Introductie maatschappijwetenschappen
Hoorcollege 1: Introductie
Deel 1: Wat zijn de maatschappijwetenschappen en in het bijzonder wat is sociologie?
Sociologie gaat over individuen en relaties tussen individuen, in de context van de samenleving. De
context – maatschappij of cultuur - waar jij je als individu in bevindt, heeft veel invloed of wie jij bent.
Sociologie
Sociologie is een wetenschap die zich richt op hoe mensen vormgeven aan hun leven. Met vragen
over hoe wij met elkaar samenleven, welke invloed we op elkaar hebben en hoe de omgeving waarin
we wonen ons mogelijkheden biedt en beperkingen geeft.
- Begrijpen van ongelijkheden in de samenleving.
- Verschillende levensstijlen in de samenleving, die vormgeven aan het leven.
- Homohuwelijk, zwanger zijn voor het huwelijk, het zijn nieuwe mogelijkheden in de
samenleving. Hoe geven mensen uiting aan deze vrije keuzes?
Het gaat op de sociologie zien in persoonlijke, individuele keuzes. Denk hierbij aan hoeveel kinderen
vrouwen krijgen. Dit verschilt sterk per land. Daarin zie je dat de context (instituten en structuren)
een rol speelt in de keuzes die we maken en er instituties zijn in de samenleving die daar iets aan
proberen te doen.
Sociologie in punten
- Sociologie richt zich op hoe macro structuren de organisatie van ons sociale leven
vormgeven.
- En hoe deze sociale structuren de keuzes en mogelijkheden voor individuen geven en
beperken.
- Sociologie richt zich op individuen en hun interacties (microdynamics) en hoe die beïnvloedt
worden door de context waarin zij zich begeven. En de keuzevrijheid (agency) die individuen
daarin gebruiken, die wel in bepaalde mate beïnvloed wordt door sociale structuren.
Deel 2: Overzicht van de cursus
- Michele Dillon (2020) Introduction to Sociological Theory. Theorists, concepts and their
applicability to the twenty-first century. Met uitzondering van hoofdstuk 12,14 en 15.
Leerdoelen
Kennis- en begripsdoelen hebben betrekking op:
- Het verwerven van kennis met betrekking tot centrale theorieën en concepten in de
sociologie ten aanzien van maatschappelijke problemen, processen, structuren en instituties.
- Het verwerven van kennis van de geschiedenis van de sociologie als wetenschapsgebied, in
het bijzonder de ontwikkeling in theorie.
Leerdoelen
Analyse- en toepassingsdoelen hebben betrekking op:
- Het kunnen analyseren van actuele maatschappelijke vraagstukken aan de hand van
relevante, centrale sociologische theorieën en concepten.
- Het kunnen toepassen van centrale sociologische theorieën en concepten op concrete
sociale problematiek.
,Vaardigheidsdoelen hebben betrekking op:
- Het leidinggeven aan en begeleiden van een werkgroepbijeenkomst (moderatorschap) over
een actueel maatschappelijk vraagstuk
Werkvormen
- Colleges gerelateerd aan de hoofdstukken uit het boek (11 x)
- Documentaire / film gerelateerd aan een college (4 x)
- Werkgroepen (6 x)
Documentaires
- Gekoppeld aan de inhoud van een college
- Zijn vrij (gratis) online te bekijken
- Je krijgt twee vragen om te maken over de documentaires - De reflectie op de documentaires
aan de hand van antwoorden op de vragen gebeurt in de werkgroep
Werkgroepen
- In je werkgroep (op de Uithof) bespreek je de literatuur
- Dat gebeurt wekelijks aan de hand van het moderatorschap
- Tijdens de eerste werkgroep van 22 februari geeft de werkgroepdocent daar uitleg over
(eerste moderatorschap dus op 1 maart)
- Tijdens de werkgroep wordt gereflecteerd op de theorie en de documentaire
- Is er ruimte voor vragen over de stof
Toetsing
- 30% van je eindcijfer wordt bepaald door het moderatorschap
- 70% door twee toetsen
Deeltoets 1: donderdag 17 maart (online)
Deeltoets 2: donderdag 14 April (online)
Deel 3: ontstaan sociologie en de rol van theorie
Comte (1798-1857)
De tem sociologie is gekoppeld aan zijn denken en is een samentrekking van Socius (medemens) en
Logos (leer). Hoe mensen met elkaar omgaan in een samenleving en hoe zij vormgeven met elkaar
aan de samenleving, zou op wetenschappelijke wijze met elkaar moeten worden onderzocht.
Het ontstaan van die leer vindt zich oorsprong in de Verlichting. Dat was het keerpunt in de
verklaringen rondom de samenleving. In de Verlichting werd meer waarde gehecht aan het
wetenschappelijk denken en verklaren. Kennis moest niet langer voortkomen uit religie en traditie,
maar uit ratio. Er is vooruitgang voor iedereen mogelijk, ook wel de vooruitgangsleer. Mensen
kunnen ontsnappen aan de huidige situatie.
Het wetenschappelijk denken heeft als uitgangspunt datgene wat waarneembaar is. Hetgeen wat we
kunnen observeren vormt de bron van kennis (empirie).
Voordat sociologie als zodanig bestond
Werd het denken over de samenleving vooral beschreven door filosofen. Zij zetten hun ratio minder
in met het idee dat ze uitspraken kunnen doen over de samenleving op basis van hetgeen wat we
,waarnemen en dat we verwachtingen hebben over hoe iets eruit ziet en dat we vervolgens gaan
onderzoeken of dat klopt/getheoretiseerd hebben. Staat in contrast met het positivisme.
Het positivisme van Comte
Het centraal stellen van het waarneembare, het empirisme.
- Regels van de natuurwetenschappen toepassen (bepaalde regelmatigheden of wetten die
ons begrip doen geven van de samenleving): menselijke patronen zouden zich onder
regelmatigheden of wetten ontwikkelen of voordoen, waarmee de samenleving zich ook
onder bepaald regelmatigheden of wetten ontwikkelt.
- Uitgangspunt moet zijn datgene dat waarneembaar is (empirisme).
- Wetenschap is objectief.
Interpretatieve benadering
- Het onderwerp van de sociale wetenschappen betreft de mens en haar gedrag, wat niet te
vangen is in strikte wetten.
- Een sociaal wetenschapper verhoudt zich anders tot zijn onderzoeksobject dan een natuur
wetenschapper.
- Het positivisme van Comte is dus niet altijd toepasbaar.
Twee dominante (elkaar aanvullende) benaderingen
1. Positivistisch: de werkelijkheid kunnen we waarnemen en meten met indicatoren. Met
statistiek kunnen we de relaties tussen kenmerken vaststellen.
2. Interpretatief: het verklaren van sociale fenomenen door het begrijpen van de alledaagse
gecontextualiseerde werkelijkheid. Door de interpretatie van de wetenschapper in contact te
laten komen met onderzoeksobjecten, en hen te laten vertellen over zichzelf hoe zij dat
ervaren in de context waarin zij leven, krijgen we een beter begrip over hoe alle aspecten
met elkaar verbonden zijn in een bepaalde context.
Theorie – wat is het?
- Sociologische theorie is een verzameling van concepten en uitspraken over relaties
daartussen, waarmee de patronen en processen in de samenleving worden begrepen.
- Theorie om antwoord te geven op wetenschappelijke vragen over empirische sociale
fenomenen.
- Een theorie is in ontwikkeling, waarmee het een verzameling van kennis is.
Gebruik van theorie
- Vraag – theoretisch antwoord – onderzoek naar het theoretische antwoord – nieuwe vraag.
- Eventueel aanpassing van het theoretisch antwoord.
- Theorie stimuleert ons om nieuwe vragen te stellen en om een ander perspectief te nemen
dan we gewoon zijn te doen.
Wauw, theorie!
• Veel theorieën – veel perspectieven!
• Sommige theorie beter toepasbaar op sommige onderwerpen:
o Sommige meer op ongelijkheid in de samenleving,
o Sommige meer op relaties, netwerken en het samen leven,
o Sommige meer op veranderingsprocessen in een samenleving.
, Sociologische theorie stimuleert te gaan van vragen over het individu naar vragen over de
samenleving.
- Hoeveel mensen leven in Nederland in armoede?
- Onder welke groepen in Nederland is de armoede de afgelopen 5 jaar het sterkst gestegen?
- Waarom is de armoede onder sommige groepen sterker gestegen dan onder andere
groepen?
- Hoe ervaren mensen in armoede hun positie en wat betekent armoede voor hen?
Hoorcollege 1: Introductie
Deel 1: Wat zijn de maatschappijwetenschappen en in het bijzonder wat is sociologie?
Sociologie gaat over individuen en relaties tussen individuen, in de context van de samenleving. De
context – maatschappij of cultuur - waar jij je als individu in bevindt, heeft veel invloed of wie jij bent.
Sociologie
Sociologie is een wetenschap die zich richt op hoe mensen vormgeven aan hun leven. Met vragen
over hoe wij met elkaar samenleven, welke invloed we op elkaar hebben en hoe de omgeving waarin
we wonen ons mogelijkheden biedt en beperkingen geeft.
- Begrijpen van ongelijkheden in de samenleving.
- Verschillende levensstijlen in de samenleving, die vormgeven aan het leven.
- Homohuwelijk, zwanger zijn voor het huwelijk, het zijn nieuwe mogelijkheden in de
samenleving. Hoe geven mensen uiting aan deze vrije keuzes?
Het gaat op de sociologie zien in persoonlijke, individuele keuzes. Denk hierbij aan hoeveel kinderen
vrouwen krijgen. Dit verschilt sterk per land. Daarin zie je dat de context (instituten en structuren)
een rol speelt in de keuzes die we maken en er instituties zijn in de samenleving die daar iets aan
proberen te doen.
Sociologie in punten
- Sociologie richt zich op hoe macro structuren de organisatie van ons sociale leven
vormgeven.
- En hoe deze sociale structuren de keuzes en mogelijkheden voor individuen geven en
beperken.
- Sociologie richt zich op individuen en hun interacties (microdynamics) en hoe die beïnvloedt
worden door de context waarin zij zich begeven. En de keuzevrijheid (agency) die individuen
daarin gebruiken, die wel in bepaalde mate beïnvloed wordt door sociale structuren.
Deel 2: Overzicht van de cursus
- Michele Dillon (2020) Introduction to Sociological Theory. Theorists, concepts and their
applicability to the twenty-first century. Met uitzondering van hoofdstuk 12,14 en 15.
Leerdoelen
Kennis- en begripsdoelen hebben betrekking op:
- Het verwerven van kennis met betrekking tot centrale theorieën en concepten in de
sociologie ten aanzien van maatschappelijke problemen, processen, structuren en instituties.
- Het verwerven van kennis van de geschiedenis van de sociologie als wetenschapsgebied, in
het bijzonder de ontwikkeling in theorie.
Leerdoelen
Analyse- en toepassingsdoelen hebben betrekking op:
- Het kunnen analyseren van actuele maatschappelijke vraagstukken aan de hand van
relevante, centrale sociologische theorieën en concepten.
- Het kunnen toepassen van centrale sociologische theorieën en concepten op concrete
sociale problematiek.
,Vaardigheidsdoelen hebben betrekking op:
- Het leidinggeven aan en begeleiden van een werkgroepbijeenkomst (moderatorschap) over
een actueel maatschappelijk vraagstuk
Werkvormen
- Colleges gerelateerd aan de hoofdstukken uit het boek (11 x)
- Documentaire / film gerelateerd aan een college (4 x)
- Werkgroepen (6 x)
Documentaires
- Gekoppeld aan de inhoud van een college
- Zijn vrij (gratis) online te bekijken
- Je krijgt twee vragen om te maken over de documentaires - De reflectie op de documentaires
aan de hand van antwoorden op de vragen gebeurt in de werkgroep
Werkgroepen
- In je werkgroep (op de Uithof) bespreek je de literatuur
- Dat gebeurt wekelijks aan de hand van het moderatorschap
- Tijdens de eerste werkgroep van 22 februari geeft de werkgroepdocent daar uitleg over
(eerste moderatorschap dus op 1 maart)
- Tijdens de werkgroep wordt gereflecteerd op de theorie en de documentaire
- Is er ruimte voor vragen over de stof
Toetsing
- 30% van je eindcijfer wordt bepaald door het moderatorschap
- 70% door twee toetsen
Deeltoets 1: donderdag 17 maart (online)
Deeltoets 2: donderdag 14 April (online)
Deel 3: ontstaan sociologie en de rol van theorie
Comte (1798-1857)
De tem sociologie is gekoppeld aan zijn denken en is een samentrekking van Socius (medemens) en
Logos (leer). Hoe mensen met elkaar omgaan in een samenleving en hoe zij vormgeven met elkaar
aan de samenleving, zou op wetenschappelijke wijze met elkaar moeten worden onderzocht.
Het ontstaan van die leer vindt zich oorsprong in de Verlichting. Dat was het keerpunt in de
verklaringen rondom de samenleving. In de Verlichting werd meer waarde gehecht aan het
wetenschappelijk denken en verklaren. Kennis moest niet langer voortkomen uit religie en traditie,
maar uit ratio. Er is vooruitgang voor iedereen mogelijk, ook wel de vooruitgangsleer. Mensen
kunnen ontsnappen aan de huidige situatie.
Het wetenschappelijk denken heeft als uitgangspunt datgene wat waarneembaar is. Hetgeen wat we
kunnen observeren vormt de bron van kennis (empirie).
Voordat sociologie als zodanig bestond
Werd het denken over de samenleving vooral beschreven door filosofen. Zij zetten hun ratio minder
in met het idee dat ze uitspraken kunnen doen over de samenleving op basis van hetgeen wat we
,waarnemen en dat we verwachtingen hebben over hoe iets eruit ziet en dat we vervolgens gaan
onderzoeken of dat klopt/getheoretiseerd hebben. Staat in contrast met het positivisme.
Het positivisme van Comte
Het centraal stellen van het waarneembare, het empirisme.
- Regels van de natuurwetenschappen toepassen (bepaalde regelmatigheden of wetten die
ons begrip doen geven van de samenleving): menselijke patronen zouden zich onder
regelmatigheden of wetten ontwikkelen of voordoen, waarmee de samenleving zich ook
onder bepaald regelmatigheden of wetten ontwikkelt.
- Uitgangspunt moet zijn datgene dat waarneembaar is (empirisme).
- Wetenschap is objectief.
Interpretatieve benadering
- Het onderwerp van de sociale wetenschappen betreft de mens en haar gedrag, wat niet te
vangen is in strikte wetten.
- Een sociaal wetenschapper verhoudt zich anders tot zijn onderzoeksobject dan een natuur
wetenschapper.
- Het positivisme van Comte is dus niet altijd toepasbaar.
Twee dominante (elkaar aanvullende) benaderingen
1. Positivistisch: de werkelijkheid kunnen we waarnemen en meten met indicatoren. Met
statistiek kunnen we de relaties tussen kenmerken vaststellen.
2. Interpretatief: het verklaren van sociale fenomenen door het begrijpen van de alledaagse
gecontextualiseerde werkelijkheid. Door de interpretatie van de wetenschapper in contact te
laten komen met onderzoeksobjecten, en hen te laten vertellen over zichzelf hoe zij dat
ervaren in de context waarin zij leven, krijgen we een beter begrip over hoe alle aspecten
met elkaar verbonden zijn in een bepaalde context.
Theorie – wat is het?
- Sociologische theorie is een verzameling van concepten en uitspraken over relaties
daartussen, waarmee de patronen en processen in de samenleving worden begrepen.
- Theorie om antwoord te geven op wetenschappelijke vragen over empirische sociale
fenomenen.
- Een theorie is in ontwikkeling, waarmee het een verzameling van kennis is.
Gebruik van theorie
- Vraag – theoretisch antwoord – onderzoek naar het theoretische antwoord – nieuwe vraag.
- Eventueel aanpassing van het theoretisch antwoord.
- Theorie stimuleert ons om nieuwe vragen te stellen en om een ander perspectief te nemen
dan we gewoon zijn te doen.
Wauw, theorie!
• Veel theorieën – veel perspectieven!
• Sommige theorie beter toepasbaar op sommige onderwerpen:
o Sommige meer op ongelijkheid in de samenleving,
o Sommige meer op relaties, netwerken en het samen leven,
o Sommige meer op veranderingsprocessen in een samenleving.
, Sociologische theorie stimuleert te gaan van vragen over het individu naar vragen over de
samenleving.
- Hoeveel mensen leven in Nederland in armoede?
- Onder welke groepen in Nederland is de armoede de afgelopen 5 jaar het sterkst gestegen?
- Waarom is de armoede onder sommige groepen sterker gestegen dan onder andere
groepen?
- Hoe ervaren mensen in armoede hun positie en wat betekent armoede voor hen?
