Samenvatting ‘de Mens’
Week 1+2
Dieetleer: Eetproblematiek en voedselweigering bij kinderen
Veel kinderen hebben een periode in hun leven dat ze minder goed eten. Er zijn echter ook kinderen
waarbij dit verder gaat en die slechts zeer beperkt en selectief voedsel tot zich nemen. En er zijn
kinderen die elke vorm van eten en drinken weigeren.
Eetgedrag heeft op elke leeftijd een signaalfunctie en is een goede barometer om te bepalen hoe het
met een kind gaat (Timmers-Huigen, 1990). Omdat kinderen vaak nog niet beschikken over de
cognitieve of verbale mogelijkheden om hun emoties te uiten, kunnen zij deze vertalen in een
verandering van hun eetgedrag.
Doel:
• De DIO kan het verschil benoemen tussen een eetprobleem en een eetstoornis
Eetprobleem: eetgedrag dat gerelateerd is aan het niet willen, kunnen, durven of mogen eten en/of
drinken en dat spanning of bezorgdheid oproept bij het kind/de jongere en/of zijn ouders/verzorgers,
maar de groei, de gezondheid en/of de (psychosociale) ontwikkeling van een kind of jongere niet
bedreigt.
Eetstoornis: eetprobleem dat, zonder aantoonbare actuele medische oorzaak, zo langdurig of ernstig
is dat het de groei, de gezondheid en/of de (psychosociale) ontwikkeling van een kind of jongere
bedreigt.
• De DIO weet wat voedselweigering (infantiele anorexia) inhoudt
Beginnend voor de leeftijd van 3 jaar, >1 maand systematisch weigeren voldoende te eten. Toont
geen honger of interesse in voedsel, maar wel afhankelijkheid aan de verzorgers. Groeiachterstand.
Geen posttraumatische eetstoornis of lichamelijke ziekte.
• De DIO weet wat de oorzaken en gevolgen kunnen zijn van voedselweigering
Een aantal groepen kinderen heeft een verhoogd risico op het ontwikkelen van ernstige voedings- en
eetstoornissen.
o Belaste medische voorgeschiedenis, ernstig ziek geweest, te vroeg geboren, toegenomen
voedingsbehoeften en sondevoeding gehad. (jonge kinderen)
o Depressie, angst, eetstoornissen en persoonlijkheidsstoornissen. Ook ouders met
psychiatrische problematiek reageren minder gevoelig op voedings- en verzorgingssignalen
van hun kind. (jonge kinderen)
o Prikkelbaarheid, druk gedrag en hyperactiviteit. (voorschoolse kinderen)
o Voedingsovergangen, ziekteperioden en belangrijke ontwikkelingssprongen of
levensgebeurtenissen. (gezonde kinderen)
o Kinderen met psychiatrische stoornissen, met een traumatische ervaring of met handicaps.
o Psychofysiologische uitdagingen van de puberteit, ingrijpende gebeurtenissen in de jeugd,
affectieve labiliteit, emotionele distress en verstoorde eetpatronen bij de ouders. (jongeren)
o eetstoornissen zijn het gevolg van een combinatie van meerdere factoren. Genetische
achtergrond en persoonlijkheid, sociale, culturele en familiale factoren; maar deze zijn ieder
op zich niet voldoende om de stoornis te veroorzaken. De belangrijkste risicogroepen bestaan
uit jonge vrouwen tussen de 12 en 25 jaar, leerling-fotomodellen, balletdansers en
topsporters.
Gevolgen voor de fysieke ontwikkeling
o Achterblijvende groei, ondergewicht, overgewicht, darmproblemen (diarree, obstipatie) en
tandbederf.
o Bij kinderen die langdurig onvolwaardig eten buigt meestal eerst het gewicht en pas later de
lengte af. Bij normalisering van een onvolwaardig voedingspatroon treedt inhaalgroei op, maar
wordt het eerdere groeiniveau niet altijd meer bereikt. Deficiëntie van vooral zink en ijzer en
ook de mondmotorische vaardigheden kunnen negatief worden beïnvloed door eenzijdig eten.
o Anorexia nervosa: ondergewicht, vasten en overactiviteit uitputting, ondertemperatuur,
obstipatie, geen menstruatie meer etc.
o Braken, misbruik van laxantia en/of diuretica tandglazuur/darm/slokdarm/handrug
beschadigt en stoornissen in de zout- en waterhuishouding.
o Onregelmatig eetpatroon en/of eetbuien menstruatiestoornissen, misselijkheid en maagpijn,
diarree en obesitas.
o Overgewicht: voorspeller voor overgewicht op latere leeftijd gewrichtsproblemen,
cardiovasculaire problemen, hypertensie, diabetes type 2, leververvetting en infertiliteit.
Gevolgen voor de cognitieve ontwikkeling
, o Er zijn aanwijzingen dat de kwaliteit van de voeding in positieve zin samenhangt met
cognitieve ontwikkeling en schoolprestaties.
o Peuters met eetproblemen: sociaaleconomische status en het opleidingsniveau van de
moeder en de moeder-kindinteractie, heeft méér invloed op de cognitieve ontwikkeling van
het kind dan de voedingsstatus.
o De kwaliteit van de voeding samenhangt met de schoolprestaties. De hersenen hebben, net
als de andere lichaamsdelen, voedingsstoffen nodig om goed te kunnen functioneren.
Gevolgen voor de sociale en emotionele ontwikkeling
o Verstoord eetgedrag kan een sterke wissel trekken op het sociaal-emotioneel welzijn van het
kind of de jongere en zijn ouders en op het totale gezinsfunctioneren.
o Continuïteit van verstoord eetgedrag <10 jaar; kans groter om nog een keer een eetstoornis
te krijgen,<6 jaar; basis eetstoornis in de eerste 2 levensjaren, <1 jaar; bijna ¾ ook nog
voedingsproblemen in de schooltijd, kinderen met voedswelweigering; de voedingsstatus van
verbeterde, maar hun eetproblemen duren voort op de leeftijd van 2, 5 en 8 jaar. Ook lieten de
kinderen meer angstige en depressieve kenmerken zien, evenals sociale problemen en
regeloverschrijdend gedrag en de ‘failure to thrive’- baby’s; als 12-jarigen significant kleiner
en lichter waren en minder eetlust vertoonden dan hun leeftijdsgenoten. Zij bleken echter niet
later in de puberteit te komen, waren even tevreden over hun lichaamsvorm en verschilden
ook niet van de controlegroep wat betreft het voorkomen van angst, depressie en een negatief
zelfbeeld.
• De DIO weet welke multidisciplinaire behandelmogelijkheden er zijn om
voedselweigering te behandelen
SLIK programma: In een aantal stappen leert het kind weer eten. Langzaam opbouwen van de
acceptatie van voedsel. Het kind leert eten doorslikken en met een lepel eten.
De belangrijkste stappen zijn:
1. Met water of vla op de vinger aanraken van de mond en belonen van acceptatie.
2. Met slangetje en spuit vla in de mond brengen en belonen van wegslikken.
3. Met de lepel aanbieden van een kleine hoeveelheid vla en belonen van wegslikken.
4. Variëren met smaken en hoeveelheden voeding: vla, fruit, pap, mix.
5. Aanbod van grotere hoeveelheden voeding aan de eettafel in de woonkamer.
6. Aanbod van voeding door ouders en/of verzorgers in de woonkamer.
7. Aanbod van de maaltijden door ouders in de thuissituatie.
De behandelaars voeren stap 1 t/m 5 uit. Stap 6 en 7 vindt plaats buiten de behandelkamer.
SLIK+ programma: een aanvulling op het slikprogramma. Dit leerprogramma is op dezelfde
gedragstherapeutische principes gebaseerd als het SLIK programma en is voor die kinderen bedoeld
waarbij spontaan kauw- en slikgedrag niet op gang komt na het doorlopen van het SLIK programma.
Een aanvullend stappenplan voorziet in het leren kauwen en slikken van vaste leeftijd adequate
voeding.
De belangrijkste stappen zijn:
1. Het leren accepteren van vaste voeding in de mond.
2. Het leren transporteren van ingedikte voeding.
3. Kauw voorbereidende oefeningen:
4. Oefenen van de transversale tongbeweging (van links naar rechts en van voor naar achteren),
die nodig is bij het kauwen.
5. Oefenen van een krachtige kauw/hakbeweging.
6. Leren kauwen en transporteren van harde krokante smeltbare voedingsproducten. Leren
slikken van gekauwde voeding; behandeling van slik/stikangst.
7. Verdere tonglateralisatie (beweging naar beide kanten in de mond) door middel van het
geleidelijk aanbieden van zachtere en taaiere producten.
8. Zelfstandig leren eten op een goed tempo.
Behandelaars worden bij dit programma ondersteund door de pre- logopediste, diëtiste en arts.
Selectieve voedselacceptatie: de extreme wil van een kind om slechts een of enkele type(n) voeding
te willen accepteren. Allerlei goed bedoelde pedagogische maatregelen leiden dan niet tot een
uitbreiding in de acceptatie. Het aanbieden van nieuwe producten levert spanning, angst en verzet bij
het kind op. Veelal is hierbij in eerste instantie geen sprake van lichamelijke klachten als gevolg van
ondervoeding. Toch ondervinden ouders en kind op den duur veel problemen bij het selectief
eetgedrag. Kinderen met selectieve voedselacceptatie worden ook wel pickey of fuzzy eaters
genoemd. Het beperkte voedingsrepertoire bij deze groep kinderen kan het gevolg zijn van
onderliggende problematiek die globaal verdeeld kan worden in 3 groepen:
, 1. De voedselneofobie: hierbij ontwikkelen kinderen een fobische angst voor nieuwe onbekende
voedingsproducten . Zij willen daarom graag vasthouden aan bestaande bekende producten.
Een behandeling op basis van systematische desensitisatie die bedoeld is om de angst
stapsgewijs en geleidelijk aan te laten uitdoven kan erin voorzien dat het voedingsrepertoire
van het kind geleidelijk aan uitgebreid wordt.
2. ASS problematiek: kinderen die bekend zijn met Autisme Spectrum Stoornissen (ASS) lopen
3 keer zoveel kans een selectief eetpatroon te ontwikkelen als kinderen die niet bekend zijn
met deze stoornis. Bij deze stoornis is er vaak sprake van rigiditeit in het algeheel
functioneren. Dit wel zeggen dat deze kinderen het onvermogen hebben om flexibel met
nieuwe dingen en veranderingen om te gaan. Dit uit zich ook vaak in het eten. Daarnaast
ervaren deze groep kinderen ook problemen met de prikkelverwerking (sensorische integratie
: SI), waardoor nieuwe (voedings)prikkels moeilijk geduid kunnen worden en angst oproepen.
Er kan dan sprake zijn van een overgevoeligheid voor tast- , geur- en smaakprikkels.
Laatstgenoemde SI-problematiek kan overigens ook los van de ASS problematiek voorkomen
en selectieve voedselacceptatie veroorzaken. Het behandelpakket bestaat dan meestal uit
een combinatie van een gedragstherapeutisch interventieprogramma, aangevuld met
cognitieve technieken en SI- therapie (sensorische integratie: zintuigen gebruiken).
3. Post traumatische voedingsstoornis: hierbij hebben kinderen een ingrijpende negatieve
voedingservaring opgedaan met een bepaald type voeding. Bijvoorbeeld een verslik- of
verstikkingsincident met vastere voeding. Het blijven vasthouden aan vloeibare veilige
voeding kan dan het gevolg zijn. Wanneer het kind en/of ouders in staat zijn dit incident goed
te kunnen reconstrueren is behandeling van dit eettrauma mogelijk via een EMDR procedure.
(het terugdenken aan een nare herinnering in combinatie met het maken van oogbewegingen
zorgt ervoor dat het natuurlijk verwerkingssysteem wordt gestimuleerd. Omdat een
traumatische herinnering wanneer deze in gedachten wordt genomen zowel levendig als
intens is, kost dit betrekkelijk veel geheugencapaciteit. Maar het zo snel mogelijk volgen van
de vingers van de therapeut, zoals dat bij EMDR gebeurt, kost ook geheugencapaciteit. Door
deze concurrentie van werkgeheugentaken is er weinig plaats voor de levendigheid en de
naarheid van de herinnering. Dit biedt de patiënt de mogelijkheid om een andere betekenis
aan de gebeurtenis te geven.)
• De DIO weet welke rol de diëtist heeft in een multidisciplinair behandelteam
Als diëtist maak je een compleet beeld van het probleem, de volwaardigheid van de voeding, het
eetgedrag en de groei van het kind. Je let bij de diëtistische anamnese altijd op de alarmsymptomen
om zeker te weten dat er geen vermoeden is op een somatische oorzaak, maar dat de oorzaak moet
worden gezocht in het gedrag. Je zoekt eventueel contact met de verwijzer om de cliënt te bespreken.
Ook vraag je na hoe de ouders omgaan met het eten. Vergeleken met een reguliere diëtist heeft een
kinderdiëtist specifieke kennis over kindervoeding en -diëtetiek, pedagogische aspecten en de rol van
de ouders bij het aanleren van het eetgedrag. Daarnaast is kennis over groei aanwezig. De
pedagogische aspecten en groei maken dat de advisering aan kinderen afwijkt van reguliere
advisering. Ouders hebben behoefte aan deskundige en duidelijke adviezen, helemaal omdat het
soms wel even kan duren voordat het eetgedrag verandert.
Ei-eiwit allergie
Een afwijkende reactie van het afweersysteem op doorgaans ongevaarlijke allergeen, ei. Deze reactie
kan heel verschillend van aard zijn zoals een reactie van de huid, luchtwegen, mond, keel, maag,
darmen, e.a. De klachten kunnen optreden binnen enkele minuten of pas één tot twee dagen nadat
het allergeen is gebruikt. Soms kan een spoortje van het allergeen al een reactie geven.
Op het etiket moet duidelijk vermeld worden of er ei verwerkt is in het betreffende product. Dit kan op
de verpakking van het product vermeld staan bij de ingrediënten, maar ook onder allergeneninformatie
(‘bevat ei’). Wanneer op de verpakking staat "Kan sporen bevatten van …." of "Wordt in een fabriek
gemaakt waar ook .... wordt verwerkt.” dient u te overleggen met de diëtist of u deze producten kunt
gebruiken.
o Ei wordt in veel voedingsmiddelen als hulpmiddel gebruikt:
o als bindmiddel,
o om bouillons, gelei of wijn helder te maken,
o om een product luchtig te maken zoals desserts en deegproducten,
o als kleur-, glans- of plaklaagje op brood, banket, vleeswaren, vlees,
vleesvervangende producten of voor ovenschotels gebruikt.
o Lecithine kan van ei en soja afkomstig zijn. Op het etiket moet dit vermeld staan.
, o Ook eieren van kwartels, ganzen en eenden worden afgeraden. De eiwitten
(allergenen) in deze eieren lijken sterk op dat van kippenei. Ook producten gemaakt
van andere soorten ei worden afgeraden.
o Cosmetica, shampoos, medicijnen, laxeermiddelen, oogdruppels en neusdruppels
kunnen eibestanddelen bevatten.
o Er zijn eivervangers op de markt, deze kunt u bij speciaalzaken kopen.
o Welke producten kunnen ei bevatten?
o Brood en broodvervangers alle brood, beschuit, toast, crackers, ontbijtgranen,
pannenkoeken, poffertjes
o Broodbeleg alle eivarianten zoals gekookt ei, gebakken ei, omelet, roerei, uitsmijters,
lemon curd, vleeswaren
o Soep bouillon, bouillonblokjes en bouillonpoeder, (romige) soepen
o Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers worst(jes), vlees, vis, gerookte zalm,
vlees en vis met een krokant korstje, gepaneerd(e) vlees en vis
o Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden varianten met een krokant
korstje, gepaneerde varianten, aardappelpuree, pasta, mie, andere deegwaren, kant-
en klaarmaaltijden, pizza, soufflé
o Groente en peulvruchten varianten met sausjes
o Het nauwkeurig lezen van de ingrediëntendeclaratie is zeer belangrijk! Bij twijfel
voedingsmiddel niet gebruiken.
o Dieetrichtlijnen voeding vrij van ei april 2010 2
o Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën, diversen dressings,
mayonaise, halvanaise, romige sauzen, paneermeel
o Nagerechten: pudding, vla, soufflé, ijs
o Dranken: cacao drank, schuimende dranken, koffiemelkpoeder, advocaat
o Zoetwaar en hartige tussendoortjes: cake, cake(mix), gebak, koek, truffels,
marshmallows
o N.B. Dit is geen volledige lijst, niet alle producten die vanzelfsprekend ei bevatten zijn
opgenomen. Voor een gedetailleerd overzicht van eivrije producten kunt u de eivrije
merkartikelenlijst van het Voedingscentrum bestellen.
o Voedingstekorten
o Een voeding zonder ei hoeft geen tekort aan voedingstoffen te veroorzaken. Wel kan
de voeding minder gevarieerd worden omdat kippenei in zeer veel producten is
verwerkt.
Coeliakie:
Coeliakie is een chronische reactie van de dunne darm op gluten.
Door de intolerantie van de darm voor gluten worden de darmvlokken gedeeltelijk of helemaal
beschadigd en gaat het darmslijmvlies ontsteken.
De behandeling van Coeliakie bestaat uit het levenslang volgen van een strikt glutenvrij dieet. Gluten
is een eiwit, dat structuur geeft aan deegproducten en brood.
Op het etiket moet duidelijk vermeld worden als er een glutenbevattend graan (tarwe, rogge, gerst,
haver, spelt, kamut) verwerkt is in het betreffende product. Dit kan op de verpakking van het product
vermeld staan bij de ingrediënten, maar ook onder allergeneninformatie (‘bevat gluten’ of ‘bevat tarwe’
of ‘bevat rogge’ of een ander graan met gluten’). Ook al bevat het product maar heel weinig gluten, het
moet op het etiket staan.
Op sommige producten is een glutenvrij-symbool (tarwe-aar met een streep er door)aangebracht. Dit
is een geregistreerd symbool en kan alleen met toestemming van de nationale coeliakievereniging
gebruikt worden. Voor gebruik van dit symbool mag het product maximaal 20 ppm (20 mg per 1000
gram) gluten bevatten.
Het verwarrende is nu dat er op het etiket staat dat het product gluten bevat, terwijl ook het glutenvrij-
symbool op de verpakking staat.
Dit klopt dan wel, omdat er minder dan 20 mg gluten per 1000 gram in het product zit.
Op het etiket kan ‘eiwit …. g’ of ‘proteïne … g’ vermeld staan. Hiermee wordt de voedingsstof eiwit
(proteïne) bedoeld en niet speciaal bijvoorbeeld het tarwe-eiwit.
o Haver bevat zelf geen gluten en wordt door de meeste mensen met celiakie goed verdragen.
Toch wordt in Nederland het eten van haver ontraden omdat het vaak besmet is met tarwe,
rogge of gerst.
o Tarwe(eiwitten) kunnen voor diverse smaakdoeleinden of als bindmiddel gebruikt worden.
Denk hierbij aan vleessmaakmakers of bindmiddel in vegetarische burgers.
o De gomlaag van zegels kan tarwe bevatten.
, o Afwasmiddel kan tarwe bevatten.
o Tarweallergie is niet hetzelfde als glutenintolerantie. Bij tarweallergie is er sprake van een
allergische reactie op verschillende soorten eiwitten die in tarwe voorkomen, gluten is er één
van.
o Wanneer er op de verpakking tarwezetmeel vermeld staat, kan het sporen gluten bevatten.
o Glucosestroop op basis van tarwe en gerst, maltodextrine op basis van tarwe en granen
gebruikt voor sterk alcoholische dranken hoeven niet vermeld te worden op de verpakking.
Naar verwachting zal dit niet tot problemen leiden.
o Ook een verzorgingsproduct en make-up kan gluten bevatten. Hierover is informatie te vinden
op www.ncv-cosmetica.nl.
Welke producten kunnen gluten bevatten?
o Brood en broodvervangers brood, beschuit, crackers, matzes, ontbijtkoek, ontbijtgranen,
ontbijtdranken, pannenkoekmix
o Broodbeleg pindakaas, hazelnootpasta, hagelslag, kokosbrood, vleeswaren
o Soep: bouillon, bouillonblokjes, bouillonpoeders, bouillontabletten, soepen
o Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers gepaneerd vlees, worstsoorten, hot dogs,
ingeblikt vlees, seitan en andere vleesvervangers
o Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden macaroni, spaghetti, mie, vermicelli,
bulgur, couscous, kant-en-klaarmaaltijden
o Groente en peulvruchten groenten in beslag, gebonden groente
o Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën, diversen sauzen, jus(poeder),
mayonaise, ketchup, aroma's, paneermeel, sauspoeder, gemengde kruiden en specerijen
o Nagerecht diverse desserts en ijs
o Dranken milkshakes
o bier, jenever, whisky
o Zoetwaar en hartige tussendoortjes biscuit, koek, gebak, drop chips, noten, hartige koekjes
Koemelk eiwit allergie
Een afwijkende reactie van het afweersysteem op doorgaans ongevaarlijk allergeen, melk.
Deze reactie kan heel verschillend van aard zijn zoals een reactie van de huid, luchtwegen, mond,
keel, maag, darmen, e.a. De klachten kunnen optreden binnen enkele minuten of pas één tot twee
dagen nadat het allergeen is gebruikt. Soms kan een spoortje van het allergeen al een reactie geven.
Op het etiket moet duidelijk vermeld worden of er melk of melkproducten (inclusief afgeleiden van
melk zoals room, boter en kaas; inclusief lactose) verwerkt is in het betreffende product. Dit kan op de
verpakking van het product vermeldt staan bij de ingrediënten, maar ook onder allergeneninformatie
(‘bevat melk’).
Wanneer op de verpakking staat: "Kan sporen bevatten van .…" of "Wordt in een fabriek gemaakt
waar ook ....wordt verwerkt.” dient u te overleggen met de diëtist of u deze producten kunt gebruiken.
Op het etiket kan ‘eiwit …. g’ of ‘proteïne … g’ vermeld staan. Hiermee wordt de voedingsstof eiwit
(proteïne) bedoeld en niet speciaal het melkeiwit.
o Melkzuur heeft niets met melk te maken! Melkzuur is een chemische verbinding. Het is een
afbraakproduct van de verbranding van glucose in het lichaam, waarbij glucose onvolledig
wordt afgebroken.
o Lactaat wordt niet uit lactose (melksuiker) bereid en bevat geen melkeiwit.
o Melk wordt in veel levensmiddelen als hulpmiddel gebruikt. Zo wordt melk vaak als
plakmiddel, smaakstof of om te kleuren gebruikt.
o Naast koemelk (en buffelmelk) is het af te raden om geitenmelk en schapenmelk te gebruiken.
Wanneer u dit toch wilt gebruiken, overleg het dan eerst met uw diëtist.
o Kokosmelk, pindakaas, sojakaas en cacaoboter bevatten geen melk en dus ook geen
melkeiwit.
o In overleg met uw diëtist kan gekozen worden voor een melkvervanging.
Welke producten kunnen melkbestanddelen bevatten?
o Brood en broodvervangers alle soorten brood, beschuit, toast, crackers, pannenkoeken,
poffertjes
o Smeersels: (room)boter, margarine, halvarine
o Broodbeleg alle soorten kaas, smeerkaas, Hüttenkäse, omelet, uitsmijter, vleeswaren,
hagelslag, pasta
o Soep romige soepen, bouillon, bouillonblokjes en bouillonpoeder
o Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers worst(jes), vlees, vis, gerookte zalm,
gepaneerd(e) vlees en vis
, o Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden instant aardappelpuree, alle soorten
met een krokant korstje, pasta, pizza, kaasfondue, kant- en klaarmaaltijden
o Groente en peulvruchten gesneden groente, varianten met een sausje, varianten met een
krokant korstje
o Het nauwkeurig lezen van de ingrediëntendeclaratie is zeer belangrijk! Bij twijfel
voedingsmiddel niet gebruiken.
o Dieetrichtlijnen voeding vrij van melk april 2010 2
o Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën, diversen room, slagroom, crème
fraîche, sour cream, zure room, (room)boter, ghee (geklaarde boter), margarine, bak en
braadproducten, dressings, romige sauzen, paneermeel, kruidenmix
o Nagerecht: yoghurt, umer, kefir, yasna, yomio, kwark, pudding, vla, pap, (room)ijs
o Dranken: melk (magere, tapte-, onder-, halfvolle, volle en karne), chocolademelk, koffiemelk,
koffiemelkpoeder en koffieroom, biogarde, yoghurtdrank, weidranken (Rivella©, Djoez©,
Yor©, Taksi©, AA©) Zoetwaar en hartige tussendoortjes cake, gebak, koek, chocolade,
kauwgom en snoep
Noten allergie
Een afwijkende reactie van het afweersysteem op doorgaans ongevaarlijk allergeen, noten.
Deze reactie kan heel verschillend van aard zijn zoals een reactie van de huid, luchtwegen, mond,
keel, maag, darmen, e.a. De klachten kunnen optreden binnen enkele minuten of pas één tot twee
dagen nadat het allergeen is gebruikt. Soms kan een spoortje van het allergeen al een reactie geven.
Op het etiket moet duidelijk vermeld worden of er noten (schaalvruchten) verwerkt zijn in het
betreffende product. Dit kan op de verpakking van het product vermeld staan bij de ingrediënten, maar
ook onder allergeneninformatie (‘bevat noten’).
Wanneer op de verpakking staat: "Kan sporen bevatten van .…" of "Wordt in een fabriek gemaakt
waar ook .... wordt verwerkt.” dient u te overleggen met de diëtist of u deze producten kunt gebruiken.
Op het etiket kan ‘eiwit …. g’ of ‘proteïne … g’ vermeld staan. Hiermee wordt de voedingsstof eiwit
(proteïne) bedoeld en niet speciaal het noteneiwit.
Belangrijke wetenswaardigheden
o Onder noten (schaalvruchten) worden de volgende soorten verstaan: amandelen, hazelnoten,
walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten.
o Biologisch gezien behoren amandelen niet tot de noten, maar tot de pitten en zaden. In het
diagnostisch dieet zijn de amandelen wel uit de voeding gehaald.
o Pinda is geen noot. Iemand met een allergie voor noten hoeft niet allergisch te zijn voor pinda.
o Notenolie kan sporen noteneiwit bevatten. Indien heftige klachten te verwachten zijn, vermijd
dan ook de notenolie.
Welke producten kunnen noten bevatten?
o Brood en broodvervangers notenbrood, mueslibollen, vruchtenbrood, kerstbrood,
krentenbrood met spijs (m.n. amandelen), muesli, cruesli
o Broodbeleg notenkaas, gebraden gehakt, paté, chocoladepasta, hazelnootpasta, diverse
andere notenpasta’s
o Soep: bouillonpoeder, bouillonblokjes, bouillontabletten
o Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers vegetarische vleesvervangingen, worst
o Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden rijstmelange, kant en klare maaltijden,
Oosterse gerechten, salades
o Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën, diversen juspoeders, aroma’s,
worcestersaus, pesto, koekkruiden en speculaaskruiden, vleeskruiden, notenolie
o Nagerecht puddingpoeders, ijs
o Melk en melkproducten koffiecreamer
o Het nauwkeurig lezen van de ingrediëntendeclaratie is zeer belangrijk! Bij twijfel
voedingsmiddel niet gebruiken.
o Dieetrichtlijnen voeding vrij van noten april 2010 2
o Niet-alcoholische dranken noten/vruchtenkoffie, surrogaatkoffie
o Alcoholische dranken likeuren
o Snoep en suikerwerk: (amandel)spijs, marsepein, (vruchten) noga, chocolade, (gevulde)
chocolade, bonbons, candybars, pralines (bevatten altijd noten)
o Gebak en koekjes banketstaaf (bevat m.n. amandelen), koek, gebak, cake, maaltijdrepen,
energierepen
o Hartige versnaperingen diverse soorten zoutjes
Pinda allergie
Week 1+2
Dieetleer: Eetproblematiek en voedselweigering bij kinderen
Veel kinderen hebben een periode in hun leven dat ze minder goed eten. Er zijn echter ook kinderen
waarbij dit verder gaat en die slechts zeer beperkt en selectief voedsel tot zich nemen. En er zijn
kinderen die elke vorm van eten en drinken weigeren.
Eetgedrag heeft op elke leeftijd een signaalfunctie en is een goede barometer om te bepalen hoe het
met een kind gaat (Timmers-Huigen, 1990). Omdat kinderen vaak nog niet beschikken over de
cognitieve of verbale mogelijkheden om hun emoties te uiten, kunnen zij deze vertalen in een
verandering van hun eetgedrag.
Doel:
• De DIO kan het verschil benoemen tussen een eetprobleem en een eetstoornis
Eetprobleem: eetgedrag dat gerelateerd is aan het niet willen, kunnen, durven of mogen eten en/of
drinken en dat spanning of bezorgdheid oproept bij het kind/de jongere en/of zijn ouders/verzorgers,
maar de groei, de gezondheid en/of de (psychosociale) ontwikkeling van een kind of jongere niet
bedreigt.
Eetstoornis: eetprobleem dat, zonder aantoonbare actuele medische oorzaak, zo langdurig of ernstig
is dat het de groei, de gezondheid en/of de (psychosociale) ontwikkeling van een kind of jongere
bedreigt.
• De DIO weet wat voedselweigering (infantiele anorexia) inhoudt
Beginnend voor de leeftijd van 3 jaar, >1 maand systematisch weigeren voldoende te eten. Toont
geen honger of interesse in voedsel, maar wel afhankelijkheid aan de verzorgers. Groeiachterstand.
Geen posttraumatische eetstoornis of lichamelijke ziekte.
• De DIO weet wat de oorzaken en gevolgen kunnen zijn van voedselweigering
Een aantal groepen kinderen heeft een verhoogd risico op het ontwikkelen van ernstige voedings- en
eetstoornissen.
o Belaste medische voorgeschiedenis, ernstig ziek geweest, te vroeg geboren, toegenomen
voedingsbehoeften en sondevoeding gehad. (jonge kinderen)
o Depressie, angst, eetstoornissen en persoonlijkheidsstoornissen. Ook ouders met
psychiatrische problematiek reageren minder gevoelig op voedings- en verzorgingssignalen
van hun kind. (jonge kinderen)
o Prikkelbaarheid, druk gedrag en hyperactiviteit. (voorschoolse kinderen)
o Voedingsovergangen, ziekteperioden en belangrijke ontwikkelingssprongen of
levensgebeurtenissen. (gezonde kinderen)
o Kinderen met psychiatrische stoornissen, met een traumatische ervaring of met handicaps.
o Psychofysiologische uitdagingen van de puberteit, ingrijpende gebeurtenissen in de jeugd,
affectieve labiliteit, emotionele distress en verstoorde eetpatronen bij de ouders. (jongeren)
o eetstoornissen zijn het gevolg van een combinatie van meerdere factoren. Genetische
achtergrond en persoonlijkheid, sociale, culturele en familiale factoren; maar deze zijn ieder
op zich niet voldoende om de stoornis te veroorzaken. De belangrijkste risicogroepen bestaan
uit jonge vrouwen tussen de 12 en 25 jaar, leerling-fotomodellen, balletdansers en
topsporters.
Gevolgen voor de fysieke ontwikkeling
o Achterblijvende groei, ondergewicht, overgewicht, darmproblemen (diarree, obstipatie) en
tandbederf.
o Bij kinderen die langdurig onvolwaardig eten buigt meestal eerst het gewicht en pas later de
lengte af. Bij normalisering van een onvolwaardig voedingspatroon treedt inhaalgroei op, maar
wordt het eerdere groeiniveau niet altijd meer bereikt. Deficiëntie van vooral zink en ijzer en
ook de mondmotorische vaardigheden kunnen negatief worden beïnvloed door eenzijdig eten.
o Anorexia nervosa: ondergewicht, vasten en overactiviteit uitputting, ondertemperatuur,
obstipatie, geen menstruatie meer etc.
o Braken, misbruik van laxantia en/of diuretica tandglazuur/darm/slokdarm/handrug
beschadigt en stoornissen in de zout- en waterhuishouding.
o Onregelmatig eetpatroon en/of eetbuien menstruatiestoornissen, misselijkheid en maagpijn,
diarree en obesitas.
o Overgewicht: voorspeller voor overgewicht op latere leeftijd gewrichtsproblemen,
cardiovasculaire problemen, hypertensie, diabetes type 2, leververvetting en infertiliteit.
Gevolgen voor de cognitieve ontwikkeling
, o Er zijn aanwijzingen dat de kwaliteit van de voeding in positieve zin samenhangt met
cognitieve ontwikkeling en schoolprestaties.
o Peuters met eetproblemen: sociaaleconomische status en het opleidingsniveau van de
moeder en de moeder-kindinteractie, heeft méér invloed op de cognitieve ontwikkeling van
het kind dan de voedingsstatus.
o De kwaliteit van de voeding samenhangt met de schoolprestaties. De hersenen hebben, net
als de andere lichaamsdelen, voedingsstoffen nodig om goed te kunnen functioneren.
Gevolgen voor de sociale en emotionele ontwikkeling
o Verstoord eetgedrag kan een sterke wissel trekken op het sociaal-emotioneel welzijn van het
kind of de jongere en zijn ouders en op het totale gezinsfunctioneren.
o Continuïteit van verstoord eetgedrag <10 jaar; kans groter om nog een keer een eetstoornis
te krijgen,<6 jaar; basis eetstoornis in de eerste 2 levensjaren, <1 jaar; bijna ¾ ook nog
voedingsproblemen in de schooltijd, kinderen met voedswelweigering; de voedingsstatus van
verbeterde, maar hun eetproblemen duren voort op de leeftijd van 2, 5 en 8 jaar. Ook lieten de
kinderen meer angstige en depressieve kenmerken zien, evenals sociale problemen en
regeloverschrijdend gedrag en de ‘failure to thrive’- baby’s; als 12-jarigen significant kleiner
en lichter waren en minder eetlust vertoonden dan hun leeftijdsgenoten. Zij bleken echter niet
later in de puberteit te komen, waren even tevreden over hun lichaamsvorm en verschilden
ook niet van de controlegroep wat betreft het voorkomen van angst, depressie en een negatief
zelfbeeld.
• De DIO weet welke multidisciplinaire behandelmogelijkheden er zijn om
voedselweigering te behandelen
SLIK programma: In een aantal stappen leert het kind weer eten. Langzaam opbouwen van de
acceptatie van voedsel. Het kind leert eten doorslikken en met een lepel eten.
De belangrijkste stappen zijn:
1. Met water of vla op de vinger aanraken van de mond en belonen van acceptatie.
2. Met slangetje en spuit vla in de mond brengen en belonen van wegslikken.
3. Met de lepel aanbieden van een kleine hoeveelheid vla en belonen van wegslikken.
4. Variëren met smaken en hoeveelheden voeding: vla, fruit, pap, mix.
5. Aanbod van grotere hoeveelheden voeding aan de eettafel in de woonkamer.
6. Aanbod van voeding door ouders en/of verzorgers in de woonkamer.
7. Aanbod van de maaltijden door ouders in de thuissituatie.
De behandelaars voeren stap 1 t/m 5 uit. Stap 6 en 7 vindt plaats buiten de behandelkamer.
SLIK+ programma: een aanvulling op het slikprogramma. Dit leerprogramma is op dezelfde
gedragstherapeutische principes gebaseerd als het SLIK programma en is voor die kinderen bedoeld
waarbij spontaan kauw- en slikgedrag niet op gang komt na het doorlopen van het SLIK programma.
Een aanvullend stappenplan voorziet in het leren kauwen en slikken van vaste leeftijd adequate
voeding.
De belangrijkste stappen zijn:
1. Het leren accepteren van vaste voeding in de mond.
2. Het leren transporteren van ingedikte voeding.
3. Kauw voorbereidende oefeningen:
4. Oefenen van de transversale tongbeweging (van links naar rechts en van voor naar achteren),
die nodig is bij het kauwen.
5. Oefenen van een krachtige kauw/hakbeweging.
6. Leren kauwen en transporteren van harde krokante smeltbare voedingsproducten. Leren
slikken van gekauwde voeding; behandeling van slik/stikangst.
7. Verdere tonglateralisatie (beweging naar beide kanten in de mond) door middel van het
geleidelijk aanbieden van zachtere en taaiere producten.
8. Zelfstandig leren eten op een goed tempo.
Behandelaars worden bij dit programma ondersteund door de pre- logopediste, diëtiste en arts.
Selectieve voedselacceptatie: de extreme wil van een kind om slechts een of enkele type(n) voeding
te willen accepteren. Allerlei goed bedoelde pedagogische maatregelen leiden dan niet tot een
uitbreiding in de acceptatie. Het aanbieden van nieuwe producten levert spanning, angst en verzet bij
het kind op. Veelal is hierbij in eerste instantie geen sprake van lichamelijke klachten als gevolg van
ondervoeding. Toch ondervinden ouders en kind op den duur veel problemen bij het selectief
eetgedrag. Kinderen met selectieve voedselacceptatie worden ook wel pickey of fuzzy eaters
genoemd. Het beperkte voedingsrepertoire bij deze groep kinderen kan het gevolg zijn van
onderliggende problematiek die globaal verdeeld kan worden in 3 groepen:
, 1. De voedselneofobie: hierbij ontwikkelen kinderen een fobische angst voor nieuwe onbekende
voedingsproducten . Zij willen daarom graag vasthouden aan bestaande bekende producten.
Een behandeling op basis van systematische desensitisatie die bedoeld is om de angst
stapsgewijs en geleidelijk aan te laten uitdoven kan erin voorzien dat het voedingsrepertoire
van het kind geleidelijk aan uitgebreid wordt.
2. ASS problematiek: kinderen die bekend zijn met Autisme Spectrum Stoornissen (ASS) lopen
3 keer zoveel kans een selectief eetpatroon te ontwikkelen als kinderen die niet bekend zijn
met deze stoornis. Bij deze stoornis is er vaak sprake van rigiditeit in het algeheel
functioneren. Dit wel zeggen dat deze kinderen het onvermogen hebben om flexibel met
nieuwe dingen en veranderingen om te gaan. Dit uit zich ook vaak in het eten. Daarnaast
ervaren deze groep kinderen ook problemen met de prikkelverwerking (sensorische integratie
: SI), waardoor nieuwe (voedings)prikkels moeilijk geduid kunnen worden en angst oproepen.
Er kan dan sprake zijn van een overgevoeligheid voor tast- , geur- en smaakprikkels.
Laatstgenoemde SI-problematiek kan overigens ook los van de ASS problematiek voorkomen
en selectieve voedselacceptatie veroorzaken. Het behandelpakket bestaat dan meestal uit
een combinatie van een gedragstherapeutisch interventieprogramma, aangevuld met
cognitieve technieken en SI- therapie (sensorische integratie: zintuigen gebruiken).
3. Post traumatische voedingsstoornis: hierbij hebben kinderen een ingrijpende negatieve
voedingservaring opgedaan met een bepaald type voeding. Bijvoorbeeld een verslik- of
verstikkingsincident met vastere voeding. Het blijven vasthouden aan vloeibare veilige
voeding kan dan het gevolg zijn. Wanneer het kind en/of ouders in staat zijn dit incident goed
te kunnen reconstrueren is behandeling van dit eettrauma mogelijk via een EMDR procedure.
(het terugdenken aan een nare herinnering in combinatie met het maken van oogbewegingen
zorgt ervoor dat het natuurlijk verwerkingssysteem wordt gestimuleerd. Omdat een
traumatische herinnering wanneer deze in gedachten wordt genomen zowel levendig als
intens is, kost dit betrekkelijk veel geheugencapaciteit. Maar het zo snel mogelijk volgen van
de vingers van de therapeut, zoals dat bij EMDR gebeurt, kost ook geheugencapaciteit. Door
deze concurrentie van werkgeheugentaken is er weinig plaats voor de levendigheid en de
naarheid van de herinnering. Dit biedt de patiënt de mogelijkheid om een andere betekenis
aan de gebeurtenis te geven.)
• De DIO weet welke rol de diëtist heeft in een multidisciplinair behandelteam
Als diëtist maak je een compleet beeld van het probleem, de volwaardigheid van de voeding, het
eetgedrag en de groei van het kind. Je let bij de diëtistische anamnese altijd op de alarmsymptomen
om zeker te weten dat er geen vermoeden is op een somatische oorzaak, maar dat de oorzaak moet
worden gezocht in het gedrag. Je zoekt eventueel contact met de verwijzer om de cliënt te bespreken.
Ook vraag je na hoe de ouders omgaan met het eten. Vergeleken met een reguliere diëtist heeft een
kinderdiëtist specifieke kennis over kindervoeding en -diëtetiek, pedagogische aspecten en de rol van
de ouders bij het aanleren van het eetgedrag. Daarnaast is kennis over groei aanwezig. De
pedagogische aspecten en groei maken dat de advisering aan kinderen afwijkt van reguliere
advisering. Ouders hebben behoefte aan deskundige en duidelijke adviezen, helemaal omdat het
soms wel even kan duren voordat het eetgedrag verandert.
Ei-eiwit allergie
Een afwijkende reactie van het afweersysteem op doorgaans ongevaarlijke allergeen, ei. Deze reactie
kan heel verschillend van aard zijn zoals een reactie van de huid, luchtwegen, mond, keel, maag,
darmen, e.a. De klachten kunnen optreden binnen enkele minuten of pas één tot twee dagen nadat
het allergeen is gebruikt. Soms kan een spoortje van het allergeen al een reactie geven.
Op het etiket moet duidelijk vermeld worden of er ei verwerkt is in het betreffende product. Dit kan op
de verpakking van het product vermeld staan bij de ingrediënten, maar ook onder allergeneninformatie
(‘bevat ei’). Wanneer op de verpakking staat "Kan sporen bevatten van …." of "Wordt in een fabriek
gemaakt waar ook .... wordt verwerkt.” dient u te overleggen met de diëtist of u deze producten kunt
gebruiken.
o Ei wordt in veel voedingsmiddelen als hulpmiddel gebruikt:
o als bindmiddel,
o om bouillons, gelei of wijn helder te maken,
o om een product luchtig te maken zoals desserts en deegproducten,
o als kleur-, glans- of plaklaagje op brood, banket, vleeswaren, vlees,
vleesvervangende producten of voor ovenschotels gebruikt.
o Lecithine kan van ei en soja afkomstig zijn. Op het etiket moet dit vermeld staan.
, o Ook eieren van kwartels, ganzen en eenden worden afgeraden. De eiwitten
(allergenen) in deze eieren lijken sterk op dat van kippenei. Ook producten gemaakt
van andere soorten ei worden afgeraden.
o Cosmetica, shampoos, medicijnen, laxeermiddelen, oogdruppels en neusdruppels
kunnen eibestanddelen bevatten.
o Er zijn eivervangers op de markt, deze kunt u bij speciaalzaken kopen.
o Welke producten kunnen ei bevatten?
o Brood en broodvervangers alle brood, beschuit, toast, crackers, ontbijtgranen,
pannenkoeken, poffertjes
o Broodbeleg alle eivarianten zoals gekookt ei, gebakken ei, omelet, roerei, uitsmijters,
lemon curd, vleeswaren
o Soep bouillon, bouillonblokjes en bouillonpoeder, (romige) soepen
o Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers worst(jes), vlees, vis, gerookte zalm,
vlees en vis met een krokant korstje, gepaneerd(e) vlees en vis
o Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden varianten met een krokant
korstje, gepaneerde varianten, aardappelpuree, pasta, mie, andere deegwaren, kant-
en klaarmaaltijden, pizza, soufflé
o Groente en peulvruchten varianten met sausjes
o Het nauwkeurig lezen van de ingrediëntendeclaratie is zeer belangrijk! Bij twijfel
voedingsmiddel niet gebruiken.
o Dieetrichtlijnen voeding vrij van ei april 2010 2
o Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën, diversen dressings,
mayonaise, halvanaise, romige sauzen, paneermeel
o Nagerechten: pudding, vla, soufflé, ijs
o Dranken: cacao drank, schuimende dranken, koffiemelkpoeder, advocaat
o Zoetwaar en hartige tussendoortjes: cake, cake(mix), gebak, koek, truffels,
marshmallows
o N.B. Dit is geen volledige lijst, niet alle producten die vanzelfsprekend ei bevatten zijn
opgenomen. Voor een gedetailleerd overzicht van eivrije producten kunt u de eivrije
merkartikelenlijst van het Voedingscentrum bestellen.
o Voedingstekorten
o Een voeding zonder ei hoeft geen tekort aan voedingstoffen te veroorzaken. Wel kan
de voeding minder gevarieerd worden omdat kippenei in zeer veel producten is
verwerkt.
Coeliakie:
Coeliakie is een chronische reactie van de dunne darm op gluten.
Door de intolerantie van de darm voor gluten worden de darmvlokken gedeeltelijk of helemaal
beschadigd en gaat het darmslijmvlies ontsteken.
De behandeling van Coeliakie bestaat uit het levenslang volgen van een strikt glutenvrij dieet. Gluten
is een eiwit, dat structuur geeft aan deegproducten en brood.
Op het etiket moet duidelijk vermeld worden als er een glutenbevattend graan (tarwe, rogge, gerst,
haver, spelt, kamut) verwerkt is in het betreffende product. Dit kan op de verpakking van het product
vermeld staan bij de ingrediënten, maar ook onder allergeneninformatie (‘bevat gluten’ of ‘bevat tarwe’
of ‘bevat rogge’ of een ander graan met gluten’). Ook al bevat het product maar heel weinig gluten, het
moet op het etiket staan.
Op sommige producten is een glutenvrij-symbool (tarwe-aar met een streep er door)aangebracht. Dit
is een geregistreerd symbool en kan alleen met toestemming van de nationale coeliakievereniging
gebruikt worden. Voor gebruik van dit symbool mag het product maximaal 20 ppm (20 mg per 1000
gram) gluten bevatten.
Het verwarrende is nu dat er op het etiket staat dat het product gluten bevat, terwijl ook het glutenvrij-
symbool op de verpakking staat.
Dit klopt dan wel, omdat er minder dan 20 mg gluten per 1000 gram in het product zit.
Op het etiket kan ‘eiwit …. g’ of ‘proteïne … g’ vermeld staan. Hiermee wordt de voedingsstof eiwit
(proteïne) bedoeld en niet speciaal bijvoorbeeld het tarwe-eiwit.
o Haver bevat zelf geen gluten en wordt door de meeste mensen met celiakie goed verdragen.
Toch wordt in Nederland het eten van haver ontraden omdat het vaak besmet is met tarwe,
rogge of gerst.
o Tarwe(eiwitten) kunnen voor diverse smaakdoeleinden of als bindmiddel gebruikt worden.
Denk hierbij aan vleessmaakmakers of bindmiddel in vegetarische burgers.
o De gomlaag van zegels kan tarwe bevatten.
, o Afwasmiddel kan tarwe bevatten.
o Tarweallergie is niet hetzelfde als glutenintolerantie. Bij tarweallergie is er sprake van een
allergische reactie op verschillende soorten eiwitten die in tarwe voorkomen, gluten is er één
van.
o Wanneer er op de verpakking tarwezetmeel vermeld staat, kan het sporen gluten bevatten.
o Glucosestroop op basis van tarwe en gerst, maltodextrine op basis van tarwe en granen
gebruikt voor sterk alcoholische dranken hoeven niet vermeld te worden op de verpakking.
Naar verwachting zal dit niet tot problemen leiden.
o Ook een verzorgingsproduct en make-up kan gluten bevatten. Hierover is informatie te vinden
op www.ncv-cosmetica.nl.
Welke producten kunnen gluten bevatten?
o Brood en broodvervangers brood, beschuit, crackers, matzes, ontbijtkoek, ontbijtgranen,
ontbijtdranken, pannenkoekmix
o Broodbeleg pindakaas, hazelnootpasta, hagelslag, kokosbrood, vleeswaren
o Soep: bouillon, bouillonblokjes, bouillonpoeders, bouillontabletten, soepen
o Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers gepaneerd vlees, worstsoorten, hot dogs,
ingeblikt vlees, seitan en andere vleesvervangers
o Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden macaroni, spaghetti, mie, vermicelli,
bulgur, couscous, kant-en-klaarmaaltijden
o Groente en peulvruchten groenten in beslag, gebonden groente
o Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën, diversen sauzen, jus(poeder),
mayonaise, ketchup, aroma's, paneermeel, sauspoeder, gemengde kruiden en specerijen
o Nagerecht diverse desserts en ijs
o Dranken milkshakes
o bier, jenever, whisky
o Zoetwaar en hartige tussendoortjes biscuit, koek, gebak, drop chips, noten, hartige koekjes
Koemelk eiwit allergie
Een afwijkende reactie van het afweersysteem op doorgaans ongevaarlijk allergeen, melk.
Deze reactie kan heel verschillend van aard zijn zoals een reactie van de huid, luchtwegen, mond,
keel, maag, darmen, e.a. De klachten kunnen optreden binnen enkele minuten of pas één tot twee
dagen nadat het allergeen is gebruikt. Soms kan een spoortje van het allergeen al een reactie geven.
Op het etiket moet duidelijk vermeld worden of er melk of melkproducten (inclusief afgeleiden van
melk zoals room, boter en kaas; inclusief lactose) verwerkt is in het betreffende product. Dit kan op de
verpakking van het product vermeldt staan bij de ingrediënten, maar ook onder allergeneninformatie
(‘bevat melk’).
Wanneer op de verpakking staat: "Kan sporen bevatten van .…" of "Wordt in een fabriek gemaakt
waar ook ....wordt verwerkt.” dient u te overleggen met de diëtist of u deze producten kunt gebruiken.
Op het etiket kan ‘eiwit …. g’ of ‘proteïne … g’ vermeld staan. Hiermee wordt de voedingsstof eiwit
(proteïne) bedoeld en niet speciaal het melkeiwit.
o Melkzuur heeft niets met melk te maken! Melkzuur is een chemische verbinding. Het is een
afbraakproduct van de verbranding van glucose in het lichaam, waarbij glucose onvolledig
wordt afgebroken.
o Lactaat wordt niet uit lactose (melksuiker) bereid en bevat geen melkeiwit.
o Melk wordt in veel levensmiddelen als hulpmiddel gebruikt. Zo wordt melk vaak als
plakmiddel, smaakstof of om te kleuren gebruikt.
o Naast koemelk (en buffelmelk) is het af te raden om geitenmelk en schapenmelk te gebruiken.
Wanneer u dit toch wilt gebruiken, overleg het dan eerst met uw diëtist.
o Kokosmelk, pindakaas, sojakaas en cacaoboter bevatten geen melk en dus ook geen
melkeiwit.
o In overleg met uw diëtist kan gekozen worden voor een melkvervanging.
Welke producten kunnen melkbestanddelen bevatten?
o Brood en broodvervangers alle soorten brood, beschuit, toast, crackers, pannenkoeken,
poffertjes
o Smeersels: (room)boter, margarine, halvarine
o Broodbeleg alle soorten kaas, smeerkaas, Hüttenkäse, omelet, uitsmijter, vleeswaren,
hagelslag, pasta
o Soep romige soepen, bouillon, bouillonblokjes en bouillonpoeder
o Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers worst(jes), vlees, vis, gerookte zalm,
gepaneerd(e) vlees en vis
, o Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden instant aardappelpuree, alle soorten
met een krokant korstje, pasta, pizza, kaasfondue, kant- en klaarmaaltijden
o Groente en peulvruchten gesneden groente, varianten met een sausje, varianten met een
krokant korstje
o Het nauwkeurig lezen van de ingrediëntendeclaratie is zeer belangrijk! Bij twijfel
voedingsmiddel niet gebruiken.
o Dieetrichtlijnen voeding vrij van melk april 2010 2
o Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën, diversen room, slagroom, crème
fraîche, sour cream, zure room, (room)boter, ghee (geklaarde boter), margarine, bak en
braadproducten, dressings, romige sauzen, paneermeel, kruidenmix
o Nagerecht: yoghurt, umer, kefir, yasna, yomio, kwark, pudding, vla, pap, (room)ijs
o Dranken: melk (magere, tapte-, onder-, halfvolle, volle en karne), chocolademelk, koffiemelk,
koffiemelkpoeder en koffieroom, biogarde, yoghurtdrank, weidranken (Rivella©, Djoez©,
Yor©, Taksi©, AA©) Zoetwaar en hartige tussendoortjes cake, gebak, koek, chocolade,
kauwgom en snoep
Noten allergie
Een afwijkende reactie van het afweersysteem op doorgaans ongevaarlijk allergeen, noten.
Deze reactie kan heel verschillend van aard zijn zoals een reactie van de huid, luchtwegen, mond,
keel, maag, darmen, e.a. De klachten kunnen optreden binnen enkele minuten of pas één tot twee
dagen nadat het allergeen is gebruikt. Soms kan een spoortje van het allergeen al een reactie geven.
Op het etiket moet duidelijk vermeld worden of er noten (schaalvruchten) verwerkt zijn in het
betreffende product. Dit kan op de verpakking van het product vermeld staan bij de ingrediënten, maar
ook onder allergeneninformatie (‘bevat noten’).
Wanneer op de verpakking staat: "Kan sporen bevatten van .…" of "Wordt in een fabriek gemaakt
waar ook .... wordt verwerkt.” dient u te overleggen met de diëtist of u deze producten kunt gebruiken.
Op het etiket kan ‘eiwit …. g’ of ‘proteïne … g’ vermeld staan. Hiermee wordt de voedingsstof eiwit
(proteïne) bedoeld en niet speciaal het noteneiwit.
Belangrijke wetenswaardigheden
o Onder noten (schaalvruchten) worden de volgende soorten verstaan: amandelen, hazelnoten,
walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten en macadamianoten.
o Biologisch gezien behoren amandelen niet tot de noten, maar tot de pitten en zaden. In het
diagnostisch dieet zijn de amandelen wel uit de voeding gehaald.
o Pinda is geen noot. Iemand met een allergie voor noten hoeft niet allergisch te zijn voor pinda.
o Notenolie kan sporen noteneiwit bevatten. Indien heftige klachten te verwachten zijn, vermijd
dan ook de notenolie.
Welke producten kunnen noten bevatten?
o Brood en broodvervangers notenbrood, mueslibollen, vruchtenbrood, kerstbrood,
krentenbrood met spijs (m.n. amandelen), muesli, cruesli
o Broodbeleg notenkaas, gebraden gehakt, paté, chocoladepasta, hazelnootpasta, diverse
andere notenpasta’s
o Soep: bouillonpoeder, bouillonblokjes, bouillontabletten
o Vlees, vis, wild, gevogelte en vleesvervangers vegetarische vleesvervangingen, worst
o Aardappelen, rijst en deegwaar (pasta e.d.), maaltijden rijstmelange, kant en klare maaltijden,
Oosterse gerechten, salades
o Sauzen, aroma’s, jus, kruiden, specerijen, vetten en oliën, diversen juspoeders, aroma’s,
worcestersaus, pesto, koekkruiden en speculaaskruiden, vleeskruiden, notenolie
o Nagerecht puddingpoeders, ijs
o Melk en melkproducten koffiecreamer
o Het nauwkeurig lezen van de ingrediëntendeclaratie is zeer belangrijk! Bij twijfel
voedingsmiddel niet gebruiken.
o Dieetrichtlijnen voeding vrij van noten april 2010 2
o Niet-alcoholische dranken noten/vruchtenkoffie, surrogaatkoffie
o Alcoholische dranken likeuren
o Snoep en suikerwerk: (amandel)spijs, marsepein, (vruchten) noga, chocolade, (gevulde)
chocolade, bonbons, candybars, pralines (bevatten altijd noten)
o Gebak en koekjes banketstaaf (bevat m.n. amandelen), koek, gebak, cake, maaltijdrepen,
energierepen
o Hartige versnaperingen diverse soorten zoutjes
Pinda allergie
