Samenvatting handboek en aantekeningen
Overzicht Antieke Wijsbegeerte 1: van Thales tot en met Plato
Studiejaar 2015/2016
Universiteit Leiden
, Inleiding
Filosofie is een Griekse uitvinding; hoewel bijvoorbeeld China ook filosofie had hadden de andere
omringende culturen dit niet. Geen goede definitie van filosofie, ook verschillende zaken die
eronder vielen door de tijd heen, in oudheid anders dan nu. Aristoteles: filosofie door verwondering.
Ontsnappen aan de onwetendheid, weten niet met specifiek praktisch doel maar om het weten.
Ontwikkeling van mythe naar logos. Mythen eerst verklaring ontstaan: Hesiodus Theogonie. Hoe de
goden zijn geboren, invloed op eerste filosofen. Nog geen filosofie, geen uitleg. Goden die ontstaan
uit het niets, uit één god, anderen uit twee. Drie ontstaansmethoden, waarom dan de één en dan de
ander? Filosofen willen ontstaan wereld verklaren aan de hand van zo min mogelijk principes.
Beginselen reduceren: begin bij Thales.
Waarom vonden de Grieken filosofie uit en omringende culturen niet? Hadden wel eigen
''Hesiodus'' maar geen filosofie. Zekere welstand nodig, was zo in Milete, veel handel, bezoekers
namen kennis mee. Natuurlijk gold dit ook wel voor andere plaatsen. Enuma Elish: begin ook
water. Ook oerwater in Genesis. Maar Thales ging verder naar water als archè. Mogelijke
verklaringen: in Midden-Oosten machtige tempeleconomie, Theogonie-achtige verhalen spelen hier
een belangrijke rol in, handhaven orde in de wereld net als in deze teksten van chaos naar orde, leidt
tot conservatisme. In Griekenland geen machtige tempeleconomie en veel eenvoudiger schrift.
Tegenover conservatisme uit M-O waren Grieken agonistisch: overal een wedstrijd van maken, de
beste willen zijn. Ook te zien in veel teksten. Filosofen hebben een nieuwe interpretatie van religie
en zetten zich af tegen traditionele religie.
De presocratici
- Ondanks de naam waren sommige ''presocraten'' tijdgenoten van Socrates. Ze waren niet zozeer
zijn voorgangers in chronologische zin maar meer in mindset, waar met Socrates de switch naar
ethiek plaatsvond hielden presocraten zich bezig met de natuur.
- Oude natuurfilosofen, op zoek naar verklaring voor ontstaan en samenstelling fysieke
wereld/kosmos. Maar één meest elementair element, de archè/αρχη.
- Parmenides: ''Zijn'' i.p.v. ontstaan, kritiek op natuurfilosofen.
- Jongere natuurfilosofen: meerdere elementen als beginsel.
– Diels en Kranz: teksten presocratici samenbrengen. Cijfer voor filosoof en onderscheid wat
anderen over hem hebben gezegd (A, testimonia) en wat hij zelf heeft geschreven/citaten (B,
fragmenten).
– Latere presocratici. Atomisten. Onveranderlijke eigenschappen, primaire en secundaire
eigenschappen. Afstand nemen van hylozoïsme (materie is iets levends).
Overzicht Ionische natuurfilosofen:
– Thales: Water
– Anaximander: Apeiron
– Anaximenes: Lucht
Thales (ca 620 BC – ca 546 BC, Milete)
Meestal gezien als eerste filosoof. Redelijk schimmig type en al in de oudheid een figuur met
legendarische trekken. Weinig informatie over hem.
Voornaamste stelling van Thales: water is het oerelement, alles is voortgekomen uit water. Goden
worden hierin niet genoemd. De aarde drijft nog steeds op het oerwater waaruit het is
voortgekomen. ''Oplossing'' probleem waarom de aarde niet beweegt en de zon wel (zo werd dat
Overzicht Antieke Wijsbegeerte 1: van Thales tot en met Plato
Studiejaar 2015/2016
Universiteit Leiden
, Inleiding
Filosofie is een Griekse uitvinding; hoewel bijvoorbeeld China ook filosofie had hadden de andere
omringende culturen dit niet. Geen goede definitie van filosofie, ook verschillende zaken die
eronder vielen door de tijd heen, in oudheid anders dan nu. Aristoteles: filosofie door verwondering.
Ontsnappen aan de onwetendheid, weten niet met specifiek praktisch doel maar om het weten.
Ontwikkeling van mythe naar logos. Mythen eerst verklaring ontstaan: Hesiodus Theogonie. Hoe de
goden zijn geboren, invloed op eerste filosofen. Nog geen filosofie, geen uitleg. Goden die ontstaan
uit het niets, uit één god, anderen uit twee. Drie ontstaansmethoden, waarom dan de één en dan de
ander? Filosofen willen ontstaan wereld verklaren aan de hand van zo min mogelijk principes.
Beginselen reduceren: begin bij Thales.
Waarom vonden de Grieken filosofie uit en omringende culturen niet? Hadden wel eigen
''Hesiodus'' maar geen filosofie. Zekere welstand nodig, was zo in Milete, veel handel, bezoekers
namen kennis mee. Natuurlijk gold dit ook wel voor andere plaatsen. Enuma Elish: begin ook
water. Ook oerwater in Genesis. Maar Thales ging verder naar water als archè. Mogelijke
verklaringen: in Midden-Oosten machtige tempeleconomie, Theogonie-achtige verhalen spelen hier
een belangrijke rol in, handhaven orde in de wereld net als in deze teksten van chaos naar orde, leidt
tot conservatisme. In Griekenland geen machtige tempeleconomie en veel eenvoudiger schrift.
Tegenover conservatisme uit M-O waren Grieken agonistisch: overal een wedstrijd van maken, de
beste willen zijn. Ook te zien in veel teksten. Filosofen hebben een nieuwe interpretatie van religie
en zetten zich af tegen traditionele religie.
De presocratici
- Ondanks de naam waren sommige ''presocraten'' tijdgenoten van Socrates. Ze waren niet zozeer
zijn voorgangers in chronologische zin maar meer in mindset, waar met Socrates de switch naar
ethiek plaatsvond hielden presocraten zich bezig met de natuur.
- Oude natuurfilosofen, op zoek naar verklaring voor ontstaan en samenstelling fysieke
wereld/kosmos. Maar één meest elementair element, de archè/αρχη.
- Parmenides: ''Zijn'' i.p.v. ontstaan, kritiek op natuurfilosofen.
- Jongere natuurfilosofen: meerdere elementen als beginsel.
– Diels en Kranz: teksten presocratici samenbrengen. Cijfer voor filosoof en onderscheid wat
anderen over hem hebben gezegd (A, testimonia) en wat hij zelf heeft geschreven/citaten (B,
fragmenten).
– Latere presocratici. Atomisten. Onveranderlijke eigenschappen, primaire en secundaire
eigenschappen. Afstand nemen van hylozoïsme (materie is iets levends).
Overzicht Ionische natuurfilosofen:
– Thales: Water
– Anaximander: Apeiron
– Anaximenes: Lucht
Thales (ca 620 BC – ca 546 BC, Milete)
Meestal gezien als eerste filosoof. Redelijk schimmig type en al in de oudheid een figuur met
legendarische trekken. Weinig informatie over hem.
Voornaamste stelling van Thales: water is het oerelement, alles is voortgekomen uit water. Goden
worden hierin niet genoemd. De aarde drijft nog steeds op het oerwater waaruit het is
voortgekomen. ''Oplossing'' probleem waarom de aarde niet beweegt en de zon wel (zo werd dat
