Situering van psychodiagnostiek
1. Wat is psychodiagnostiek?
● Psychodiagnostiek volgens etymologie
= het uiteenkennen van de ziel
→ onderscheiden van psychische concepten
● Basisassumptie (Hogan):
mensen hebben herkenbare psychologische trekken of eigenschappen die potentieel
belangrijk zijn en waarin mensen individueel verschillen
→ 1. kunnen gekwantificeerd worden
2. zekere mate van stabiliteit
3. belangrijke link met effectief gedrag
● Psychodiagnostiek (De Bruyn)
= systematisch beslissingsproces waarin verschillende theoretische en empirische
onderzoekslijnen samengebracht worden
● Psychodiagnostiek (De Zeeuw)
= individuele verschillen tussen mensen vaststellen om deze kennis toe te passen op het
enkele individu, persoon ten dienste van zijn of haar belang in persoonlijk of
maatschappelijk opzicht
● Psychodiagnostiek (Van Aarle)
= op wetenschappelijk verantwoorde wijze verzamelen van info omtrent de persoon en
zijn omgeving met oog op het nemen van beslissingen
● Psychodiagnostiek (Walsh en Betz)
= proces van hulp bieden aan personen met hun vragen en problemen
→ infoverzameling, begrijpen van info, integreren van info tot oordeel en advies en
interventie om probleem op te lossen
● Psychodiagnostiek (Jager en Petermann)
= wetenschappelijke discipline die methoden ontwikkelt en toepast om relevante
kenmerken van personen, groepen, situaties, instituties en voorwerpen vast te stellen
die vervolgens in een oordeel geïntegreerd moeten worden
● European federation of psychologists’ association: board of assessment
→ assessment / psychodiagnostiek
= een systematische methode of procedure voor het onderzoeken van de
psychologische karakteristieken of prestatie van een individu of groep
● Psychologische test
→ onderdeel van assessment / psychodiagnostiek
→ diagnose is onderdeel van psychologische test
→ goede definitie is moeilijk
1
, ● 6 centrale elementen van psychologische test (Hogan):
soort proces of materiaal dat info oplevert over steekproef van gedrag en cognitieve
processen op een systematische en gestandaardiseerde wijze resulterend in 1 of andere
kwantificatie
● Psychologische test (Anastasi)
= een psychologische test is de meting van een steekproef van gedrag verkregen onder
gestandaardiseerde condities en dat regels heeft voor de scoring en interpretatie
● Psychologische test (Drenth en Sijtsma)
= een systematisch onderzoek van gedrag met behulp van speciaal geselecteerde vragen
of opgaven met de bedoeling inzicht te krijgen in een psychologische kenmerken van
de betrokkenen in vergelijking met anderen
2. Rol van diagnostiek in werkveld
● Psychologencommissie: klinisch psychologen
→ psychodiagnostiek van cognitieve en gedragsmatige vaardigheden of beperkingen
→ diagnostisch onderzoek, begeleiding of therapie, psycho-educatie, preventie, …
● Hoge gezondheidsraad
→ diagnostiek en assessment van gezondheidsproblemen
3. Classificatie van psychologische testen
● Veel verschillende indelingen:
1. volgens instructie en afname:
1. individuele vs. groepstesten
2. snelheidstest vs. niveautest
2. volgens aard van vragen:
1. cultuurvrij of niet
2. directe vs. indirecte testen (bv. Rorschachtest)
3. testen met vrije antwoorden vs. keuzeantwoorden
3. vanuit onderzoek naar individuele verschillen
4. volgens testgedrag:
testen voor prestatieniveau vs. testen voor gedragswijze
5. volgens inhoud
→ bv.: van Drenth en Sijtsma (2005)
● Voordelen individuele testen:
controle of alles begrepen werd, meer observatie en tijd om te noteren
● Nadelen individuele testen: testen duren lang
● Voordelen groepstesten: efficiëntie
2
, ● Nadelen groepstesten: geen tijd en ruimte om mensen aan te moedigen
● Snelheidstest
→ peilt naar snelheid waarmee de onderzochte kan werken
→ maat: aantal opgaven dat onderzochte kan voltooien binnen bepaalde tijd
● Niveautest
→ peilt naar prestatieniveau van onderzochte
→ maat: aantal correct opgeloste opgaven
● Testen met vrije antwoorden
= test waarbij onderzochte zelf het antwoord moet bedenken en formuleren
→ open vragen of ongecodeerde vragen
→ voordeel: onverwachte antwoorden mogelijk
● Test met keuzeantwoorden
= test waarbij onderzochte verzocht wordt een keuze te maken uit vooraf door de
testconstructeur geformuleerde antwoordmogelijkheden
→ gesloten vragen en geprecodeerde vragen
→ voordeel: veel snellere verwerking
● Onderzoek naar individuele verschillen met 4 soorten data (Kuppens):
1. S-data: zelfrapporteringsgegevens
2. O-data: observeerdersgegegevens
3. T-data: testgegevens
4. L-data: levensgegevens
● Testen voor prestatieniveau
= vragen van maximale prestatie aan onderzochte persoon
→ duidelijke norm voor wat goed is of fout
→ meting van intelligentie, cognitieve capaciteiten, kennis, inzicht, …
● Testen voor gedragswijze
= focus op hoe iemand iets doet of op welke manier zijn prestatie of reactie gebeurd
→ geen vooraf gekende goed of fout regels
→ meting van persoonlijkheidstrekken, voorkeuren, houdingen, …
● Soorten niveautesten (T-data):
1. algemene niveautesten
= testen peilend naar algemene vaardigheden zoals algemene intelligentie
→ bv.: WISC, CoVaT, …
2. speciale niveautesten
= testen peilend naar meer specifieke vaardigheden of andere vaardigheden nodig in
bepaalde prestatiecontext
→ bv.: Raven progressive matrices, test naar kleurenblindheid, …
3. vorderingentesten
= testen peilend naar in hoeverre de cliënt het doel van een opleiding bereikt heeft
3
1. Wat is psychodiagnostiek?
● Psychodiagnostiek volgens etymologie
= het uiteenkennen van de ziel
→ onderscheiden van psychische concepten
● Basisassumptie (Hogan):
mensen hebben herkenbare psychologische trekken of eigenschappen die potentieel
belangrijk zijn en waarin mensen individueel verschillen
→ 1. kunnen gekwantificeerd worden
2. zekere mate van stabiliteit
3. belangrijke link met effectief gedrag
● Psychodiagnostiek (De Bruyn)
= systematisch beslissingsproces waarin verschillende theoretische en empirische
onderzoekslijnen samengebracht worden
● Psychodiagnostiek (De Zeeuw)
= individuele verschillen tussen mensen vaststellen om deze kennis toe te passen op het
enkele individu, persoon ten dienste van zijn of haar belang in persoonlijk of
maatschappelijk opzicht
● Psychodiagnostiek (Van Aarle)
= op wetenschappelijk verantwoorde wijze verzamelen van info omtrent de persoon en
zijn omgeving met oog op het nemen van beslissingen
● Psychodiagnostiek (Walsh en Betz)
= proces van hulp bieden aan personen met hun vragen en problemen
→ infoverzameling, begrijpen van info, integreren van info tot oordeel en advies en
interventie om probleem op te lossen
● Psychodiagnostiek (Jager en Petermann)
= wetenschappelijke discipline die methoden ontwikkelt en toepast om relevante
kenmerken van personen, groepen, situaties, instituties en voorwerpen vast te stellen
die vervolgens in een oordeel geïntegreerd moeten worden
● European federation of psychologists’ association: board of assessment
→ assessment / psychodiagnostiek
= een systematische methode of procedure voor het onderzoeken van de
psychologische karakteristieken of prestatie van een individu of groep
● Psychologische test
→ onderdeel van assessment / psychodiagnostiek
→ diagnose is onderdeel van psychologische test
→ goede definitie is moeilijk
1
, ● 6 centrale elementen van psychologische test (Hogan):
soort proces of materiaal dat info oplevert over steekproef van gedrag en cognitieve
processen op een systematische en gestandaardiseerde wijze resulterend in 1 of andere
kwantificatie
● Psychologische test (Anastasi)
= een psychologische test is de meting van een steekproef van gedrag verkregen onder
gestandaardiseerde condities en dat regels heeft voor de scoring en interpretatie
● Psychologische test (Drenth en Sijtsma)
= een systematisch onderzoek van gedrag met behulp van speciaal geselecteerde vragen
of opgaven met de bedoeling inzicht te krijgen in een psychologische kenmerken van
de betrokkenen in vergelijking met anderen
2. Rol van diagnostiek in werkveld
● Psychologencommissie: klinisch psychologen
→ psychodiagnostiek van cognitieve en gedragsmatige vaardigheden of beperkingen
→ diagnostisch onderzoek, begeleiding of therapie, psycho-educatie, preventie, …
● Hoge gezondheidsraad
→ diagnostiek en assessment van gezondheidsproblemen
3. Classificatie van psychologische testen
● Veel verschillende indelingen:
1. volgens instructie en afname:
1. individuele vs. groepstesten
2. snelheidstest vs. niveautest
2. volgens aard van vragen:
1. cultuurvrij of niet
2. directe vs. indirecte testen (bv. Rorschachtest)
3. testen met vrije antwoorden vs. keuzeantwoorden
3. vanuit onderzoek naar individuele verschillen
4. volgens testgedrag:
testen voor prestatieniveau vs. testen voor gedragswijze
5. volgens inhoud
→ bv.: van Drenth en Sijtsma (2005)
● Voordelen individuele testen:
controle of alles begrepen werd, meer observatie en tijd om te noteren
● Nadelen individuele testen: testen duren lang
● Voordelen groepstesten: efficiëntie
2
, ● Nadelen groepstesten: geen tijd en ruimte om mensen aan te moedigen
● Snelheidstest
→ peilt naar snelheid waarmee de onderzochte kan werken
→ maat: aantal opgaven dat onderzochte kan voltooien binnen bepaalde tijd
● Niveautest
→ peilt naar prestatieniveau van onderzochte
→ maat: aantal correct opgeloste opgaven
● Testen met vrije antwoorden
= test waarbij onderzochte zelf het antwoord moet bedenken en formuleren
→ open vragen of ongecodeerde vragen
→ voordeel: onverwachte antwoorden mogelijk
● Test met keuzeantwoorden
= test waarbij onderzochte verzocht wordt een keuze te maken uit vooraf door de
testconstructeur geformuleerde antwoordmogelijkheden
→ gesloten vragen en geprecodeerde vragen
→ voordeel: veel snellere verwerking
● Onderzoek naar individuele verschillen met 4 soorten data (Kuppens):
1. S-data: zelfrapporteringsgegevens
2. O-data: observeerdersgegegevens
3. T-data: testgegevens
4. L-data: levensgegevens
● Testen voor prestatieniveau
= vragen van maximale prestatie aan onderzochte persoon
→ duidelijke norm voor wat goed is of fout
→ meting van intelligentie, cognitieve capaciteiten, kennis, inzicht, …
● Testen voor gedragswijze
= focus op hoe iemand iets doet of op welke manier zijn prestatie of reactie gebeurd
→ geen vooraf gekende goed of fout regels
→ meting van persoonlijkheidstrekken, voorkeuren, houdingen, …
● Soorten niveautesten (T-data):
1. algemene niveautesten
= testen peilend naar algemene vaardigheden zoals algemene intelligentie
→ bv.: WISC, CoVaT, …
2. speciale niveautesten
= testen peilend naar meer specifieke vaardigheden of andere vaardigheden nodig in
bepaalde prestatiecontext
→ bv.: Raven progressive matrices, test naar kleurenblindheid, …
3. vorderingentesten
= testen peilend naar in hoeverre de cliënt het doel van een opleiding bereikt heeft
3
