Leesvaardigheid
§1.1 Leesstrategieën
Bepaal eerst je leesdoel, pas daarop je leesstrategie aan, en voer de aanpak uit.
Leesstrategie Leesdoel Aanpak
Oriënterend Onderwerp Bekijk bij een boek: titel; Bekijk bij een artikel:
lezen vaststellen; snel flaptekst; auteur; titel; ondertitel;
bepalen of een tekst inhoudsopgave; voorwoord. inleiding; slot;
voor jou bruikbaar is. illustraties; enz.
Globaal lezen Deelonderwerpen Lees de voorkeursplaatsen: eerste en laatste alinea’s;
vaststellen. eerste en laatste zinnen van alinea’s.
Intensief lezen De tekst helemaal Lees de tekst helemaal; stel de betekenis van moeilijke
goed begrijpen; de woorden vast; zoek naar kernzinnen; zoek naar
hoofdzaken vinden. signaalwoorden; bepaal de hoofdgedachte.
Zoekend lezen Bruikbare informatie Kijk naar anders gedrukte woorden; kijk naar speciale
vinden. opsommingstekens.
Kritisch lezen De betrouwbaarheid Bekijk kritisch: klopt de informatie; is de auteur
van een tekst deskundig; zijn de bronnen betrouwbaar; zijn de
vaststellen. argumenten goed onderbouwd; is er sprake van
weerlegde tegenargumenten; bevat de tekst
drogredenen?
Studerend lezen De inhoud van de Lees de tekst oriënterend, globaal en intensief; maak een
tekst onthouden. samenvatting; leer de samenvatting; stel jezelf vragen;
beantwoord die.
§1.2 Schrijfdoel
Schrijvers willen iets bereiken met hun tekst, ze hebben een schrijfdoel.
Schrijfdoel Wat het inhoudt Tekstsoort Hoofdgedachte
Amuseren Lezers vermaken. Boek, stripverhaal, etc. -
Informeren Lezers iets uitleggen. Uiteenzetting. Constatering.
Opiniëren Lezers een eigen mening laten Beschouwing. -
vormen over iets.
Overtuigen Lezers overhalen jouw mening Betoog. Mening.
over te nemen.
Activeren Lezers aanzetten iets te gaan Reclame, poster, etc. Oproep.
doen.
Opiniëren (beschouwen) → Onderwerp wordt van meerdere kanten belicht, verschillende meningen
worden weergegeven, zowel voor- als tegenargumenten worden behandeld. Tekstsoort:
beschouwing.
Overtuigen (betogen) → De schrijver wil dat jij zijn/haar mening overneemt. Zijn/haar argumenten
van het standpunt worden weergegeven, eventuele tegenargumenten worden weerlegd. Tekstsoort:
betoog.
Verschil tussen activeren en overtuigen is dat de schrijver bij activeren wil dat je daadwerkelijk
overgaat tot actie.
§1.3 Tekstsoorten
Bij elk schrijfdoel horen verschillende tekstsoorten. Hier zie je tekstsoorten bij zakelijke teksten.
Schrijfdoel Tekstsoort
Informeren Uiteenzetting, handleiding, gebruiksaanwijzing, instructie, recept, studieboek,
nieuwsbericht, familiebericht, etc.
Opiniëren Beschouwing, recensie, discussiestuk, verslag.
, Overtuigen Betoog, ingezonden brief, redactioneel commentaar, column.
Activeren Reclamefolder, brochure, direct mail, advertentie, poster, flyer.
§1.4 Tekst en publiek
Om een schrijfdoel te bereiken houdt een schrijver rekening met zijn publiek.
Punt Uitleg
Onderwerp Het onderwerp beslist onmiddellijk of een tekst voor jou bedoeld is of niet. Een
scholier gaat geen tekst lezen zoals bijvoorbeeld: ‘AOW: Wat moet u ervan weten?’
Inhoud Ook al gaat een tekst wel over hetzelfde onderwerp, bijvoorbeeld wiskunde, een
havo-1 scholier gaat niks over wiskunde lezen die op de universiteit wordt gegeven.
Bron Over het algemeen lezen mannen niet de Libelle.
Taalgebruik Kinderen lezen geen boeken waarin hele moeilijke zinnen en lange woorden staan.
Toon Ouderen gaan geen tekst lezen waarin gebruik wordt gemaakt van straattaal.
Lay-out Teksten met een drukke lay-out, met veel kleuren, grote letters, etc. zijn vaak bedoeld
voor jongeren of kinderen. Teksten voor ouderen zullen er veel rustiger uitzien.
§2.1 De indeling van een tekst
Zakelijke teksten bestaan uit drie delen: inleiding, middenstuk en slot. Elk deel heeft zijn eigen taak.
Inleiding Inhoudelijke kenmerken De aandacht trekken (actualiteit, geschiedenis,
anekdote, voorbeeld, belang voor de lezer).
Het onderwerp aangeven (beschouwing:
vraagstelling, betoog: mening).
Opbouw van de tekst aangeven.
Typografische kenmerken Witregels tussen inleiding en middenstuk.
Inleiding is gecursiveerd of vetgedrukt.
Middenstuk Structurerende zinnen Aankondigende zinnen kondigen een deelonderwerp
aan, afrondende zinnen sluiten het af.
Alineaverbanden en Sommige alinea’s zijn bij elkaar een deelonderwerp.
signaalwoorden Dit kun je zien aan de signaalwoorden.
Typografische kenmerken Witregels tussen deelonderwerpen.
Tussenkoppen boven deelonderwerpen.
Slot Inhoudelijke kenmerken Conclusie, samenvatting, aanbeveling, aansporing,
afweging, toekomstverwachting.
Concluderende of samenvattende verbanden.
Typografische kenmerken Witregel tussen middenstuk en slot.
§2.2 Vaste tekststructuren
Een tekst is vaak opgebouwd volgens een vaste structuur. Deze hangt o.a. af van het schrijfdoel.
Structuur Inleiding Middenstuk Slot
Argumentatiestructuur Stelling, standpunt Argumenten voor Herhaling stelling (of
(eventueel als vraag) Tegenargumenten beantwoording
weerlegd vraag)
Aspectenstructuur Onderwerp Diverse aspecten van het Samenvatting
onderwerp
Probleem/ Probleem Gevolgen De beste oplossing
oplossingstructuur Oorzaken
Oplossingen
Verklaringsstructuur Bepaald verschijnsel Kenmerken, voorbeelden Samenvatting
§1.1 Leesstrategieën
Bepaal eerst je leesdoel, pas daarop je leesstrategie aan, en voer de aanpak uit.
Leesstrategie Leesdoel Aanpak
Oriënterend Onderwerp Bekijk bij een boek: titel; Bekijk bij een artikel:
lezen vaststellen; snel flaptekst; auteur; titel; ondertitel;
bepalen of een tekst inhoudsopgave; voorwoord. inleiding; slot;
voor jou bruikbaar is. illustraties; enz.
Globaal lezen Deelonderwerpen Lees de voorkeursplaatsen: eerste en laatste alinea’s;
vaststellen. eerste en laatste zinnen van alinea’s.
Intensief lezen De tekst helemaal Lees de tekst helemaal; stel de betekenis van moeilijke
goed begrijpen; de woorden vast; zoek naar kernzinnen; zoek naar
hoofdzaken vinden. signaalwoorden; bepaal de hoofdgedachte.
Zoekend lezen Bruikbare informatie Kijk naar anders gedrukte woorden; kijk naar speciale
vinden. opsommingstekens.
Kritisch lezen De betrouwbaarheid Bekijk kritisch: klopt de informatie; is de auteur
van een tekst deskundig; zijn de bronnen betrouwbaar; zijn de
vaststellen. argumenten goed onderbouwd; is er sprake van
weerlegde tegenargumenten; bevat de tekst
drogredenen?
Studerend lezen De inhoud van de Lees de tekst oriënterend, globaal en intensief; maak een
tekst onthouden. samenvatting; leer de samenvatting; stel jezelf vragen;
beantwoord die.
§1.2 Schrijfdoel
Schrijvers willen iets bereiken met hun tekst, ze hebben een schrijfdoel.
Schrijfdoel Wat het inhoudt Tekstsoort Hoofdgedachte
Amuseren Lezers vermaken. Boek, stripverhaal, etc. -
Informeren Lezers iets uitleggen. Uiteenzetting. Constatering.
Opiniëren Lezers een eigen mening laten Beschouwing. -
vormen over iets.
Overtuigen Lezers overhalen jouw mening Betoog. Mening.
over te nemen.
Activeren Lezers aanzetten iets te gaan Reclame, poster, etc. Oproep.
doen.
Opiniëren (beschouwen) → Onderwerp wordt van meerdere kanten belicht, verschillende meningen
worden weergegeven, zowel voor- als tegenargumenten worden behandeld. Tekstsoort:
beschouwing.
Overtuigen (betogen) → De schrijver wil dat jij zijn/haar mening overneemt. Zijn/haar argumenten
van het standpunt worden weergegeven, eventuele tegenargumenten worden weerlegd. Tekstsoort:
betoog.
Verschil tussen activeren en overtuigen is dat de schrijver bij activeren wil dat je daadwerkelijk
overgaat tot actie.
§1.3 Tekstsoorten
Bij elk schrijfdoel horen verschillende tekstsoorten. Hier zie je tekstsoorten bij zakelijke teksten.
Schrijfdoel Tekstsoort
Informeren Uiteenzetting, handleiding, gebruiksaanwijzing, instructie, recept, studieboek,
nieuwsbericht, familiebericht, etc.
Opiniëren Beschouwing, recensie, discussiestuk, verslag.
, Overtuigen Betoog, ingezonden brief, redactioneel commentaar, column.
Activeren Reclamefolder, brochure, direct mail, advertentie, poster, flyer.
§1.4 Tekst en publiek
Om een schrijfdoel te bereiken houdt een schrijver rekening met zijn publiek.
Punt Uitleg
Onderwerp Het onderwerp beslist onmiddellijk of een tekst voor jou bedoeld is of niet. Een
scholier gaat geen tekst lezen zoals bijvoorbeeld: ‘AOW: Wat moet u ervan weten?’
Inhoud Ook al gaat een tekst wel over hetzelfde onderwerp, bijvoorbeeld wiskunde, een
havo-1 scholier gaat niks over wiskunde lezen die op de universiteit wordt gegeven.
Bron Over het algemeen lezen mannen niet de Libelle.
Taalgebruik Kinderen lezen geen boeken waarin hele moeilijke zinnen en lange woorden staan.
Toon Ouderen gaan geen tekst lezen waarin gebruik wordt gemaakt van straattaal.
Lay-out Teksten met een drukke lay-out, met veel kleuren, grote letters, etc. zijn vaak bedoeld
voor jongeren of kinderen. Teksten voor ouderen zullen er veel rustiger uitzien.
§2.1 De indeling van een tekst
Zakelijke teksten bestaan uit drie delen: inleiding, middenstuk en slot. Elk deel heeft zijn eigen taak.
Inleiding Inhoudelijke kenmerken De aandacht trekken (actualiteit, geschiedenis,
anekdote, voorbeeld, belang voor de lezer).
Het onderwerp aangeven (beschouwing:
vraagstelling, betoog: mening).
Opbouw van de tekst aangeven.
Typografische kenmerken Witregels tussen inleiding en middenstuk.
Inleiding is gecursiveerd of vetgedrukt.
Middenstuk Structurerende zinnen Aankondigende zinnen kondigen een deelonderwerp
aan, afrondende zinnen sluiten het af.
Alineaverbanden en Sommige alinea’s zijn bij elkaar een deelonderwerp.
signaalwoorden Dit kun je zien aan de signaalwoorden.
Typografische kenmerken Witregels tussen deelonderwerpen.
Tussenkoppen boven deelonderwerpen.
Slot Inhoudelijke kenmerken Conclusie, samenvatting, aanbeveling, aansporing,
afweging, toekomstverwachting.
Concluderende of samenvattende verbanden.
Typografische kenmerken Witregel tussen middenstuk en slot.
§2.2 Vaste tekststructuren
Een tekst is vaak opgebouwd volgens een vaste structuur. Deze hangt o.a. af van het schrijfdoel.
Structuur Inleiding Middenstuk Slot
Argumentatiestructuur Stelling, standpunt Argumenten voor Herhaling stelling (of
(eventueel als vraag) Tegenargumenten beantwoording
weerlegd vraag)
Aspectenstructuur Onderwerp Diverse aspecten van het Samenvatting
onderwerp
Probleem/ Probleem Gevolgen De beste oplossing
oplossingstructuur Oorzaken
Oplossingen
Verklaringsstructuur Bepaald verschijnsel Kenmerken, voorbeelden Samenvatting
