Kindermishandeling & verwaarlozing over de levensloop; een introductie
Samenvatting Hoorcolleges & Literatuur
+ overzicht: beknopte samenvatting per artikel (conclusies staan al kort in de samenvatting)
+ aangegeven als iets terugkwam in tentamenvraag
2023-2024
Ilse van Meurs
Hoorcollege 1 Introductie; geschiedenis & definities
Geschiedenis
Gevolgen van 1. verhoogde kans op psychische problemen & psychopathologie
kinder- 2. verhoogde kans op lichamelijke problemen
mishandeling 3. verhoogde kans op problemen in de opvoeding van eigen kinderen
4. kost de staat veel geld (per slachtoffer 89.390 dollar)
Verschuiving Vroeger: kinderen gezien als volwassenen
kijk op kinderen Nu: kind is een individu + oog voor welzijn van het kind
Geschiedenis
van kinder-
vondst van 2000 jaar geleden: beschadigd skelet in Egypte gevonden; oudste bewijs van
mishandeling
kindermishandeling; breuken geheeld op verschillende momenten in het leven
eind 19e eeuw: opkomst kinderbescherming
● Casus Mary Ellen Wilson (1874): rechtszaak over kindermishandeling (meisje door
stiefmoeder) → was nog niet gebruikelijk achter de deur in te grijpen + geen wetten om
op terug te vallen (kinderen werden gezien als bezit ouders) → sociaal werker is naar
de dierenbescherming (Society for the prevention of cruelty to animals) gegaan >
met hulp dierenbescherming + politie meisje uit huis gehaald → balletje
kinderbescherming gaan rollen
1874 Kinderwetje van Van Houten (tegen fabrieksarbeid)
1875: oprichting Society for the Prevention of Cruelty to Children (VS)
1899: Nederlandse Bond tot Kinderbescherming opgericht door Cort van der Linden
● werd vooral gesproken over verwaarlozing i.p.v. mishandeling
● gesproken over de bedreiging voor de samenleving: mishandeld kind was een
‘crimineel in de dop’
1901: Leerplichtwet
1905: Kinderwetten waardoor overheid kan ingrijpen: burgerlijke kinderwet, strafrechtelijke
kinderwet, kinderbeginselenwet → opvoeden werd een plicht
tot jaren ‘60: nauwelijks belangstelling voor kindermishandeling
1967: voor het eerst cijfers geschat > zorgde voor dramatische gegevens
1972: Advies- en Meldpunten Kindermishandeling (AMK’s) opgericht
jaren ‘70 en ‘80: veel kritiek op beleid tegen kindermishandeling; beleid is te betuttelend + te
veel geheim gehouden
, 1992: Wet op Jeugdhulpverlening ingevoerd: zo-zo-zo-beleid
● hulpverlening moet zo tijdig mogelijk, zo licht mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis
● term ‘huiselijk geweld’ kwam op
● jaren erna: bureaus voor jeugdzorg ingericht + wet veranderde
begin deze eeuw: roep om preventieve aanpak van kinderen die risico lopen om mishandeld
te worden
● 2000: RAAK-aanpak: methode van de Reflectie- en Actiegroep Aanpak
Kindermishandeling → heeft veel invloed gehad
○ Niveaus van de RAAK-aanpak
1. algemene preventie voor iedereen
2. preventie gezinnen in risicosituaties
3. specifieke preventie gericht op ouders en kinderen die op grond van
individuele risicofactoren geselecteerd worden
4. ingrijpen bij vroege signalen gericht op individuele gezinnen waarin zich
al problemen voordoen
5. daadwerkelijke bescherming en hulpverlening bij vermoedens /
constatering van mishandeling
2012-2016:
● het Actieplan Aanpak Kindermishandeling (AAK) werd ingevoerd door de overheid
○ pijlers AAK:
1. voorkomen
2. krachten bundelen door multidisciplinaire aanpak
3. aanpakken van fysieke mishandeling en seksueel misbruik
● wettelijke meldcode werd ingevoerd
● verbeterd veiligheidsbeleid ten aanzien van werken met kinderen
sinds 2015:
● verantwoordelijkheid ligt bij de gemeente
● AMK’s onderdeel van Veilig Thuis
2015-2018: landelijke jeugdagenda werd ingesteld
2018-2021: actieprogramma Geweld hoort nergens Thuis
● huiselijk geweld en kindermishandeling terugdringen
● schade van geweld beperken
● cirkel van geweld, de overdracht van generatie op generatie, vaker en duurzaam
doorbreken
● 3 actielijnen in het programma:
1. eerder en beter in beeld (omgeving moet signalen herkennen + handelen)
2. stoppen en duurzaam oplossen (cirkel geweld doorbreken)
● passende hulp en ondersteuning om schade te beperken
● scholen moeten sneller geïnformeerd zijn na geweldsincidenten thuis
3. specifieke groepen extra aandacht geven > sneller veiligheid hersteld
Onderzoek vormde belangrijk keerpunt in bewustwording rond kindermishandeling
Kempe (1962) ● Definitie kindermishandeling volgens Kempe: klinische toestand met diagnostiseerbare
Battered Child medische & fysieke symptomen als gevolg van opzettelijk fysiek geweld
Syndrome Kempe: artsen moeten beter nagaan of de verklaring van de ouders past bij verwondingen
kind → werd steeds meer gebruik gemaakt van röntgenfoto’s > makkelijker in kaart brengen
- artsen moeten beter onderzoeken, niet alleen luisteren naar ouders; botten
Samenvatting Hoorcolleges & Literatuur
+ overzicht: beknopte samenvatting per artikel (conclusies staan al kort in de samenvatting)
+ aangegeven als iets terugkwam in tentamenvraag
2023-2024
Ilse van Meurs
Hoorcollege 1 Introductie; geschiedenis & definities
Geschiedenis
Gevolgen van 1. verhoogde kans op psychische problemen & psychopathologie
kinder- 2. verhoogde kans op lichamelijke problemen
mishandeling 3. verhoogde kans op problemen in de opvoeding van eigen kinderen
4. kost de staat veel geld (per slachtoffer 89.390 dollar)
Verschuiving Vroeger: kinderen gezien als volwassenen
kijk op kinderen Nu: kind is een individu + oog voor welzijn van het kind
Geschiedenis
van kinder-
vondst van 2000 jaar geleden: beschadigd skelet in Egypte gevonden; oudste bewijs van
mishandeling
kindermishandeling; breuken geheeld op verschillende momenten in het leven
eind 19e eeuw: opkomst kinderbescherming
● Casus Mary Ellen Wilson (1874): rechtszaak over kindermishandeling (meisje door
stiefmoeder) → was nog niet gebruikelijk achter de deur in te grijpen + geen wetten om
op terug te vallen (kinderen werden gezien als bezit ouders) → sociaal werker is naar
de dierenbescherming (Society for the prevention of cruelty to animals) gegaan >
met hulp dierenbescherming + politie meisje uit huis gehaald → balletje
kinderbescherming gaan rollen
1874 Kinderwetje van Van Houten (tegen fabrieksarbeid)
1875: oprichting Society for the Prevention of Cruelty to Children (VS)
1899: Nederlandse Bond tot Kinderbescherming opgericht door Cort van der Linden
● werd vooral gesproken over verwaarlozing i.p.v. mishandeling
● gesproken over de bedreiging voor de samenleving: mishandeld kind was een
‘crimineel in de dop’
1901: Leerplichtwet
1905: Kinderwetten waardoor overheid kan ingrijpen: burgerlijke kinderwet, strafrechtelijke
kinderwet, kinderbeginselenwet → opvoeden werd een plicht
tot jaren ‘60: nauwelijks belangstelling voor kindermishandeling
1967: voor het eerst cijfers geschat > zorgde voor dramatische gegevens
1972: Advies- en Meldpunten Kindermishandeling (AMK’s) opgericht
jaren ‘70 en ‘80: veel kritiek op beleid tegen kindermishandeling; beleid is te betuttelend + te
veel geheim gehouden
, 1992: Wet op Jeugdhulpverlening ingevoerd: zo-zo-zo-beleid
● hulpverlening moet zo tijdig mogelijk, zo licht mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis
● term ‘huiselijk geweld’ kwam op
● jaren erna: bureaus voor jeugdzorg ingericht + wet veranderde
begin deze eeuw: roep om preventieve aanpak van kinderen die risico lopen om mishandeld
te worden
● 2000: RAAK-aanpak: methode van de Reflectie- en Actiegroep Aanpak
Kindermishandeling → heeft veel invloed gehad
○ Niveaus van de RAAK-aanpak
1. algemene preventie voor iedereen
2. preventie gezinnen in risicosituaties
3. specifieke preventie gericht op ouders en kinderen die op grond van
individuele risicofactoren geselecteerd worden
4. ingrijpen bij vroege signalen gericht op individuele gezinnen waarin zich
al problemen voordoen
5. daadwerkelijke bescherming en hulpverlening bij vermoedens /
constatering van mishandeling
2012-2016:
● het Actieplan Aanpak Kindermishandeling (AAK) werd ingevoerd door de overheid
○ pijlers AAK:
1. voorkomen
2. krachten bundelen door multidisciplinaire aanpak
3. aanpakken van fysieke mishandeling en seksueel misbruik
● wettelijke meldcode werd ingevoerd
● verbeterd veiligheidsbeleid ten aanzien van werken met kinderen
sinds 2015:
● verantwoordelijkheid ligt bij de gemeente
● AMK’s onderdeel van Veilig Thuis
2015-2018: landelijke jeugdagenda werd ingesteld
2018-2021: actieprogramma Geweld hoort nergens Thuis
● huiselijk geweld en kindermishandeling terugdringen
● schade van geweld beperken
● cirkel van geweld, de overdracht van generatie op generatie, vaker en duurzaam
doorbreken
● 3 actielijnen in het programma:
1. eerder en beter in beeld (omgeving moet signalen herkennen + handelen)
2. stoppen en duurzaam oplossen (cirkel geweld doorbreken)
● passende hulp en ondersteuning om schade te beperken
● scholen moeten sneller geïnformeerd zijn na geweldsincidenten thuis
3. specifieke groepen extra aandacht geven > sneller veiligheid hersteld
Onderzoek vormde belangrijk keerpunt in bewustwording rond kindermishandeling
Kempe (1962) ● Definitie kindermishandeling volgens Kempe: klinische toestand met diagnostiseerbare
Battered Child medische & fysieke symptomen als gevolg van opzettelijk fysiek geweld
Syndrome Kempe: artsen moeten beter nagaan of de verklaring van de ouders past bij verwondingen
kind → werd steeds meer gebruik gemaakt van röntgenfoto’s > makkelijker in kaart brengen
- artsen moeten beter onderzoeken, niet alleen luisteren naar ouders; botten
