Samenvatting van alle hoorcolleges en tentamenstof van het vak Reflectie op gezondheidswetenschappen

Tentamen reflectie op gezondheidswetenschappen: Wetenschapsfilosofie

HC1: Reflectie op GZW; Wetenschapsfilosofie 05-04-2022

Descriptief
- Wat is er gebeurd
- Hoe is iets tot stand gekomen
- Hoe is theorie Q uit theorie P voortgekomen

Normatief
- Wat is een goede theorie
- Hoe is wetenschappelijke kennis te rechtvaardigen
- Onderscheid echte kennis vs. pseudo kennis
- Wat is adequate wetenschappelijke verklaring

Wetenschap is soms een grillig proces
- Darwin en evolutietheorie
 Legt uit hoe planten, dieren en de mens zijn ontstaan uit voorouder en zich
dankzij natuurlijke selectie aan hun omgeving hebben aangepast
- Kekule en benzeen; wat is structuur van molecuul benzeen

Wat is onderscheidend aan wetenschap
- Common sense visie op wetenschap
- Volgens de common sense visie leidt wetenschappelijk onderzoek naar theorieën
over de werkelijkheid die getoetst wordt aan de hand van feiten
 Logische afleidingen van hypothese uit de theorie
 Empirisch vastgestelde feiten
 Theorie gebaseerd op feiten
 Repliceerbaarheid
 Falsifieerbaarheid
 Normen en waarden doen er niet toe
 Geen externe invloeden
 Neutraal bij de vraagstelling
 Onafhankelijk bij de acceptatie
 Maatschappelijk waardenvrij

Ook hier; descriptief- normatief
- Kloppen elementen van common sense visie
- Descriptief; strookt een element met hoe het in het echt gaat
- Normatief; is het element een goed en bruikbaar ideaal

Nog een onderscheid; theorieën/studies – gedrag van wetenschappers
- Normen kunnen betrekking hebben op wetenschappelijk werk, bijv. een theorie of
een bepaalde studie
 Is de theorie consistent
 Volgt de hypothese logisch uit de theorie
 Zijn de conclusies toetsbaar? Weerlegbaar

, - Of op gedrag van de wetenschappers zelf
 Hebben ze de feiten netjes opgeschreven
 Hebben ze hun resultaten netjes gedeeld
 Hebben ze zich onafhankelijk opgesteld
 Zijn ze niet dogmatisch geweest
 Ethiek in de wetenschap

Ethiek in de wetenschap
- Robert Merton (19190-2003); Amerikaans socioloog
- Normatieve structuur van wetenschap (1942); beschrijft het ethos van de
wetenschap
- De CUDOS-normen
 Dit is verzameling van 4 waarden die beoefenaars van wetenschappelijk
onderzoek in acht zouden moeten nemen
1. Communisme (Gemeenschappelijkheid); kennis is product van gezamenlijke
inspanningen dient openbaar gemaakt te worden.
2. Universalisme; het werk moet beoordeeld worden zonder naar de persoon te kijken;
sekse, nationaliteit, status mogen niet mee spelen in de beoordeling
3. Disinteressedness (belangeloosheid); eigenbelang of groepsbelang mogen geen rol
spelen in wetenschap -> fraude en plagiaat wordt voorkomen
4. Georganiseerd scepticisme; de onderzoeksresultaten en methoden moeten worden
voorgedragen aan collega-wetenschappers zodat zij kritiek kunnen leveren.

Kritiek; John Ziman; plaats
- John Ziman (1925-2005); theoretisch natuurkundige
- Real science; what it is and what It means
- Cambridge University Press 2000
- CUDOS slaat niet op industriële en overheidsresearch labs

Maar de CUDOS-normen
- Kunnen ook normatief worden opgevat -> aangevend wat normaal en gewenst is
- Zo is het misschien niet maar zo zou het moeten zijn
- Gedragscode VSNU 2018: 5 principes
1. Eerlijkheid en zorgvuldigheid
2. Betrouwbaarheid
3. Controleerbaarheid
4. Onpartijdigheid
5. Verantwoordelijkheid
 Uitwerking in 61 normen goede onderzoekspraktijken
- Klachtenregeling Vu en VUmc

Normatieve theorie mbt wetenschap 1e kandidaat; empirisme
- Kennis is gebaseerd op waarnemingen en experiment
- Inductieve methode
- Inductie
 Wetenschap zoekt naar universele wetten van de vorm; altijd als X, dan Y

,  Inductie; als X zeer vaak en onder veel verschillende omstandigheden
waargenomen is; en als X steeds samen met Y optrad, dan is conclusie; altijd als
X, dan Y, gerechtvaardigd.

Logisch positivisme
- Bakermat moderne wetenschapsfilosofie
- Gezelschap geleerden die de wereld wilden verbeteren
- Wars van hoogdravende speculatieve ideeën en theorieën
- Stelsel dat enkel aanvaardt wat zintuigelijk wordt waargenomen en vastgesteld kan
worden.
- Logica
- Variant van empirisme
- Verificatie-criterium van betekenis= uitspraak heeft alleen betekenis als er
omstandigheden kunnen worden gespecificeerd waaronder de uitspraak waar is,
daar ontleent ze haar betekenis aan.
- Goede wetenschappelijke kennis komt voort uit empirische observaties

Inductie
- Aantal waarnemingsapsecten generaliseer je tot iets algemeens
- Conclusie; alle raven zijn zwart
- Op grond van aantal specifieke waarneming komt het tot algemene regel

Deductie
- Deductie is waarheidsbehoudend, de conclusie wordt afgedwongen
- Logische geldigheid is niet hetzelfde als waarheid
1. Alle zoogdieren hebben longen
2. Dolfijnen zijn zoogdieren
Conclusie; dolfijnen hebben longen.
- Gevolgtrekking wordt gemaakt uit algemene naar het bijzondere
Inductie en deductie komen bij elkaar in empirische cyclus