Klinische Psychologie
Van der Molen, Simon, Van Lankveld
3e druk
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en ‘abnormaal gedrag’.....................................................................3
Hoofdstuk 2: Neurobiologische benaderingen van psychopathologie.............................................................6
Hoofdstuk 3: Leertheoretische benaderingen van psychopathologie.............................................................11
Hoofdstuk 4: Cognitieve benaderingen van psychopathologie......................................................................15
Hoofdstuk 5: Psychoanalytische benaderingen van psychopathologie..........................................................19
Hoofdstuk 6: humanistische benaderingen van psychopathologie................................................................26
Hoofdstuk 7: Systeembenaderingen van psychopathologie..........................................................................30
Hoofdstuk 11: Neurobiologische Ontwikkelingsstoornissen bij volwassenen................................................36
Hoofdstuk 12: Depressieve en bipolaire stemmingsstoornissen bij volwassenen...........................................40
Hoofdstuk 13: Angststoornissen................................................................................................................... 50
Hoofdstuk 14: middel gebonden stoornissen en verslaving...........................................................................54
Hoofdstuk 15 somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen..........................................................60
Hoofdstuk 16: slapen en waken en slaapstoornissen....................................................................................67
Hoofdstuk 17: eetstoornissen....................................................................................................................... 74
Hoofdstuk 18: Disruptieve, impulsbeheersing en andere gedragsstoornissen................................................80
Hoofdstuk 19: Genderdysforie, parafiele stoornissen en seksuele disfuncties...............................................88
Hoofdstuk 20: Schizofreniespectrum en andere psychotische stoornissen....................................................99
Hoofdstuk 21: Trauma en stressor gerelateerde stoornissen.......................................................................105
Hoofdstuk 22: dissociatieve stoornissen..................................................................................................... 111
Hoofdstuk 24 Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen................................................................117
Hoofdstuk 25: persoonlijkheidsstoornissen................................................................................................ 122
,Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en ‘abnormaal
gedrag’
1.1 Het terrein van de klinische psychologie
Wat is klinische psychologie?
Een klinisch psycholoog houdt zich bezig met ‘abnormaal’ menselijk gedrag. Een klinisch
psycholoog herkent sterk afwijkend gedrag, tracht de oorzaken en verzint een behandeling.
Het vak houdt zich vooral bezig met gedrag dat afwijkt van een bepaalde norm.
Afwijkingen van de norm kunnen betrekkingen hebben op verschillende aspecten van het
menselijk functioneren zoals:
Individuele persoon: excessief drinken, dwanggedachten en extreme gedachten
Relaties met andere mensen: terugtrekken in groepen, overbezorgd, agressief
Basisdisciplines:
- Functieleer
- Ontwikkelingspsychologie
- Sociale psychologie
- Persoonlijkheidspsychologie
- Methodeleer
Toepassingsgerichte disciplines:
- Klinische en gezondheidspsychologie
- Arbeids en organisatiepsychologie
- Onderwijspsychologie
Abnormaal:
1. Binnen een persoon afwijkende gedachten, gedrag of belevingen
2. In relatie tot andere mensen (overbezorgd, extreem agressief of juist teruggetrokken)
3. Kunnen alleen verklaard worden tegen de achtergrond van normale processen
4. Kennis van de normale psychologische functies (waarnemen, denken, geheugen)
van ‘normale’ ontwikkeling, sociale en persoonlijkheidspsychologie is nodig om
afwijkingen van de norm te begrijpen.
Psychiater versus klinisch psycholoog
Psychiater:
- Academische opleiding Geneeskunde -> 4 jaar specialisatie tot psychiater
- Recht om medicatie voor te schrijven
, Klinisch:
- Academische opleiding in de Psychologie
- 2-jarige opleiding GZ psycholoog
- 4-jarige opleiding tot Klinisch Psycholoog
1.2 Aspecten van ‘abnormaal’ gedrag
7 factoren die bepalen of gedrag pathologisch wordt beschouwd:
1. Persoonlijk leiden -> ergens last van hebben
2. De disfunctionaliteit van gedrag -> boulimia nervosa, gedrag wat je in de weg zit
tijdens dagelijks leven -> belemmeren het individu
3. Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
5. Opvallend en onconventioneel gedrag -> iemand met groen haar
6. Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt -> mensen tijdens
gesprek niet aankijken
7. Het overtreden van morele normen
Er moet minimaal 1 aspect aanwezig zijn wil het abnormaal beschouwd worden.
Psychische stoornis: een syndroom gekenmerkt door klinische significantie symptomen op
het gebied van cognitieve functies, de emotieregulatie, of het gedrag van een persoon dat
een uiting is van een disfunctie in de psychologische, biologische of ontwikkelingsprocessen
die ten grondslag liggen aan het psychische functioneren
- Gaan gewoon gepaard met lijden of beperkingen in functioneren
3 uitsluitend omstandigheden:
1. Te verwachten en cultureel aanvaardbare reacties
2. Deviant gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of
seksuele minderheid
3. Afwijkend gedrag moet niet voortkomen uit een persoonlijk conflict tussen het
individu en de maatschappij
1.3 Normaal en abnormaal: waar ligt de grens?
3 modellen onderscheiden abnormaal en normaal:
1. Statistisch model -> normaalverdeling van intelligentie en andere menselijke
eigenschappen. Bij extreem lage of hoge uitkomst wordt gesproken van
abnormaliteit. Er wordt geen strakke grens getrokken, maar krijgt een schaal van zeer
laag naar zeer hoog.
Van der Molen, Simon, Van Lankveld
3e druk
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en ‘abnormaal gedrag’.....................................................................3
Hoofdstuk 2: Neurobiologische benaderingen van psychopathologie.............................................................6
Hoofdstuk 3: Leertheoretische benaderingen van psychopathologie.............................................................11
Hoofdstuk 4: Cognitieve benaderingen van psychopathologie......................................................................15
Hoofdstuk 5: Psychoanalytische benaderingen van psychopathologie..........................................................19
Hoofdstuk 6: humanistische benaderingen van psychopathologie................................................................26
Hoofdstuk 7: Systeembenaderingen van psychopathologie..........................................................................30
Hoofdstuk 11: Neurobiologische Ontwikkelingsstoornissen bij volwassenen................................................36
Hoofdstuk 12: Depressieve en bipolaire stemmingsstoornissen bij volwassenen...........................................40
Hoofdstuk 13: Angststoornissen................................................................................................................... 50
Hoofdstuk 14: middel gebonden stoornissen en verslaving...........................................................................54
Hoofdstuk 15 somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen..........................................................60
Hoofdstuk 16: slapen en waken en slaapstoornissen....................................................................................67
Hoofdstuk 17: eetstoornissen....................................................................................................................... 74
Hoofdstuk 18: Disruptieve, impulsbeheersing en andere gedragsstoornissen................................................80
Hoofdstuk 19: Genderdysforie, parafiele stoornissen en seksuele disfuncties...............................................88
Hoofdstuk 20: Schizofreniespectrum en andere psychotische stoornissen....................................................99
Hoofdstuk 21: Trauma en stressor gerelateerde stoornissen.......................................................................105
Hoofdstuk 22: dissociatieve stoornissen..................................................................................................... 111
Hoofdstuk 24 Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen................................................................117
Hoofdstuk 25: persoonlijkheidsstoornissen................................................................................................ 122
,Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en ‘abnormaal
gedrag’
1.1 Het terrein van de klinische psychologie
Wat is klinische psychologie?
Een klinisch psycholoog houdt zich bezig met ‘abnormaal’ menselijk gedrag. Een klinisch
psycholoog herkent sterk afwijkend gedrag, tracht de oorzaken en verzint een behandeling.
Het vak houdt zich vooral bezig met gedrag dat afwijkt van een bepaalde norm.
Afwijkingen van de norm kunnen betrekkingen hebben op verschillende aspecten van het
menselijk functioneren zoals:
Individuele persoon: excessief drinken, dwanggedachten en extreme gedachten
Relaties met andere mensen: terugtrekken in groepen, overbezorgd, agressief
Basisdisciplines:
- Functieleer
- Ontwikkelingspsychologie
- Sociale psychologie
- Persoonlijkheidspsychologie
- Methodeleer
Toepassingsgerichte disciplines:
- Klinische en gezondheidspsychologie
- Arbeids en organisatiepsychologie
- Onderwijspsychologie
Abnormaal:
1. Binnen een persoon afwijkende gedachten, gedrag of belevingen
2. In relatie tot andere mensen (overbezorgd, extreem agressief of juist teruggetrokken)
3. Kunnen alleen verklaard worden tegen de achtergrond van normale processen
4. Kennis van de normale psychologische functies (waarnemen, denken, geheugen)
van ‘normale’ ontwikkeling, sociale en persoonlijkheidspsychologie is nodig om
afwijkingen van de norm te begrijpen.
Psychiater versus klinisch psycholoog
Psychiater:
- Academische opleiding Geneeskunde -> 4 jaar specialisatie tot psychiater
- Recht om medicatie voor te schrijven
, Klinisch:
- Academische opleiding in de Psychologie
- 2-jarige opleiding GZ psycholoog
- 4-jarige opleiding tot Klinisch Psycholoog
1.2 Aspecten van ‘abnormaal’ gedrag
7 factoren die bepalen of gedrag pathologisch wordt beschouwd:
1. Persoonlijk leiden -> ergens last van hebben
2. De disfunctionaliteit van gedrag -> boulimia nervosa, gedrag wat je in de weg zit
tijdens dagelijks leven -> belemmeren het individu
3. Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
5. Opvallend en onconventioneel gedrag -> iemand met groen haar
6. Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt -> mensen tijdens
gesprek niet aankijken
7. Het overtreden van morele normen
Er moet minimaal 1 aspect aanwezig zijn wil het abnormaal beschouwd worden.
Psychische stoornis: een syndroom gekenmerkt door klinische significantie symptomen op
het gebied van cognitieve functies, de emotieregulatie, of het gedrag van een persoon dat
een uiting is van een disfunctie in de psychologische, biologische of ontwikkelingsprocessen
die ten grondslag liggen aan het psychische functioneren
- Gaan gewoon gepaard met lijden of beperkingen in functioneren
3 uitsluitend omstandigheden:
1. Te verwachten en cultureel aanvaardbare reacties
2. Deviant gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of
seksuele minderheid
3. Afwijkend gedrag moet niet voortkomen uit een persoonlijk conflict tussen het
individu en de maatschappij
1.3 Normaal en abnormaal: waar ligt de grens?
3 modellen onderscheiden abnormaal en normaal:
1. Statistisch model -> normaalverdeling van intelligentie en andere menselijke
eigenschappen. Bij extreem lage of hoge uitkomst wordt gesproken van
abnormaliteit. Er wordt geen strakke grens getrokken, maar krijgt een schaal van zeer
laag naar zeer hoog.
