Informatiestromen en de herkomstgebieden van migranten in de
Nederlanden in de vroegmoderne tijd
Door: Clé Lesger
Clé Lesger is een historicus die zich vooral bezighoudt met economische en
sociale geschiedenis. Hij is verbonden met de Universiteit van Amsterdam en
specialiseert zich voornamelijk in de geschiedenis van de vroegmoderne tijd.
Dit artikel is een reactie op het historische debat over het verband tussen gebied
van herkomst en factoren die migratie beïnvloeden zoals beroepsspecialisatie.
Lesger noemt binnen dit debat vooral Knotter en Van Zanden en Lucassen en De
Vries. Knotter en Van Zanden beargumenteren dat beroepsspecialisatie een
belangrijke verklaring vormt voor concentraties in de herkomststreken van
migranten. Zij onderscheiden in hun onderzoek naar migranten op de
Amsterdamse arbeidsmarkt drie herkomstgebieden met specifieke
specialisaties: Migranten in de zijde- en passementnijverheid, hoedenmakers en
beroepen met een vrij hoge status zoals kooplieden, chirurgijns en drukkers uit
België en Frankrijk, haven-gebonden migranten en migranten in de
bouwnijverheid uit de ‘maritiem-commerciële regio’(Scandinavië) en migranten
in de verzorgende beroepen uit het ‘agrarisch-ambachtelijke gebied’. (Deze
laatste komen volgens Lesger echter niet uit het agrarisch ambachtelijke gebied,
maar uit steden en stadjes, die de knooppunten vormen in informatienetwerken)
Lucassen en De Vries pasten dit idee van beroepsspecialisatie toe op de
herkomst van Leidse migranten in de textielnijverheid. Hier speelt regionale
beroepsspecialisatie wel degelijk een grote rol, maar hun conclusie komt niet
overeen met die van Knotter en Van Zanden. Zij zien een grote aanwezigheid
van kettingmigratie, die dus niet per se met beroepsspecialisatie te maken heeft.
Lesger noemt binnen het debat ook nog Trompetter, die het ook heeft over
kettingmigratie, en Kuijpers, die de nadruk legt op nichevorming. Zelf wil hij
echter dat er meer aandacht komt voor ‘informatiestromen’ als factor in het
onderzoek naar de herkomst van migranten. Hij begrenst dit als: ‘de diffusie van
informatie binnen netwerken van migranten en potentiële migranten.’
Informatiestromen zijn vaak vluchtig en laten weinig sporen na, dit is
problematisch in dit onderzoek. Wel is Lesger van mening dat de diffusie van
informatie van zeer grote invloed was op de richting van migratiestromen. Hij
baseert zich in zijn onderzoek op indirecte gegevens, namelijk vermeldingen van
herkomstplaats en beroep die in aktes van ondertrouw en in burgerboeken van
steden worden aangetroffen. Deze bronnen laten echter maar een klein deel van
de migranten zien, maar door een groot aantal steden bij het onderzoek te
betrekken kan hij toch globaal de migratiestromen in kaart brengen en het
verband met de beroepsmatige activiteiten van (mannelijke) migranten
onderzoeken.
Lesger ziet vier factoren die invloed hebben op de omvang en locatie van
rekruteringsgebieden. De eerste factor is afstand. Hij noemt hierbij de termen
‘opportunity structure’(het geheel van mogelijkheden die een plaats biedt bij het
vinden van inkomen, woongelegenheid en sociale contacten) en ‘intervening
Nederlanden in de vroegmoderne tijd
Door: Clé Lesger
Clé Lesger is een historicus die zich vooral bezighoudt met economische en
sociale geschiedenis. Hij is verbonden met de Universiteit van Amsterdam en
specialiseert zich voornamelijk in de geschiedenis van de vroegmoderne tijd.
Dit artikel is een reactie op het historische debat over het verband tussen gebied
van herkomst en factoren die migratie beïnvloeden zoals beroepsspecialisatie.
Lesger noemt binnen dit debat vooral Knotter en Van Zanden en Lucassen en De
Vries. Knotter en Van Zanden beargumenteren dat beroepsspecialisatie een
belangrijke verklaring vormt voor concentraties in de herkomststreken van
migranten. Zij onderscheiden in hun onderzoek naar migranten op de
Amsterdamse arbeidsmarkt drie herkomstgebieden met specifieke
specialisaties: Migranten in de zijde- en passementnijverheid, hoedenmakers en
beroepen met een vrij hoge status zoals kooplieden, chirurgijns en drukkers uit
België en Frankrijk, haven-gebonden migranten en migranten in de
bouwnijverheid uit de ‘maritiem-commerciële regio’(Scandinavië) en migranten
in de verzorgende beroepen uit het ‘agrarisch-ambachtelijke gebied’. (Deze
laatste komen volgens Lesger echter niet uit het agrarisch ambachtelijke gebied,
maar uit steden en stadjes, die de knooppunten vormen in informatienetwerken)
Lucassen en De Vries pasten dit idee van beroepsspecialisatie toe op de
herkomst van Leidse migranten in de textielnijverheid. Hier speelt regionale
beroepsspecialisatie wel degelijk een grote rol, maar hun conclusie komt niet
overeen met die van Knotter en Van Zanden. Zij zien een grote aanwezigheid
van kettingmigratie, die dus niet per se met beroepsspecialisatie te maken heeft.
Lesger noemt binnen het debat ook nog Trompetter, die het ook heeft over
kettingmigratie, en Kuijpers, die de nadruk legt op nichevorming. Zelf wil hij
echter dat er meer aandacht komt voor ‘informatiestromen’ als factor in het
onderzoek naar de herkomst van migranten. Hij begrenst dit als: ‘de diffusie van
informatie binnen netwerken van migranten en potentiële migranten.’
Informatiestromen zijn vaak vluchtig en laten weinig sporen na, dit is
problematisch in dit onderzoek. Wel is Lesger van mening dat de diffusie van
informatie van zeer grote invloed was op de richting van migratiestromen. Hij
baseert zich in zijn onderzoek op indirecte gegevens, namelijk vermeldingen van
herkomstplaats en beroep die in aktes van ondertrouw en in burgerboeken van
steden worden aangetroffen. Deze bronnen laten echter maar een klein deel van
de migranten zien, maar door een groot aantal steden bij het onderzoek te
betrekken kan hij toch globaal de migratiestromen in kaart brengen en het
verband met de beroepsmatige activiteiten van (mannelijke) migranten
onderzoeken.
Lesger ziet vier factoren die invloed hebben op de omvang en locatie van
rekruteringsgebieden. De eerste factor is afstand. Hij noemt hierbij de termen
‘opportunity structure’(het geheel van mogelijkheden die een plaats biedt bij het
vinden van inkomen, woongelegenheid en sociale contacten) en ‘intervening
