Samenvatting – cultuur, acculturatie en afwijkende ontwikkeling – Paul Vedder
Inleiding
Onderwerpen zoals immigratie en afwijkende ontwikkeling zijn altijd gevoelige thema’s. vandaag de dag
worden immigranten vaak beschouwd als ‘vreemdelingen’ of ‘brengers van het kwaad’. In deze tekst
willen we niet in gaan over deze negatieve houding ten opzichte van immigranten. Het doel van deze
tekst is om naar te gaan of er reden is om in het kader van de geestelijke gezondheidszorg speciale
aandacht geschonken moet worden aan immigranten en hoe dit het beste kan. Er wordt aandacht
besteed aan de volgende vragen; hoe wordt bepaald of een afwijkende persoonlijke ontwikkeling
samenhangt met immigratie, wat zijn verklaringen voor deze ontwikkeling en wat zijn de mogelijkheden
van preventie of behandeling?
Immigranten zijn personen die voor een langere periode in een land komen wonen. Ze zijn meestal
opgegroeid in een andere cultuur en meestal verschilt deze cultuur met de cultuur waar ze gaan wonen.
Cultuur is een levensstijl en leefomgeving dat kenmerkend is voor een groep personen. Personen dragen
waarden, waardenpatronen, gedachten, betekenissystemen en technologische ontwikkelingen aan
elkaar over. Cultuur wordt van mens tot mens doorgegeven, dit gebeurd vooral in opvoeding en
onderwijs. Dat maakt dat cultuur de ontwikkeling van mensen bepaalt, inclusief de afwijkende
ontwikkeling, mede daardoor is er sprake van verschillen tussen personen met verschillende culturele
achtergronden. Oorspronkelijke verschillen zijn verschillen die ontstaan zonder dat culturele groepen
direct met elkaar contact hebben. acculturatie hoeft niet samen te hangen met de afwijkende
ontwikkeling bij immigranten. Afwijkende ontwikkelingen kunnen ook cultuurgebonden zijn, of kunnen
verklaard worden door genetische verschillen die al aanwijsbaar waren voor de emigratie.
Prevalentie van probleemgedrag
In Nederland en Vlaanderen is er weinig onderzoek gedaan om de prevalentie van afwijkende
ontwikkeling vast te leggen. Voor zover er onderzoek gedaan is, is er weinig of geen aandacht
geschonken aan leden van een andere dan de nationale cultuur. Wat is er niet bekend? Er zijn geen
representatieve gegevens over het voorkomen van depressies, angststoornissen, antisociale
persoonlijkheidsstoornissen en autismespectrumstoornissen onder immigranten in Nederland.
Onderzoek naar afwijkende ontwikkeling bij volwassenen
In 1996 is er een bevolkingsonderzoek gehouden onder 18 tot 65 jarigen. De culturele of etnische
achtergrond werd bepaald a.d.h.v. het geboorteland van de respondent zelf of van zijn/haar ouders. In
totaal deden 6149 Nederlanders mee, 92 Surinamers, 36 Antillianen, 45 Turken en 26 Marokkanen. De
deelnemende immigranten groep was klein en de representativiteit werd betwijfeld. Bij Surinamers en
Marokkanen bleek er sprake te zijn van een verhoogde kans en bij Turken een verlaagde kans op
psychische problemen ten opzichte van Nederlanders. De SES was gemiddeld lager bij de Turkse en
Marokkaanse deelnemers en dit had enige invloed want bij minder gunstige SES traden doorgaans meer
problemen op.
Selten en collega’s heeft een onderzoek gedaan o.b.v. registratiegegevens van volwassenen bij instelling
voor geestelijke gezondheidszorg. Dit een selecte groep personen. Zij stelden vast dat bij de Antilliaanse
en Surinaamse immigranten een verhoogde kans op schizofrenie was. Bij Turkse migranten bestond dit
risico niet. Er was een verhoogd risico op psychosen bij 1 e generatie Marokkanen, Surinamers, Antillianen
en niet-westerse immigranten.
Levecque en Collega’s (2006) hebben onderzoek gedaan naar een groep vanaf 15 jaar. deze onderzoekers
stelden vast dat in de groep turken en Marokkanen sprake was van een verhoogde kans op depressieve
klachten en angststoornissen. Zij hebben niet gecontroleerd op achtergrondverschillen tussen groep.
Levecque, Lodewyckx en Vranken (2007) deden dat wel en stelden vast dat wanneer er gecontroleerd
Inleiding
Onderwerpen zoals immigratie en afwijkende ontwikkeling zijn altijd gevoelige thema’s. vandaag de dag
worden immigranten vaak beschouwd als ‘vreemdelingen’ of ‘brengers van het kwaad’. In deze tekst
willen we niet in gaan over deze negatieve houding ten opzichte van immigranten. Het doel van deze
tekst is om naar te gaan of er reden is om in het kader van de geestelijke gezondheidszorg speciale
aandacht geschonken moet worden aan immigranten en hoe dit het beste kan. Er wordt aandacht
besteed aan de volgende vragen; hoe wordt bepaald of een afwijkende persoonlijke ontwikkeling
samenhangt met immigratie, wat zijn verklaringen voor deze ontwikkeling en wat zijn de mogelijkheden
van preventie of behandeling?
Immigranten zijn personen die voor een langere periode in een land komen wonen. Ze zijn meestal
opgegroeid in een andere cultuur en meestal verschilt deze cultuur met de cultuur waar ze gaan wonen.
Cultuur is een levensstijl en leefomgeving dat kenmerkend is voor een groep personen. Personen dragen
waarden, waardenpatronen, gedachten, betekenissystemen en technologische ontwikkelingen aan
elkaar over. Cultuur wordt van mens tot mens doorgegeven, dit gebeurd vooral in opvoeding en
onderwijs. Dat maakt dat cultuur de ontwikkeling van mensen bepaalt, inclusief de afwijkende
ontwikkeling, mede daardoor is er sprake van verschillen tussen personen met verschillende culturele
achtergronden. Oorspronkelijke verschillen zijn verschillen die ontstaan zonder dat culturele groepen
direct met elkaar contact hebben. acculturatie hoeft niet samen te hangen met de afwijkende
ontwikkeling bij immigranten. Afwijkende ontwikkelingen kunnen ook cultuurgebonden zijn, of kunnen
verklaard worden door genetische verschillen die al aanwijsbaar waren voor de emigratie.
Prevalentie van probleemgedrag
In Nederland en Vlaanderen is er weinig onderzoek gedaan om de prevalentie van afwijkende
ontwikkeling vast te leggen. Voor zover er onderzoek gedaan is, is er weinig of geen aandacht
geschonken aan leden van een andere dan de nationale cultuur. Wat is er niet bekend? Er zijn geen
representatieve gegevens over het voorkomen van depressies, angststoornissen, antisociale
persoonlijkheidsstoornissen en autismespectrumstoornissen onder immigranten in Nederland.
Onderzoek naar afwijkende ontwikkeling bij volwassenen
In 1996 is er een bevolkingsonderzoek gehouden onder 18 tot 65 jarigen. De culturele of etnische
achtergrond werd bepaald a.d.h.v. het geboorteland van de respondent zelf of van zijn/haar ouders. In
totaal deden 6149 Nederlanders mee, 92 Surinamers, 36 Antillianen, 45 Turken en 26 Marokkanen. De
deelnemende immigranten groep was klein en de representativiteit werd betwijfeld. Bij Surinamers en
Marokkanen bleek er sprake te zijn van een verhoogde kans en bij Turken een verlaagde kans op
psychische problemen ten opzichte van Nederlanders. De SES was gemiddeld lager bij de Turkse en
Marokkaanse deelnemers en dit had enige invloed want bij minder gunstige SES traden doorgaans meer
problemen op.
Selten en collega’s heeft een onderzoek gedaan o.b.v. registratiegegevens van volwassenen bij instelling
voor geestelijke gezondheidszorg. Dit een selecte groep personen. Zij stelden vast dat bij de Antilliaanse
en Surinaamse immigranten een verhoogde kans op schizofrenie was. Bij Turkse migranten bestond dit
risico niet. Er was een verhoogd risico op psychosen bij 1 e generatie Marokkanen, Surinamers, Antillianen
en niet-westerse immigranten.
Levecque en Collega’s (2006) hebben onderzoek gedaan naar een groep vanaf 15 jaar. deze onderzoekers
stelden vast dat in de groep turken en Marokkanen sprake was van een verhoogde kans op depressieve
klachten en angststoornissen. Zij hebben niet gecontroleerd op achtergrondverschillen tussen groep.
Levecque, Lodewyckx en Vranken (2007) deden dat wel en stelden vast dat wanneer er gecontroleerd
