Samenvatting - hoofdstuk 4 : DNA - VWO 5 - Biologie voor jou

HET GENOOM DNA-SEQUENTIE NIET-CODEREND DNA
 Het DNA bepaalt de functie van een cel en levert de  Sequentie = de  Niet-coderend DNA = DNA dat niet
instructies waarmee ribosomen in de cel volgorde waarin codeert voor eiwitten
verschillende soorten eiwitten kunnen synthetiseren nucleotiden in een DNA-  Soms heeft het niet-coderende DNA
 Genoom = het geheel aan erfelijke informatie in een molecuul zijn zelf een regulerende functie bij de
cel van een organisme gerangschikt eiwitsynthese
 Genoom eukaryoten = DNA in alle chromosomen in  Gen = deel van DNA-  Een deel van niet-coderend DNA
celkern (kernDNA) en DNA in mitochondriën (mtDNA) molecuul dat de code bestaat uit repetitief DNA 
en chloroplasten bevat waarmee herhalingen van korte
 Genoom prokaryoten = al het DNA dat los in het ribosomen eiwitten nucleotidesequenties
cytoplasma van de cel voorkomt kunnen synthetiseren
 Plasmiden = korte stukjes circulair DNA




DE BOUW EN FUNCTIE VAN
DE BOUW VAN DNA
 DNA-molecuul is een nucleïnezuur
 DNA bestaat uit twee ketens van aan elkaar gekoppelde nucleotiden
 Een nucleotide is opgebouwd uit de monosacharide desoxyribose, een fosfaatgroep en een stikstofbase
 Stikstofbasen in DNA-moleculen zijn adenine (A), thymine (T), cytosine (C) en guanine (G)
 Aan het ene uiteinde van enkelstrengs DNA-molecuul bevindt zich een fosfaatgroep (5’-uiteinde) en aan de andere kant een OH-groep
(3’-uiteinde)
 DNA wordt altijd in de richting van het 3’-uiteinde naar het 5’-uiteinde afgelezen en gekopieerd
 De stikstofbasen steken uit aan de zijkant van de keten en kunnen door basenparing twee DNA-nucleotideketens met elkaar verbinden
 In dubbelstrengs DNA-molecuul hebben de ketens een helixstructuur
 DNA-molecuul wordt eerst rond een aantal eiwitten gewikkeld : de histonen
 Aantal histonen vormt samen met het eromheen gewikkeld DNA een nucleosoom
 Voorafgaand aan een celdeling wordt deze kralenketting opgerold tot een spiraal en later tot een dikke draad

, REPLICATIESTARTPUNT EN CONSTANTE EN ONDERBROKEN TELOMEREN EN VEROUDERING
REPLICATIEBEL REPLICATIE
 De RNA-primer bindt aan het einde van de
 Het kopiëren van DNA (DNA-  De replicatie begint met een DNA—streng en wordt daarna verwijderd
replicatie) vindt plaats tijdens de primer die complementair is aan waardoor het DNA-molecuul bij elke deling
S-fase van de celcyclus een deel van de DNA-sequentie korter wordt
 DNA-replicatie begint bij een  Vanaf een primer gaat het enzym  Telomeer = niet-coderend DNA dat is
replicatiestartpunt DNA-polymerase langs de ingekapseld in beschermende eiwitten
 Het enzym helicase verbreekt de enkelstrengs ketens en bindt een  Als een telomeer te kort wordt kan een cel zich
waterstofbruggen tussen de nucleotide niet meer delen en ondergaat de cel een
basenparen in twee richtingen  Leidende streng = de streng die geprogrammeerde celdood (apoptose)
waardoor de helixstructuur van 3’- naar 5’-uiteinde wordt
verdwijnt en de twee strengen afgelezen
van het DNA-molecuul uit elkaar  Het enzym DNA-ligase koppelt de PCR
gaan Okazaki-fragmenten (kleine  Door PCR kunnen een of meer specifieke
 Hierdoor ontstaat een stukjes DNA) aan elkaar waardoor gedeelten uit het DNA worden gekopieerd
replicatiebel de volgende streng wordt
gevormd


DNA-
SEQUENSEN EN GELELEKTROFORESE DNA-FINGERPRINTING EN RESTRICTIE-ENZYMEN
 Sequensen = het bepalen van de nucleotidevolgorde van  DNA-fingerprint = een DNA-profiel is unie voor elk persoon
het DNA  Met behulp van DNA-profiel is het mogelijk om een persoon te
 Door gelelektroforese kunnen DNA-fragmenten, onder identificeren
invloed van elektrische spanning, in een gel op lengte  Restrictie-enzymen herkennen een specifieke
worden gescheiden nucleotidesequentie van vier tot acht nucleotiden in het DNA en
 Zodra er spanning op de gel wordt gezet bewegen de knippen het DNA op die plaats door
negatief geladen DNA-fragmenten in de gel naar de
positieve pool
 Hoe kleiner de DNA-fragmenten hoe sneller ze door de gel
bewegen