Hoofdstuk 1 marktvormen
1.1 een perfecte markt
De markt onderzoeken kun je doen door te kijken naar verschillende zaken:
- het aantal aanbieders dat op de markt opereert
- het soort product dat verhandeld wordt
- marktomvang en winstgevendheid
- hoe hoog je kosten zijn en hoeveel je per product kunt verdienen
- hoe moeilijk het is om tot de markt toe te treden
Er zijn twee verschillende soorten producten op een markt:
1. Een homogeen product. Er is sprake van een homogeen product als iedereen hetzelfde soort
product verhandeld.
2. Een heterogeen product. Er is sprake van een heterogeen product als iedereen een
verschillend soort product verhandeld. Je noemt een product heterogeen als het in de ogen
van de consument verschillend is
Op een markt kunnen toetredingsdrempels zijn. Toetredingsdrempels zijn er als een ondernemer
eerst moet investeren om tot een markt te kunnen toetreden
Er zijn verschillende soorten marktvormen:
- Een monopolie. Er is sprake van een monopolie als er op een markt sprake is van 1
dominante aanbieder.
- Een oligopolie. Er is spraken van een oligopolie als er weinig aanbieders zijn op een markt.
- Monopolistische concurrentie. Er is sprake van monopolistische concurrentie als het product
heterogeen is en er veel aanbieders zijn
- Volkomen concurrentie. Er is sprake van volkomen concurrentie als er sprake is van een
homogeen product met veel aanbieders. Een andere naam voor volkomen concurrentie is
volledig vrije mededinging
Aantal aanbieders homogeen product heterogeen product
Veel volkomen concurrentie monopolistische concurrentie
Weinig homogeen oligopolie heterogeen oligopolie
1 monopolie
Als de prijs door de markt bepaald wordt kan de producent alleen beïnvloeden hoeveel hij
produceert en aanbiedt. Deze aanbieder noemen we een hoeveelheidsaanpasser.
Bij het punt waar de GTK-lijn en de lijn p = MO = GO elkaar snijden, is de winst van de producenten
gelijk aan nul. Dit heet het break-evenpunt.
Een aanbieder kan zijn winst maximaliseren door zoveel mogelijk te produceren, door zijn afzet te
maximaliseren. De afzet kan niet groter zijn dan de productiecapaciteit
De hoeveelheid waarbij de ondernemer maximale winst behaald, wordt bepaald door het snijpunt
van MO en MK.
, 1.2 de enige aanbieder
een monopolie is er als er maar 1 aanbieder is.
Er zijn verschillende soorten monopolies:
- natuurlijke monopolie:
Dit ontstaat wanneer het efficiënter is als de productie op een zo groot mogelijke schaal
gebeurd en daarom 1 producent de productie voor zijn rekening neemt. Het is niet efficiënt
als meerdere aanbieders elk een eigen netwerk aanleggen.
- Staatsmonopolie:
Wanneer een monopolie in handen is van de staat.
- Technische monopolie:
Bedrijven hebben door een octrooi het alleenrecht om een product te produceren.
- Feitelijke monopolie:
Dit ontstaat als een bedrijf door een economische macht, een fusie of overname, de hele
markt beheerst.
Als de monopolist zelf zijn prijs kan bepalen door afwezigheid van concurrenten noemen we de
monopolist een prijszetter. De monopolist kan verschillende doelstellingen hebben: de winst
maximaliseren of de omzet maximaliseren. Als hij de omzet maximaliseert wil hij ervoor zorgen dat
er geen ruimte is voor andere bedrijven om toe te treden tot de markt.
Bij een marktmodel geeft de vraaglijn weer hoeveel een monopolist bij iedere prijs kan afzetten. De
vragers bepalen hoeveel ze bereid zijn te betalen. De vraagcurve en de GO-lijn zijn voor een
monopolist hetzelfde. De MO-lijn daalt altijd twee keer zo snel als de GO-lijn, zodat de MO-lijn altijd
halverwege de horizontale as snijdt.
Als een monopolist zijn omzet gaat maximaliseren, breid hij de productie uit tot MO = 0. Bij MO = 0
kan TO niet meer toenemen. Een monopolist bereikt het break-evenpunt als de kosten en
opbrengsten aan elkaar gelijk zijn, GO =GTK.
Maximale winst tekenen:
1. Neem snijpunt MO en MK.
2. Bepaal welke hoeveelheid producten (q) hierbij hoort door in een rechte lijn naar de
horizontale as te gaan.
3. Bepaal welke prijs (p) hierbij hoort door in een rechte lijn naar boven te gaan naar de GO-lijn
en van daaruit naar de verticale as.
4. Bepaal GTK door het snijpunt te nemen van dezelfde lijn (stap 2) met GTK en ga van daaruit
weer naar links.
5. Teken nu de rechthoek met zijden (GO – GTK) en q en arceer de oppervlakte
Als het een aanbieder lukt om de groep vragers met een hoge betalingsbereidheid te scheiden van
de groep vragers met een lage betalingsbereidheid, kan hij zijn winst verhogen. Als een bedrijf
hetzelfde product tegen verschillende prijzen aan verschillende klanten verkoopt, noem je dat
prijsdiscriminatie.
Prijsdiscriminatie is mogelijk als een bedrijf voldoende marktmacht heeft en verschillende
afnemersgroepen kan scheiden. De verschillende afnemersgroepen met aparte eigenschappen
noemen we marktsegmenten. Een aanbieder kan een deelmarkt creëren door verschillende
afnemersgroepen met een verschillende betalingsbereidheid verschillende prijzen te vragen.
1.1 een perfecte markt
De markt onderzoeken kun je doen door te kijken naar verschillende zaken:
- het aantal aanbieders dat op de markt opereert
- het soort product dat verhandeld wordt
- marktomvang en winstgevendheid
- hoe hoog je kosten zijn en hoeveel je per product kunt verdienen
- hoe moeilijk het is om tot de markt toe te treden
Er zijn twee verschillende soorten producten op een markt:
1. Een homogeen product. Er is sprake van een homogeen product als iedereen hetzelfde soort
product verhandeld.
2. Een heterogeen product. Er is sprake van een heterogeen product als iedereen een
verschillend soort product verhandeld. Je noemt een product heterogeen als het in de ogen
van de consument verschillend is
Op een markt kunnen toetredingsdrempels zijn. Toetredingsdrempels zijn er als een ondernemer
eerst moet investeren om tot een markt te kunnen toetreden
Er zijn verschillende soorten marktvormen:
- Een monopolie. Er is sprake van een monopolie als er op een markt sprake is van 1
dominante aanbieder.
- Een oligopolie. Er is spraken van een oligopolie als er weinig aanbieders zijn op een markt.
- Monopolistische concurrentie. Er is sprake van monopolistische concurrentie als het product
heterogeen is en er veel aanbieders zijn
- Volkomen concurrentie. Er is sprake van volkomen concurrentie als er sprake is van een
homogeen product met veel aanbieders. Een andere naam voor volkomen concurrentie is
volledig vrije mededinging
Aantal aanbieders homogeen product heterogeen product
Veel volkomen concurrentie monopolistische concurrentie
Weinig homogeen oligopolie heterogeen oligopolie
1 monopolie
Als de prijs door de markt bepaald wordt kan de producent alleen beïnvloeden hoeveel hij
produceert en aanbiedt. Deze aanbieder noemen we een hoeveelheidsaanpasser.
Bij het punt waar de GTK-lijn en de lijn p = MO = GO elkaar snijden, is de winst van de producenten
gelijk aan nul. Dit heet het break-evenpunt.
Een aanbieder kan zijn winst maximaliseren door zoveel mogelijk te produceren, door zijn afzet te
maximaliseren. De afzet kan niet groter zijn dan de productiecapaciteit
De hoeveelheid waarbij de ondernemer maximale winst behaald, wordt bepaald door het snijpunt
van MO en MK.
, 1.2 de enige aanbieder
een monopolie is er als er maar 1 aanbieder is.
Er zijn verschillende soorten monopolies:
- natuurlijke monopolie:
Dit ontstaat wanneer het efficiënter is als de productie op een zo groot mogelijke schaal
gebeurd en daarom 1 producent de productie voor zijn rekening neemt. Het is niet efficiënt
als meerdere aanbieders elk een eigen netwerk aanleggen.
- Staatsmonopolie:
Wanneer een monopolie in handen is van de staat.
- Technische monopolie:
Bedrijven hebben door een octrooi het alleenrecht om een product te produceren.
- Feitelijke monopolie:
Dit ontstaat als een bedrijf door een economische macht, een fusie of overname, de hele
markt beheerst.
Als de monopolist zelf zijn prijs kan bepalen door afwezigheid van concurrenten noemen we de
monopolist een prijszetter. De monopolist kan verschillende doelstellingen hebben: de winst
maximaliseren of de omzet maximaliseren. Als hij de omzet maximaliseert wil hij ervoor zorgen dat
er geen ruimte is voor andere bedrijven om toe te treden tot de markt.
Bij een marktmodel geeft de vraaglijn weer hoeveel een monopolist bij iedere prijs kan afzetten. De
vragers bepalen hoeveel ze bereid zijn te betalen. De vraagcurve en de GO-lijn zijn voor een
monopolist hetzelfde. De MO-lijn daalt altijd twee keer zo snel als de GO-lijn, zodat de MO-lijn altijd
halverwege de horizontale as snijdt.
Als een monopolist zijn omzet gaat maximaliseren, breid hij de productie uit tot MO = 0. Bij MO = 0
kan TO niet meer toenemen. Een monopolist bereikt het break-evenpunt als de kosten en
opbrengsten aan elkaar gelijk zijn, GO =GTK.
Maximale winst tekenen:
1. Neem snijpunt MO en MK.
2. Bepaal welke hoeveelheid producten (q) hierbij hoort door in een rechte lijn naar de
horizontale as te gaan.
3. Bepaal welke prijs (p) hierbij hoort door in een rechte lijn naar boven te gaan naar de GO-lijn
en van daaruit naar de verticale as.
4. Bepaal GTK door het snijpunt te nemen van dezelfde lijn (stap 2) met GTK en ga van daaruit
weer naar links.
5. Teken nu de rechthoek met zijden (GO – GTK) en q en arceer de oppervlakte
Als het een aanbieder lukt om de groep vragers met een hoge betalingsbereidheid te scheiden van
de groep vragers met een lage betalingsbereidheid, kan hij zijn winst verhogen. Als een bedrijf
hetzelfde product tegen verschillende prijzen aan verschillende klanten verkoopt, noem je dat
prijsdiscriminatie.
Prijsdiscriminatie is mogelijk als een bedrijf voldoende marktmacht heeft en verschillende
afnemersgroepen kan scheiden. De verschillende afnemersgroepen met aparte eigenschappen
noemen we marktsegmenten. Een aanbieder kan een deelmarkt creëren door verschillende
afnemersgroepen met een verschillende betalingsbereidheid verschillende prijzen te vragen.
