Inleiding Psychologie voor Maatschappij
wetenschappen
College 1: Algemene introductie
Wat is psychologie?
Psychologie is de wetenschappelijke studie van de geest (mentale processen) en het gedrag van
de mens.
Doel: algemene uitspraken formuleren over psychische processen
Belangrijk: objectief en controleerbaar bewijs!
Wat is sociale psychologie?
Het wetenschappelijk onderzoek naar hoe mensen over elkaar denken, elkaar beïnvloeden, en
relaties met elkaar vormen.
Mensen worden beïnvloed door de werkelijke (expliciete) of ingebeelde (impliciete) aanwezigheid
van anderen.
Social psychology is the study of …
- Social thinking
- Social in uence
- Social relations
- Groups and identities
Belangrijke perspectieven
1 Sociaal Cognitief (sociale en cognitieve psychologie)
2 Evolutionair (sociale en biologische psychologie)
3 Sociaal Leren (sociale en ontwikkelings psychologie)
4 Socio-Cultureel (sociale en culturele psychologie)
> Elke categorie slaat een brug naar een bepaalde tak van de psychologie
Sociaal Cognitief
Het theoretische perspectief wat zich richt op mentale processen — aandacht, interpreteren en
het onthouden van sociale ervaringen
- Gestalt psychologie
Evolutionair
Het theoretische perspectief dat sociaal gedrag verklaart vanuit fysieke en psychologische
kenmerken die over de eeuwen zijn aangepast om de kansen op overleven en voortplanting te
vergroten
- Charles Darwin
Natuurlijke selectie: het proces waarin belangrijke eigenschappen die helpen bij overleving
doorgegeven worden aan nageslacht
Verklaart waarom sommige vormen van menselijk gedrag universeel zijn:
• Bepaalde gewoontes zijn universeel tussen mensen
• Mensen hebben veel overeenkomsten met andere dieren
Sociaal leren
Theoretische perspectief dat zich richt op hoe leerervaringen in het verleden gedrag kunnen
voorspellen
fl
,Socio-Cultureel
Het theoretische perspectief dat zoekt naar oorzaken van sociaal gedrag in de invloed van grotere
sociale groepen
Verklaart verschillen tussen culturen
Interactie tussen perspectieven
Het ene perspectief is niet meer ‘waar’ dan het andere.
Sociale psychologie in crisis
Diederik Stapel FRAUDE
Replicatie crisis
Het testen van theorieën
Onderzoeksvraag: Een vraag die je met wetenschappelijk onderzoek wilt beantwoorden
Theorie: Een verzameling gerelateerd voorspellingen die bedoeld zijn om een bepaald aspect van
de wereld te verklaren
Hypothese: Een voorspelling over wat er gaat gebeuren in een bepaalde situatie, gebaseerd op
een theorie
Studie: Toets van de hypothese
Onderzoeksmethoden
Verschillende manieren om onderzoek te doen:
- Kwalitatief onderzoek
Interviews
- Kwantitatief onderzoek (cijfers)
Correlationeel onderzoek
Expertimenteel onderzoek
Correlationeel onderzoek
Onderzoekt de relatie tussen verschillende variabelen, zonder hierbij een van de variabelen te
beïnvloeden.
Correlatie: score tussen -1 en 1
Negatief verband + -
Positief verband + +
0 Geen samenhang
Experimenteel onderzoek
Onderzoek waarbij er een variabele beïnvloed wordt, en proefpersonen willekeurig worden
toegewezen aan condities.
Voordeel: er kan wel uitspraak gedaan worden over causaliteit (oorzaak en gevolg)
Onafhankelijke variabele:
De variabele die wordt beïnvloedt (gemanipuleerd) door de onderzoeker
De onderzoeker veronderstelt dat dit de oorzaak is
Afhankelijke variabele:
De variabele die wordt gemeten
De onderzoeker veronderstelt dat dit het gevolg is
Belangrijk bij experimenteel onderzoek:
Toevoegen van controleconditie: een conditie waarbij de onafhankelijke variabele niet beïnvloed is
, Van belang in elk type onderzoek: ETHIEK!
- Informed consent
- Voorkom deceptie
- Bescherm deelnemers tegen pijn en ongemak
- Vertrouwelijkheid
- Debrie ng
fi
, College 2: Ons eigen gedrag verklaren
Generatie Sel e <—> Narcisme
Obsessie met onszelf
1 Self-reference e ect
Situatie waarin je informatie over een bekende hoort
Het perspectief waaruit blijkt dat mentale processen onze ervaring sturen = Sociaal Cognitief
2 Cocktail-party e ect
Situatie waarin je een bekende naam hoort
Illusies over onszelf
1 Spotlight e ect
Situatie waarin je je eigen imperfectie uitvergroot
2 Illusion of transparancy
Situatie waarin je het idee hebt dat men je gedachte kan lezen
Zelfconcept: Wie ben ik?
Zelfconcept is als het ware een heel brede term voor alles wat we weten over onszelf
—> Zelfschema’s
Ontwikkeling van ons zelfconcept
Versies van jezelf
• Persoonlijke identiteit — Hoe je denkt over jezelf
• Relationele identiteit — Hoe je denkt over jezelf in relatie tot anderen
• Sociale identiteit — Hoe je denkt over jezelf als lid van bepaalde groepen
De rollen die we hebben
Student, dochter, vriendin, etc.
Situatie
Mensen passen zichzelf aan hun omgeving aan.
Wat is relevant/gepast?
Working self-concept: deel van je zelfkennis dat geactiveerd wordt in een bepaalde context
Distinctiveness hypothese: we benadrukken wat ons uniek maakt in een bepaalde context
Feedback van anderen
- Succes & falen
- Re ected self-appraisal: Kijken naar jezelf door de ogen van anderen
Sociale vergelijking: Jezelf beoordelen door je te vergelijken met anderen
- Opwaartse sociale vergelijking > zelfverbetering
- Neerwaartse sociale vergelijking > zelfvertrouwen
Mogelijke versies van jezelf
Self-discrepancy theory
- Actual self
- Ideal self
- Ought self
Zelfvertrouwen
Rosenberg Self-esteem Scale (1965)
fl
fffi ff
wetenschappen
College 1: Algemene introductie
Wat is psychologie?
Psychologie is de wetenschappelijke studie van de geest (mentale processen) en het gedrag van
de mens.
Doel: algemene uitspraken formuleren over psychische processen
Belangrijk: objectief en controleerbaar bewijs!
Wat is sociale psychologie?
Het wetenschappelijk onderzoek naar hoe mensen over elkaar denken, elkaar beïnvloeden, en
relaties met elkaar vormen.
Mensen worden beïnvloed door de werkelijke (expliciete) of ingebeelde (impliciete) aanwezigheid
van anderen.
Social psychology is the study of …
- Social thinking
- Social in uence
- Social relations
- Groups and identities
Belangrijke perspectieven
1 Sociaal Cognitief (sociale en cognitieve psychologie)
2 Evolutionair (sociale en biologische psychologie)
3 Sociaal Leren (sociale en ontwikkelings psychologie)
4 Socio-Cultureel (sociale en culturele psychologie)
> Elke categorie slaat een brug naar een bepaalde tak van de psychologie
Sociaal Cognitief
Het theoretische perspectief wat zich richt op mentale processen — aandacht, interpreteren en
het onthouden van sociale ervaringen
- Gestalt psychologie
Evolutionair
Het theoretische perspectief dat sociaal gedrag verklaart vanuit fysieke en psychologische
kenmerken die over de eeuwen zijn aangepast om de kansen op overleven en voortplanting te
vergroten
- Charles Darwin
Natuurlijke selectie: het proces waarin belangrijke eigenschappen die helpen bij overleving
doorgegeven worden aan nageslacht
Verklaart waarom sommige vormen van menselijk gedrag universeel zijn:
• Bepaalde gewoontes zijn universeel tussen mensen
• Mensen hebben veel overeenkomsten met andere dieren
Sociaal leren
Theoretische perspectief dat zich richt op hoe leerervaringen in het verleden gedrag kunnen
voorspellen
fl
,Socio-Cultureel
Het theoretische perspectief dat zoekt naar oorzaken van sociaal gedrag in de invloed van grotere
sociale groepen
Verklaart verschillen tussen culturen
Interactie tussen perspectieven
Het ene perspectief is niet meer ‘waar’ dan het andere.
Sociale psychologie in crisis
Diederik Stapel FRAUDE
Replicatie crisis
Het testen van theorieën
Onderzoeksvraag: Een vraag die je met wetenschappelijk onderzoek wilt beantwoorden
Theorie: Een verzameling gerelateerd voorspellingen die bedoeld zijn om een bepaald aspect van
de wereld te verklaren
Hypothese: Een voorspelling over wat er gaat gebeuren in een bepaalde situatie, gebaseerd op
een theorie
Studie: Toets van de hypothese
Onderzoeksmethoden
Verschillende manieren om onderzoek te doen:
- Kwalitatief onderzoek
Interviews
- Kwantitatief onderzoek (cijfers)
Correlationeel onderzoek
Expertimenteel onderzoek
Correlationeel onderzoek
Onderzoekt de relatie tussen verschillende variabelen, zonder hierbij een van de variabelen te
beïnvloeden.
Correlatie: score tussen -1 en 1
Negatief verband + -
Positief verband + +
0 Geen samenhang
Experimenteel onderzoek
Onderzoek waarbij er een variabele beïnvloed wordt, en proefpersonen willekeurig worden
toegewezen aan condities.
Voordeel: er kan wel uitspraak gedaan worden over causaliteit (oorzaak en gevolg)
Onafhankelijke variabele:
De variabele die wordt beïnvloedt (gemanipuleerd) door de onderzoeker
De onderzoeker veronderstelt dat dit de oorzaak is
Afhankelijke variabele:
De variabele die wordt gemeten
De onderzoeker veronderstelt dat dit het gevolg is
Belangrijk bij experimenteel onderzoek:
Toevoegen van controleconditie: een conditie waarbij de onafhankelijke variabele niet beïnvloed is
, Van belang in elk type onderzoek: ETHIEK!
- Informed consent
- Voorkom deceptie
- Bescherm deelnemers tegen pijn en ongemak
- Vertrouwelijkheid
- Debrie ng
fi
, College 2: Ons eigen gedrag verklaren
Generatie Sel e <—> Narcisme
Obsessie met onszelf
1 Self-reference e ect
Situatie waarin je informatie over een bekende hoort
Het perspectief waaruit blijkt dat mentale processen onze ervaring sturen = Sociaal Cognitief
2 Cocktail-party e ect
Situatie waarin je een bekende naam hoort
Illusies over onszelf
1 Spotlight e ect
Situatie waarin je je eigen imperfectie uitvergroot
2 Illusion of transparancy
Situatie waarin je het idee hebt dat men je gedachte kan lezen
Zelfconcept: Wie ben ik?
Zelfconcept is als het ware een heel brede term voor alles wat we weten over onszelf
—> Zelfschema’s
Ontwikkeling van ons zelfconcept
Versies van jezelf
• Persoonlijke identiteit — Hoe je denkt over jezelf
• Relationele identiteit — Hoe je denkt over jezelf in relatie tot anderen
• Sociale identiteit — Hoe je denkt over jezelf als lid van bepaalde groepen
De rollen die we hebben
Student, dochter, vriendin, etc.
Situatie
Mensen passen zichzelf aan hun omgeving aan.
Wat is relevant/gepast?
Working self-concept: deel van je zelfkennis dat geactiveerd wordt in een bepaalde context
Distinctiveness hypothese: we benadrukken wat ons uniek maakt in een bepaalde context
Feedback van anderen
- Succes & falen
- Re ected self-appraisal: Kijken naar jezelf door de ogen van anderen
Sociale vergelijking: Jezelf beoordelen door je te vergelijken met anderen
- Opwaartse sociale vergelijking > zelfverbetering
- Neerwaartse sociale vergelijking > zelfvertrouwen
Mogelijke versies van jezelf
Self-discrepancy theory
- Actual self
- Ideal self
- Ought self
Zelfvertrouwen
Rosenberg Self-esteem Scale (1965)
fl
fffi ff
