Hoofdstuk 2 Steden en burgers in de Lage Landen 1050-1700
1. Wat maakte de opkomst van een stedelijke burgerij in de Nederlandse gewesten
mogelijk (1050-1302)?
2. Welke invloed hadden sociaaleconomische en politieke ontwikkelingen op de positie
van de stedelijke burgerij in de Nederlandse gewesten (1302-1602)?
3. In hoeverre bepaalde de burgerij de ontwikkelingen in de Republiek in de Gouden
Eeuw (1602-1700)?
Middeleeuwen (500-1000)
1. De tijd van ridders en monniken (500-1000)
Hofstelsel: domeinstelsel = economisch systeem waarbij een heer de horigen in zijn
gebied beschermde, in ruil voor een deel van de oogst en herendiensten
Feodale stelsel: leenstelsel = bestuurssysteem waarbij een leenheer (hoge edelman)
grond en ambten in leen gaf aan een leenman (lagere edelman/ vazal)
De Lage Landen in de Middeleeuwen:
- 800: het grondgebied van de Lage Landen behoort tot het Frankische rijk van Karel de
Grote
- 925: het grondgebied van de Lage Landen behoort tot het Duitse Rijk. Door feodale
versnippering was in de handen van hertogen, graven en bisschoppen
In de 11de eeuw vinden grote veranderingen plaats in Europa en in de Lage Landen
Guldensporenslag 1302
Vond plaats in Kortrijk in het graafschap Vlaanderen.
Franse koning wilde Vlaanderen bij zijn rijk voegen
Graaf van Vlaanderen wilde dit niet
Gebruikten conflict in Vlaamse steden tussen het patriciaat en het gemeen onder aanvoering
ambachtslieden.
Vlamingen wonnen en het graafschap van Vlaanderen bleef zelfstandig
De tachtigjarige oorlog in jaartallen (1568-1648)
1566: - Lage edelen bieden aan de landvoogdes het Smeekschrift aan (april) →
Hagenpreken;
- Beeldenstorm (augustus);
1567: Hertog van Alva arriveert in de Nederlanden en wordt landvoogd;
1568: Begin van de Nederlandse Opstand/ Tachtigjarige Oorlog;
1572: - Hollandse en Zeeuwse steden vallen in handen van Willem van Oranje en
de watergeuzen (vanaf april);
- Statenvergadering in Dordrecht van watergeuzen en 12 opstandige
Hollandse steden (juli);
1574: Beleg en ontzet van Leiden
1579: Unie van Atrecht (Arras):
Drie Waalse gewesten (Henegouwen, Artesië en Waals-Vlaanderen) sloten vrede
met Spanje en erkenden de Hertog van Parma (1578-92) als landvoogd;
, 1579: Unie van Utrecht: Noordelijke gewesten sloten een militair bondgenootschap om
zich te verdedigen tegen de Spaanse troepen (Utrecht, Holland, Zeeland,
Overijssel, Gelre, Friesland en Groningen);
1580: Filips II doet Oranje in de ban en verklaart hem vogelvrij;
1581: Plakkaat van Verlatinghe: de gewesten van de Unie van Utrecht erkenden Filips II
niet langer als wettig vorst;
1584: Moord op Willem van Oranje;
1585: Val van Antwerpen → Hollanders en Zeeuwen sloten de Schelde af;
1588: De Staten-Generaal gaan zelf de soevereiniteit uitoefenen vanuit Den Haag;
1609: Begin Twaalfjarig bestand (1609-1621): grote verdeeldheid in de Republiek over
voortzetting van de oorlog tegen Spanje;
1619: Terechtstelling raadpensionaris van Holland Johan van Oldenbarnevelt;
1621: De oorlog tegen Spanje wordt hervat;
1648: Vrede van Munster: de Republiek der zeven Verenigde Nederlanden krijgt
internationale erkenning als onafhankelijke staat
1585: Val van Antwerpen
1602: Oprichting VOC
1672: Aanval Republiek door Frankrijk en Engeland
Oorzaken Gouden Eeuw:
1. Val van Antwerpen (1585)
2. Moedernegotie (Oostzeehandel): hout en graan
3. Slagvaardig bestuur van de regenten
4. Gunstige ligging in Europa
5. Interne problemen in Engeland, Frankrijk en het Duitse Rijk
6. Commercialisering en specialisering van de landbouw
Hoofdstuk 3 Verlichting
Stromingen van denken in de vroegmoderne tijd
Renaissance = wedergeboorte van de Grieks- Romeinse cultuur (1450-1600)
- Leonardo da Vinci
- Erasmus van Rotterdam
Wetenschappelijke revolutie = periode van grote veranderingen / uitvindingen op het gebied
van natuurkunde, wiskunde, sterrenkunde en biologie
- (1550-1800) → Empirisme
- Isaac Newton
Verlichting = stroomversnelling in het denken die leidde tot nieuwe inzichten op het gebied
van mens en maatschappij
- (1650-1800)
Franse revolutie (1789)
Rationalisme → vooruitgangsoptimisme (de mens maakt het verschil)
1. Wat maakte de opkomst van een stedelijke burgerij in de Nederlandse gewesten
mogelijk (1050-1302)?
2. Welke invloed hadden sociaaleconomische en politieke ontwikkelingen op de positie
van de stedelijke burgerij in de Nederlandse gewesten (1302-1602)?
3. In hoeverre bepaalde de burgerij de ontwikkelingen in de Republiek in de Gouden
Eeuw (1602-1700)?
Middeleeuwen (500-1000)
1. De tijd van ridders en monniken (500-1000)
Hofstelsel: domeinstelsel = economisch systeem waarbij een heer de horigen in zijn
gebied beschermde, in ruil voor een deel van de oogst en herendiensten
Feodale stelsel: leenstelsel = bestuurssysteem waarbij een leenheer (hoge edelman)
grond en ambten in leen gaf aan een leenman (lagere edelman/ vazal)
De Lage Landen in de Middeleeuwen:
- 800: het grondgebied van de Lage Landen behoort tot het Frankische rijk van Karel de
Grote
- 925: het grondgebied van de Lage Landen behoort tot het Duitse Rijk. Door feodale
versnippering was in de handen van hertogen, graven en bisschoppen
In de 11de eeuw vinden grote veranderingen plaats in Europa en in de Lage Landen
Guldensporenslag 1302
Vond plaats in Kortrijk in het graafschap Vlaanderen.
Franse koning wilde Vlaanderen bij zijn rijk voegen
Graaf van Vlaanderen wilde dit niet
Gebruikten conflict in Vlaamse steden tussen het patriciaat en het gemeen onder aanvoering
ambachtslieden.
Vlamingen wonnen en het graafschap van Vlaanderen bleef zelfstandig
De tachtigjarige oorlog in jaartallen (1568-1648)
1566: - Lage edelen bieden aan de landvoogdes het Smeekschrift aan (april) →
Hagenpreken;
- Beeldenstorm (augustus);
1567: Hertog van Alva arriveert in de Nederlanden en wordt landvoogd;
1568: Begin van de Nederlandse Opstand/ Tachtigjarige Oorlog;
1572: - Hollandse en Zeeuwse steden vallen in handen van Willem van Oranje en
de watergeuzen (vanaf april);
- Statenvergadering in Dordrecht van watergeuzen en 12 opstandige
Hollandse steden (juli);
1574: Beleg en ontzet van Leiden
1579: Unie van Atrecht (Arras):
Drie Waalse gewesten (Henegouwen, Artesië en Waals-Vlaanderen) sloten vrede
met Spanje en erkenden de Hertog van Parma (1578-92) als landvoogd;
, 1579: Unie van Utrecht: Noordelijke gewesten sloten een militair bondgenootschap om
zich te verdedigen tegen de Spaanse troepen (Utrecht, Holland, Zeeland,
Overijssel, Gelre, Friesland en Groningen);
1580: Filips II doet Oranje in de ban en verklaart hem vogelvrij;
1581: Plakkaat van Verlatinghe: de gewesten van de Unie van Utrecht erkenden Filips II
niet langer als wettig vorst;
1584: Moord op Willem van Oranje;
1585: Val van Antwerpen → Hollanders en Zeeuwen sloten de Schelde af;
1588: De Staten-Generaal gaan zelf de soevereiniteit uitoefenen vanuit Den Haag;
1609: Begin Twaalfjarig bestand (1609-1621): grote verdeeldheid in de Republiek over
voortzetting van de oorlog tegen Spanje;
1619: Terechtstelling raadpensionaris van Holland Johan van Oldenbarnevelt;
1621: De oorlog tegen Spanje wordt hervat;
1648: Vrede van Munster: de Republiek der zeven Verenigde Nederlanden krijgt
internationale erkenning als onafhankelijke staat
1585: Val van Antwerpen
1602: Oprichting VOC
1672: Aanval Republiek door Frankrijk en Engeland
Oorzaken Gouden Eeuw:
1. Val van Antwerpen (1585)
2. Moedernegotie (Oostzeehandel): hout en graan
3. Slagvaardig bestuur van de regenten
4. Gunstige ligging in Europa
5. Interne problemen in Engeland, Frankrijk en het Duitse Rijk
6. Commercialisering en specialisering van de landbouw
Hoofdstuk 3 Verlichting
Stromingen van denken in de vroegmoderne tijd
Renaissance = wedergeboorte van de Grieks- Romeinse cultuur (1450-1600)
- Leonardo da Vinci
- Erasmus van Rotterdam
Wetenschappelijke revolutie = periode van grote veranderingen / uitvindingen op het gebied
van natuurkunde, wiskunde, sterrenkunde en biologie
- (1550-1800) → Empirisme
- Isaac Newton
Verlichting = stroomversnelling in het denken die leidde tot nieuwe inzichten op het gebied
van mens en maatschappij
- (1650-1800)
Franse revolutie (1789)
Rationalisme → vooruitgangsoptimisme (de mens maakt het verschil)
