Samenvatting Psychopathologie
Hoofdstuk 1 Het biopsychosociaal model
Historisch perspectief
Middeleeuwen -Gekte vergeleken met hekserij, patiënten uitgesloten van maatschappij
18e eeuw -Bevrijding van moderne psychiatrie, door:
(tweede helft) -Philippe Pinel (menselijke behandeling): voorman beweging waar krankzinnigen gescheiden
worden van onmaatschappelijken (bv. delinquenten).
19e eeuw -Psychiatrische ziekenhuizen (voor behandeling)
• -Pathologisch-anatomisch onderzoek van hersenen (neuro) na de dood > zoeken
directe relatie tussen hersenafwijking en psychische stoornis
-Infectieziektemodel: 1 specifieke oorzaak, specifieke behandeling nodig = monocausaal
biomedisch model (biologische benadering) (een infectie ontstaat door een specifieke
bacterie, dus specifieke behandeling)
Begin 20e -Begin: biomedische benadering schoot te kort voor merendeel van psychische stoornissen
eeuw
Twee nieuwe benaderingen (psychologische benadering):
1.Emil Kraepelin: beschrijving klinische beeld en beloop
- Eerst gewoon gedrag (klinisch beeld) en daarbij horende hersenfuncties bestuderen
- Hij vond het infectieziektemodel te simpel
- De eerste klinisch epidemioloog (geen neuroloog)
- Ziektebeeld van alle patiënten systematisch bijhouden (beloop), daardoor ontdekte
hij indelingsprincipes:
• Verschil aandoeningen met aantoonbare hersenafwijkingen en aandoeningen die dat
niet hebben
• Verschil schizofrene en manisch-depressieve psychosen
2.Sigmund Freud: De Psychoanalyse
- Liep vast bij hysterische patiënten: klachten maar geen lichamelijke afwijkingen
(geen neurologische klachten)
- Psychoanalyse= de klachten van hysterische patiënten berustten op innerlijke
conflicten > conflicten bewust maken, door therapeutische sessies
- Bood een mogelijke verklaring voor psychische stoornissen + een passende therapie
- Verschil met Kraepelin: bij Kraepelin opgenomen patiënten, hier ambulant
-Psychotherapeutische benadering: humaner dan de therapieën in de eerste helft van de
20e eeuw
-Experimentele therapie voor WOII: koortskuur (Wagner) (bloed van malariapatiënten bij
zieken inspuiten> veel patiënten verbeterden), slaapkuur, elektroshock (bij schizofrenie) en
hersenoperaties
-Psychische stoornissen erfelijk, veel mensen gedood of gesteriliseerd
Voor WOII -Een derde benadering: De sociale psychiatrie (Adolf Meyer) (sociale benadering)
(1930/40) - Nazorg vanuit inrichtingen, stimuleerde resocialisatie= herintreden in maatschappij
- Preventie: voorkomen van opname door vroeg stadium behandeling
• Later gebruikte hij: de biopsychosociale benadering
Na WOII (1945) -De biologische invalshoek:
-20e eeuw jaren 50: ontdekking middelen tegen psychische stoornissen
(antidepressiva/antipsychotica)> onrust van gedrag kan worden beïnvloed en werking op
hersenen kan bestudeerd worden
-Correleren van gedrag aan neuronale circuits (Kraepelin)> geheugen, aandacht, verplaatsen
in anderen, emotionele reacties (worden gevonden)
, -John Bowbly: legde verband tussen hechtingsgedrag jonge dieren en kinderen
-De psychologische invalshoek:
-Nieuwe psychotherapievormen: Client-centered therapy (Carl Rogers), groeps-, gedrags-
(gebaseerd op mindfulness) en systeemtherapie
-Veel empirisch onderzoek naar psychotherapie
-De sociologische invalshoek:
-Antipsychiatrie= beweging onder patiënten/hulpverleners tegen inrichtingspsychiatrie (’60)
-Gevolg: Wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ) ingevoerd (tegen
gedwongen opname)
-De-institutionalisering= op grote schaal terugplaatsen van chronisch opgenomen patiënten
in de maatschappij
-Door wetenschappelijk onderzoek psychiatrie op de kaart (hun ziektelast verminderen)
Biopsychosociaal model: herkomst en betekenis
George Engel: gaf bekendheid aan het concept: Biopsychosociaal model
Denkers/behandelaars van biopsychosociale model met elkaar gemeen: verzet tegen eenzijdig
ziektemodel (onpersoonlijke hulp), verzet tegen eenzijdig psychologisch/sociologisch model,
classificeren vs. diagnosticeren, integrale of holistische visie (wetenschappelijke benadering nooit
enige benadering)
Diagnosticeren= zo veel mogelijk doorgronden van de aard en ontstaan van de psychische stoornis,
iemands totale heden en verleden wordt betrokken (classificeren is onderbrengen)
De systeemtheorie (Ludwig von Bertalanffy): raamwerk van organisme met subsystemen (organen)
• Een organisme (systeem)= zichzelf handhavende organisatie met chemische/fysische
processen, een open systeem (neemt materiaal van buitenwereld> produceert daaruit)
Engel vervolgde met zijn systeemniveaus:
Biosfeer> maatschappij> (sub)cultuur> familie> 2 personen> persoon beleving en
gedrag>zenuwstelsel>organen(systemen)> weefsels> cellen> organellen> moleculen> atomen>
subatomaire deeltjes
Ieder systeem functioneert als subsysteem in de laag erboven, sprake van: systeemhiërarchie
- Doordat het een open systeem is: is aan een subsysteem niet af te leiden wat de laag
erboven gaat ontstaan en ze passen zich aan, aan veranderende omstandigheden
- Sociologische benadering terug te zien bovenste deel schema, onderste deel: biologisch
Praktische betekenis van biopsychosociale model (Engel)
Het systeemdenken in vorm van het biopsychosociale model zorgt voor volledig inzicht in een keten
van gebeurtenissen die aan een ziekte voorafgaan/ erop volgen, reactie van iemand en zijn omgeving
- Bv. stoornis geheugen> zenuwstelsel> hogere systeemniveaus problemen (evenwicht)>
vergeten> onzeker> heeft andere hulp nodig (ook andersom)
• Deze redeneringen berusten op algemeen aanvaarde verbanden, dus het model zet ook aan tot
wetenschappelijk onderzoek (vooral tussen systeemniveaus)
Diagnostiek in het model drie stappen: 1. Informatieverzameling 2. Classificatie 3. Structuurdiagnose
Informatieverzameling= naast noodzakelijke kennis, informatie over actuele situatie, door:
• Belangrijkste somatische/lichamelijke toestand
Hoofdstuk 1 Het biopsychosociaal model
Historisch perspectief
Middeleeuwen -Gekte vergeleken met hekserij, patiënten uitgesloten van maatschappij
18e eeuw -Bevrijding van moderne psychiatrie, door:
(tweede helft) -Philippe Pinel (menselijke behandeling): voorman beweging waar krankzinnigen gescheiden
worden van onmaatschappelijken (bv. delinquenten).
19e eeuw -Psychiatrische ziekenhuizen (voor behandeling)
• -Pathologisch-anatomisch onderzoek van hersenen (neuro) na de dood > zoeken
directe relatie tussen hersenafwijking en psychische stoornis
-Infectieziektemodel: 1 specifieke oorzaak, specifieke behandeling nodig = monocausaal
biomedisch model (biologische benadering) (een infectie ontstaat door een specifieke
bacterie, dus specifieke behandeling)
Begin 20e -Begin: biomedische benadering schoot te kort voor merendeel van psychische stoornissen
eeuw
Twee nieuwe benaderingen (psychologische benadering):
1.Emil Kraepelin: beschrijving klinische beeld en beloop
- Eerst gewoon gedrag (klinisch beeld) en daarbij horende hersenfuncties bestuderen
- Hij vond het infectieziektemodel te simpel
- De eerste klinisch epidemioloog (geen neuroloog)
- Ziektebeeld van alle patiënten systematisch bijhouden (beloop), daardoor ontdekte
hij indelingsprincipes:
• Verschil aandoeningen met aantoonbare hersenafwijkingen en aandoeningen die dat
niet hebben
• Verschil schizofrene en manisch-depressieve psychosen
2.Sigmund Freud: De Psychoanalyse
- Liep vast bij hysterische patiënten: klachten maar geen lichamelijke afwijkingen
(geen neurologische klachten)
- Psychoanalyse= de klachten van hysterische patiënten berustten op innerlijke
conflicten > conflicten bewust maken, door therapeutische sessies
- Bood een mogelijke verklaring voor psychische stoornissen + een passende therapie
- Verschil met Kraepelin: bij Kraepelin opgenomen patiënten, hier ambulant
-Psychotherapeutische benadering: humaner dan de therapieën in de eerste helft van de
20e eeuw
-Experimentele therapie voor WOII: koortskuur (Wagner) (bloed van malariapatiënten bij
zieken inspuiten> veel patiënten verbeterden), slaapkuur, elektroshock (bij schizofrenie) en
hersenoperaties
-Psychische stoornissen erfelijk, veel mensen gedood of gesteriliseerd
Voor WOII -Een derde benadering: De sociale psychiatrie (Adolf Meyer) (sociale benadering)
(1930/40) - Nazorg vanuit inrichtingen, stimuleerde resocialisatie= herintreden in maatschappij
- Preventie: voorkomen van opname door vroeg stadium behandeling
• Later gebruikte hij: de biopsychosociale benadering
Na WOII (1945) -De biologische invalshoek:
-20e eeuw jaren 50: ontdekking middelen tegen psychische stoornissen
(antidepressiva/antipsychotica)> onrust van gedrag kan worden beïnvloed en werking op
hersenen kan bestudeerd worden
-Correleren van gedrag aan neuronale circuits (Kraepelin)> geheugen, aandacht, verplaatsen
in anderen, emotionele reacties (worden gevonden)
, -John Bowbly: legde verband tussen hechtingsgedrag jonge dieren en kinderen
-De psychologische invalshoek:
-Nieuwe psychotherapievormen: Client-centered therapy (Carl Rogers), groeps-, gedrags-
(gebaseerd op mindfulness) en systeemtherapie
-Veel empirisch onderzoek naar psychotherapie
-De sociologische invalshoek:
-Antipsychiatrie= beweging onder patiënten/hulpverleners tegen inrichtingspsychiatrie (’60)
-Gevolg: Wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ) ingevoerd (tegen
gedwongen opname)
-De-institutionalisering= op grote schaal terugplaatsen van chronisch opgenomen patiënten
in de maatschappij
-Door wetenschappelijk onderzoek psychiatrie op de kaart (hun ziektelast verminderen)
Biopsychosociaal model: herkomst en betekenis
George Engel: gaf bekendheid aan het concept: Biopsychosociaal model
Denkers/behandelaars van biopsychosociale model met elkaar gemeen: verzet tegen eenzijdig
ziektemodel (onpersoonlijke hulp), verzet tegen eenzijdig psychologisch/sociologisch model,
classificeren vs. diagnosticeren, integrale of holistische visie (wetenschappelijke benadering nooit
enige benadering)
Diagnosticeren= zo veel mogelijk doorgronden van de aard en ontstaan van de psychische stoornis,
iemands totale heden en verleden wordt betrokken (classificeren is onderbrengen)
De systeemtheorie (Ludwig von Bertalanffy): raamwerk van organisme met subsystemen (organen)
• Een organisme (systeem)= zichzelf handhavende organisatie met chemische/fysische
processen, een open systeem (neemt materiaal van buitenwereld> produceert daaruit)
Engel vervolgde met zijn systeemniveaus:
Biosfeer> maatschappij> (sub)cultuur> familie> 2 personen> persoon beleving en
gedrag>zenuwstelsel>organen(systemen)> weefsels> cellen> organellen> moleculen> atomen>
subatomaire deeltjes
Ieder systeem functioneert als subsysteem in de laag erboven, sprake van: systeemhiërarchie
- Doordat het een open systeem is: is aan een subsysteem niet af te leiden wat de laag
erboven gaat ontstaan en ze passen zich aan, aan veranderende omstandigheden
- Sociologische benadering terug te zien bovenste deel schema, onderste deel: biologisch
Praktische betekenis van biopsychosociale model (Engel)
Het systeemdenken in vorm van het biopsychosociale model zorgt voor volledig inzicht in een keten
van gebeurtenissen die aan een ziekte voorafgaan/ erop volgen, reactie van iemand en zijn omgeving
- Bv. stoornis geheugen> zenuwstelsel> hogere systeemniveaus problemen (evenwicht)>
vergeten> onzeker> heeft andere hulp nodig (ook andersom)
• Deze redeneringen berusten op algemeen aanvaarde verbanden, dus het model zet ook aan tot
wetenschappelijk onderzoek (vooral tussen systeemniveaus)
Diagnostiek in het model drie stappen: 1. Informatieverzameling 2. Classificatie 3. Structuurdiagnose
Informatieverzameling= naast noodzakelijke kennis, informatie over actuele situatie, door:
• Belangrijkste somatische/lichamelijke toestand
