Samenvatting Praktisch Gemeenterecht
Hoofdstuk 1
Een ander woord voor de overheid is ook wel het openbaar bestuur. Dit openbaar bestuur
bestaat uit overheidsorganisaties en uit organisaties en personen die niet zelf tot de overheid
behoren, maar die wel belast zijn met de uitvoering van een bepaalde overheidstaak.
Tot de overheid behoort onder andere:
De Rijksoverheid
De provincies
De gemeenten
De waterschappen
Zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s)
→ Bijv: de Kamer van Koophandel en DUO.
Openbare lichamen voor bedrijf en beroep
De rechterlijke macht
Machtspositie
De overheid vormt het hoogste gezag op een bepaald grondgebied voor een of meer
aangewezen overheidstaken. Zij houdt zich voornamelijk bezig met de behartiging van
algemene belangen en zal hiervoor veel gebruik maken van de wetgeving. Hiermee kan zij
ingrijpen in de rechten en vrijheden van burgers en ondernemers en kan zij bij overtredingen
straffen opleggen. → Alleen de overheid heeft deze bevoegdheid.
De wetten waarin de algemene belangen worden geregeld, behoren tot het publiekrecht. In
tegenstelling tot het privaatrecht, is er hier geen sprake van gelijkheid van partijen. De overheid
heeft namelijk de mogelijkheid om dwingend en eenzijdig geboden en verboden uit te vaardigen
en kan deze handhaven door middel van het opleggen van straffen, hierbij heeft zij geen
toestemming van de burgers nodig. De overheid is daarnaast ook de enige die bevoegd is om
geweld toe te passen, dit wordt ook wel een geweldsmonopolie genoemd.
Toch is de machtpositie van de overheid niet onbeperkt, deze is namelijk gebonden aan
nationale en internationale rechtsregels- en beginselen. Daarnaast vindt er ook een politieke
controle plaats door de volksvertegenwoordigende organen en controleert ook de rechter de
overheid.
Integriteit
Juist omdat de overheid een machtspositie heeft, bestaat er ook het gevaar dat er hier misbruik
van wordt gemaakt. Het doel is juist dat de overheid betrouwbaar is en het goede voorbeeld
geeft, de overheid moet dan ook integer zijn. De integriteit is een maatstaf voor de kwaliteit van
het functioneren van de overheid en krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht binnen
overheidsorganisaties.
Om de integriteit van gemeentebestuurders te bevorderen is er in de Gemeentewet de
verplichting opgenomen om gedragscodes op te stellen. Deze gedragscodes worden door de
raad opgesteld en gelden voor de leden van de raad, voor wethouders en voor de
burgermeester.
Hoofdstuk 1
Een ander woord voor de overheid is ook wel het openbaar bestuur. Dit openbaar bestuur
bestaat uit overheidsorganisaties en uit organisaties en personen die niet zelf tot de overheid
behoren, maar die wel belast zijn met de uitvoering van een bepaalde overheidstaak.
Tot de overheid behoort onder andere:
De Rijksoverheid
De provincies
De gemeenten
De waterschappen
Zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s)
→ Bijv: de Kamer van Koophandel en DUO.
Openbare lichamen voor bedrijf en beroep
De rechterlijke macht
Machtspositie
De overheid vormt het hoogste gezag op een bepaald grondgebied voor een of meer
aangewezen overheidstaken. Zij houdt zich voornamelijk bezig met de behartiging van
algemene belangen en zal hiervoor veel gebruik maken van de wetgeving. Hiermee kan zij
ingrijpen in de rechten en vrijheden van burgers en ondernemers en kan zij bij overtredingen
straffen opleggen. → Alleen de overheid heeft deze bevoegdheid.
De wetten waarin de algemene belangen worden geregeld, behoren tot het publiekrecht. In
tegenstelling tot het privaatrecht, is er hier geen sprake van gelijkheid van partijen. De overheid
heeft namelijk de mogelijkheid om dwingend en eenzijdig geboden en verboden uit te vaardigen
en kan deze handhaven door middel van het opleggen van straffen, hierbij heeft zij geen
toestemming van de burgers nodig. De overheid is daarnaast ook de enige die bevoegd is om
geweld toe te passen, dit wordt ook wel een geweldsmonopolie genoemd.
Toch is de machtpositie van de overheid niet onbeperkt, deze is namelijk gebonden aan
nationale en internationale rechtsregels- en beginselen. Daarnaast vindt er ook een politieke
controle plaats door de volksvertegenwoordigende organen en controleert ook de rechter de
overheid.
Integriteit
Juist omdat de overheid een machtspositie heeft, bestaat er ook het gevaar dat er hier misbruik
van wordt gemaakt. Het doel is juist dat de overheid betrouwbaar is en het goede voorbeeld
geeft, de overheid moet dan ook integer zijn. De integriteit is een maatstaf voor de kwaliteit van
het functioneren van de overheid en krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht binnen
overheidsorganisaties.
Om de integriteit van gemeentebestuurders te bevorderen is er in de Gemeentewet de
verplichting opgenomen om gedragscodes op te stellen. Deze gedragscodes worden door de
raad opgesteld en gelden voor de leden van de raad, voor wethouders en voor de
burgermeester.
