Samenvatting: handboek sociale psychiatrie
Week 1 & H1
Sociale psychiatrie, een deel van ons vakgebied, betreft de interactie tussen sociale factoren, psychiatrische
aandoeningen en de positionering van de psychiatrie daarin. Interactie betekend dat het verband 2 richtingen
op gaat = sociale invloeden op het ontstaan van psychiatrische aandoeningen. Kenmerkend voor de sociale
psychiatrie is het systeemdenken.
Sociale psychiatrie gaat ook over het verband tussen psychiatrie en maatschappelijke opvattingen = bijv. wat is
normaal/abnormaal – wat is ziek/gezond. Opvattingen hierover hebben grote invloed op de diagnostiek en
behandeling = bijv. homoseksualiteit (vroeger werden homo’s behandelt voor hun ‘stoornis’).
Er is ook een discussie over categorale, dimensionele of stageringsdiagnostiek. Dit is een uiting van hoe ons
denken over psychiatrische ziektebeelden verandert.
Categoraal denken = een depressie ja of nee
Dimensionaal denken = iemand heeft verschijnselen van een depressie, maar wel in een bepaalde mate
Stadia denken = iemand verkeerd in een bepaalt voorstadia van de aandoening depressie
Sociale psychiatrie is van oudsher een verzamelnaam voor de beschrijving van:
- De invloed van psychosociale factoren op het ontstaan en beloop van psychiatrische aandoeningen
- Het effect van psychiatrische aandoeningen op het psychosociale functioneren
- Epidemiologie van psychiatrische aandoeningen (H2)
- De organisatie (inrichting) van de (vooral ambulante) psychiatrie (H7)
- Fenomenen die met acute psychiatrie, bemoeizorg drang en dwang te maken hebben (H22, 24, 26)
De kans op het krijgen van een psychiatrische aandoening hangt samen met het biopsychosocialemodel. Het
gaat om factoren op het niveau van de individu, zijn directe omgeving en de macrosociale omgeving. Het heeft
te maken met negatieve risicofactoren maar ook met beschermende factoren die de kans verkleinen. Veilige
hechting is een beschermende factor. Dit wordt bevordert door resilience of sense of coherence. Resilience =
veerkracht = het vermogen van een mens of een sociaal systeem om zich te ontwikkelen onder moeilijke
omstandigheden = coping. Sense Of Coherence = de eigenschap om negatieve ervaringen te kunnen integreren
tot een coherent geheel en daar een betekenis aan kunnen geven. dit komt voort uit 3 vaardigheden:
- Informatie ordenen en verhelderen = comprehensibility
- adequaat omgaan met situaties = manageability
- De beleving het eigen leven actief te kunnen vormgeven = meaningfulness
Psychosociaal functioneren is een brede term. Het kan gaan om functioneren in werk of dagbesteding,
algemeen functioneren of sociale relaties. Mensen met een psychiatrische stoornissen ervaren problemen in
dit functioneren. Veel psychiatrische stoornissen ontstaan in de kindertijd of adolescentie. Dit gaat gepaard
met vermindert cognitief functioneren en gedragsproblemen = maken opleiding niet af, vinden geen baan en
raken sociaal geïsoleerd. Er is wel meer aandacht voor herstelprocessen. Een manier om de negatieve (sociale)
consequenties door psychiatrische aandoeningen uit te drukken, is door quality adjusted life years. Dit meet de
aantal jaren waarin mensen leven met beperkingen door ziekte. Het wordt gebruikt om beslissingen te nemen
voor interventies, wat voor winst is er te behalen. Bij de keuze tussen behandelingen is het dus niet alleen
belangrijk om te kijken naar het effect van de behandeling op het verminderen van de ernst van symptomen,
maar ook naar het sociaal functioneren in de qaly’s.
Een ander onderdeel van de sociale psychiatrie betreft de invloed van de maatschappij op de psychiatrie als
professie. Maatschappij = economische, politieke en sociaal culturele omstandigheden en ontwikkelingen.
Sociale psychiatrie uit de jaren ’30 in Amsterdam: er waren teveel mensen opgenomen en Querido bedacht dat
ambulante zorg erg belangrijk was en begon met huisbezoeken. Dit ook om terugval te voorkomen.
Heropnamen werden vooral veroorzaakt door armoedeproblemen en relatieproblemen. De psychiatrische zorg
voor de patiënten die opgenomen waren werd dan ook geleid door de sociale zorg van de ggd aan de armen,
terwijl dit later verschoof naar de opvang en behandeltaken.
1
Week 1 & H1
Sociale psychiatrie, een deel van ons vakgebied, betreft de interactie tussen sociale factoren, psychiatrische
aandoeningen en de positionering van de psychiatrie daarin. Interactie betekend dat het verband 2 richtingen
op gaat = sociale invloeden op het ontstaan van psychiatrische aandoeningen. Kenmerkend voor de sociale
psychiatrie is het systeemdenken.
Sociale psychiatrie gaat ook over het verband tussen psychiatrie en maatschappelijke opvattingen = bijv. wat is
normaal/abnormaal – wat is ziek/gezond. Opvattingen hierover hebben grote invloed op de diagnostiek en
behandeling = bijv. homoseksualiteit (vroeger werden homo’s behandelt voor hun ‘stoornis’).
Er is ook een discussie over categorale, dimensionele of stageringsdiagnostiek. Dit is een uiting van hoe ons
denken over psychiatrische ziektebeelden verandert.
Categoraal denken = een depressie ja of nee
Dimensionaal denken = iemand heeft verschijnselen van een depressie, maar wel in een bepaalde mate
Stadia denken = iemand verkeerd in een bepaalt voorstadia van de aandoening depressie
Sociale psychiatrie is van oudsher een verzamelnaam voor de beschrijving van:
- De invloed van psychosociale factoren op het ontstaan en beloop van psychiatrische aandoeningen
- Het effect van psychiatrische aandoeningen op het psychosociale functioneren
- Epidemiologie van psychiatrische aandoeningen (H2)
- De organisatie (inrichting) van de (vooral ambulante) psychiatrie (H7)
- Fenomenen die met acute psychiatrie, bemoeizorg drang en dwang te maken hebben (H22, 24, 26)
De kans op het krijgen van een psychiatrische aandoening hangt samen met het biopsychosocialemodel. Het
gaat om factoren op het niveau van de individu, zijn directe omgeving en de macrosociale omgeving. Het heeft
te maken met negatieve risicofactoren maar ook met beschermende factoren die de kans verkleinen. Veilige
hechting is een beschermende factor. Dit wordt bevordert door resilience of sense of coherence. Resilience =
veerkracht = het vermogen van een mens of een sociaal systeem om zich te ontwikkelen onder moeilijke
omstandigheden = coping. Sense Of Coherence = de eigenschap om negatieve ervaringen te kunnen integreren
tot een coherent geheel en daar een betekenis aan kunnen geven. dit komt voort uit 3 vaardigheden:
- Informatie ordenen en verhelderen = comprehensibility
- adequaat omgaan met situaties = manageability
- De beleving het eigen leven actief te kunnen vormgeven = meaningfulness
Psychosociaal functioneren is een brede term. Het kan gaan om functioneren in werk of dagbesteding,
algemeen functioneren of sociale relaties. Mensen met een psychiatrische stoornissen ervaren problemen in
dit functioneren. Veel psychiatrische stoornissen ontstaan in de kindertijd of adolescentie. Dit gaat gepaard
met vermindert cognitief functioneren en gedragsproblemen = maken opleiding niet af, vinden geen baan en
raken sociaal geïsoleerd. Er is wel meer aandacht voor herstelprocessen. Een manier om de negatieve (sociale)
consequenties door psychiatrische aandoeningen uit te drukken, is door quality adjusted life years. Dit meet de
aantal jaren waarin mensen leven met beperkingen door ziekte. Het wordt gebruikt om beslissingen te nemen
voor interventies, wat voor winst is er te behalen. Bij de keuze tussen behandelingen is het dus niet alleen
belangrijk om te kijken naar het effect van de behandeling op het verminderen van de ernst van symptomen,
maar ook naar het sociaal functioneren in de qaly’s.
Een ander onderdeel van de sociale psychiatrie betreft de invloed van de maatschappij op de psychiatrie als
professie. Maatschappij = economische, politieke en sociaal culturele omstandigheden en ontwikkelingen.
Sociale psychiatrie uit de jaren ’30 in Amsterdam: er waren teveel mensen opgenomen en Querido bedacht dat
ambulante zorg erg belangrijk was en begon met huisbezoeken. Dit ook om terugval te voorkomen.
Heropnamen werden vooral veroorzaakt door armoedeproblemen en relatieproblemen. De psychiatrische zorg
voor de patiënten die opgenomen waren werd dan ook geleid door de sociale zorg van de ggd aan de armen,
terwijl dit later verschoof naar de opvang en behandeltaken.
1
