Bodden hoofdstuk 16
Protocol
Voordeel Nadeel
- Gestructureerd: alle stappen zijn goed - Matcht niet altijd goed met de eigenschappen van
beschreven, waardoor de therapeut houvast de cliënt.
heeft. - Bij comorbiditeit lijkt een klacht specifiek protocol
- Lineair: de sessies hebben een vaste volgorde
voor een enkelvoudige problematiek niet het
en het staat vast dat de doelen meestal in 12 tot
16 sessies te realiseren zijn. geschiktst om alle problemen tegelijk aan te
- Werkboeken zijn vaak beschikbaar met pakken.
voorbeelden en invuloefeningen, waardoor het - De therapeut kan niet bij bepaalde delen langer
voor de cliënt makkelijker is de therapie te stilstaan of andere overslaan.
volgen. - Protocol biedt geen extra inhoud als een cliënt
- Protocol geeft volledige beschrijving werkwijze, meer nodig heeft dan het vastgestelde aantal
daardoor heeft therapeut weinig ervaring nodig, sessies.
na een kortdurende training kan iedere - Als de cliënt minder sessies nodig heeft, dan is nog
therapeut met een masteropleiding in de niet alles aan bod gekomen, waardoor de cliënt
psychologie het protocol uitvoeren. inhoud mist.
- Meest onderzocht, omdat deze makkelijker te - Het aantal sessies dat wordt voorgeschreven in het
onderzoeken zijn dan behandelingen zonder protocol is niet mogelijk in de context waarin de
vaste structuur en inhoud, en de resultaten van zorg wordt aangeboden.
dat onderzoek ook gemakkelijker te - De tijdsduur van de sessies van de instelling komen
generaliseren zijn. niet overeen met de tijdsduur van de sessies va het
- Meeste onderzoeken laten zien dat een groot protocol.
deel van de protocollen bewezen effectief is. - De focus van behandeling kan niet zomaar
Wetenschappelijk geëvalueerd, behandelingen veranderd worden.
onderbouwd. - Door een vast aantal sessies is er weinig ruimte
voor crisissen.
Transdiagnostische protocollen
Transdiagnostische aanpak: richt zich niet alleen op een specifieke stoornis, maar op de
onderliggende processen ervan, zoals emotieregulatie. Hierdoor zouden meerdere klachten
met een gemeenschappelijke oorsprong kunnen worden aangepakt.
Voordeel Nadeel
- Oplossing voor wijziging naar een onderliggende - Er wordt een gestructureerd protocol gevolgd, in
hulpvraag of bij onvoldoende afstemming op de een welbepaalde opeenvolging van een vast
comorbide meervoudige problematiek. aantal voorgeschreven sessies, waarbij er vrijwel
- Bij subklinische of vage klachten van ‘laag geen mogelijkheid is om de behandeling aan te
welbevinden’ is er langdurig aandacht voor het passen aan de persoonlijke complexen noden
versterken van specifieke competenties die de van het kind of de adolescent wanneer er
kwaliteit van leven kunnen verhogen. wijzigingen zouden zijn van de hulpvraag.
- Het is gestructureerd. - De therapeut moet meer basiskennis over
- Er zijn vaak werkboeken en handleidingen. psychologische processen beschikken en heeft
- Het is lineair. dus een langere opleiding nodig.
Modulaire aanpak: de therapeut kiest samen met de cliënt uit verschillende modulen, die
bepaalde technieken bevatten. Hierdoor is er meer ruimte om de inhoud van de behandeling
, af te stemmen op de hulpvraag, problemen, behoeften en mogelijkheden van de cliënt of de
ouders.
Voordeel Nadeel
- Verschillende opzichzelfstaande modulen kunnen gecombineerd - Toepassen modulen, kiezen
worden tot een behandelpakket dat past bij de cliënt en bij de en samenstellen stelt hogere
evolutie van het probleem. eisen aan de therapeut.
- Tijdens de behandeling kan op basis van voortschrijdend inzicht het - Weinig onderzoek naar
behandelpakket worden aangepast, hierdoor geschikter voor gedaan.
mensen met meerdere stoornissen en comorbiditeit.
Cladder blz 34-36
Operante (instrumentele) conditionering
Er kan eerste gewerkt worden met het model: G (gebeurtenis) -> G (leidt tot gedrag) -> G
(leidt tot gevolg, positief of negatief).
Operante conditionering: het leren van gedrag op grond van te bereiken gevolgen. Het
kennis verwerven over de relatie tussen gedrag en de beloning in een bepaalde situatie.
Cognitief proces: op grond van kennis in het geheugen, kan men kiezen voor gedrag in
soortgelijke situaties.
Sd: een ‘discriminatieve stimulus’: dit signaal of deze situatie voorspelt dat op dit moment
met het te stellen gedrag een positief gevolg bereikt kan worden.
S-delta: dit voorspelt dat nu met het gedrag geen positief gevolg te bereiken valt.
Tak blz 38-43
De regulatieve en empirische cyclus beschrijven essentiële aspecten van de praktijk van
diagnostiek en hulpverlening. Ze beschrijven een stapsgewijs proces, waarin systematisch
wordt gezocht naar toetsing en feedback.
Doel empirische cyclus (wetenschappelijke werkwijze): stapsgewijze toetsing van de
, juistheid van hypothesen (van beschrijvende, verklarende of voorspellende aard) die ten
grondslag liggen aan de hulp die wordt geboden.
Doel regulatieve cyclus: het stapsgewijze bereiken van doelen bij het oplossen van een
probleem.
Toelichting integratie empirische en regulatieve cyclus
1. Beperkte horizon van de voorspellingen die de diagnosticus maakt, omdat hij via het hulpverleningsproces de
probleemsituatie tracht te veranderen.
- De situatie is goed ingeschat en de hulp is effectief geweest;
- Het probleem ging vanzelf over;
- Onbekende factoren hebben ervoor gezorgd dat het probleem verdween.
Met de regulatieve cyclus kan de hulpverlener kritisch reflecteren op de gang van zaken, zodat hij zijn handelen kan
bijstellen en de kans op een gunstige afloop kan maximaliseren. De hoofdvraag van deze cyclus is primair of de
gewenste verandering is opgetreden, niet of alle tussenliggende aannames juist zijn.
De empirische cyclus is aan de orde daar waar aannames wel getoetst kunnen worden.
2. Procesmatig karakter van de diagnostiek binnen een hulpverleningsproces.
Het doel van het proces is het realiseren van een verandering. Dit maakt het kiezen voor een model voor
veranderingsprocessen (regulatieve cyclus) een logische keuze.
3. De complexiteit van het hulpverleningsproces.
- Het kan zijn dat vanaf het begin relevante probleemelementen zijn gemist;
- Het kan zijn dat de situatie theoretisch niet goed is geïnterpreteerd;
- Het kan zijn dat een hypothese niet goed is getoetst;
- Het kan zijn dat de hulpverlener een verkeerde afweging maakte of te veel vertrouwde op de informatie van
derden, die bij nader inzien niet valide blijkt te zijn;
- De doelstelling kan verkeerd gekozen zijn, waardoor de hulpvrager zich er onvoldoende mee kon identificeren,
wat leidde tot demotivatie of non-compliance;
- Er kan een verkeerde aanpak gekozen zijn, waarbij allerlei pragmatische of ideologische aspecten een rol
gespeeld kunnen hebben, maar ook gebrek aan kennis en effectiviteit;
- Het plan kan niet goed zijn uitgevoerd;
- Er kan sprake zijn van een niet valide wijze van evalueren.
Het vaststellen of de probleemsituatie zich in de gewenste richting ontwikkelt kan alleen met een correct doorlopen
empirische cyclus: de evaluatie. Bijstelling van het proces vergt terugkoppeling naar alle voorgaande beslissingen.
Het model van de regulatieve cyclus biedt hiervoor een adequate structuur, maar kan niet zonder empirische sub cycli.
Protocol
Voordeel Nadeel
- Gestructureerd: alle stappen zijn goed - Matcht niet altijd goed met de eigenschappen van
beschreven, waardoor de therapeut houvast de cliënt.
heeft. - Bij comorbiditeit lijkt een klacht specifiek protocol
- Lineair: de sessies hebben een vaste volgorde
voor een enkelvoudige problematiek niet het
en het staat vast dat de doelen meestal in 12 tot
16 sessies te realiseren zijn. geschiktst om alle problemen tegelijk aan te
- Werkboeken zijn vaak beschikbaar met pakken.
voorbeelden en invuloefeningen, waardoor het - De therapeut kan niet bij bepaalde delen langer
voor de cliënt makkelijker is de therapie te stilstaan of andere overslaan.
volgen. - Protocol biedt geen extra inhoud als een cliënt
- Protocol geeft volledige beschrijving werkwijze, meer nodig heeft dan het vastgestelde aantal
daardoor heeft therapeut weinig ervaring nodig, sessies.
na een kortdurende training kan iedere - Als de cliënt minder sessies nodig heeft, dan is nog
therapeut met een masteropleiding in de niet alles aan bod gekomen, waardoor de cliënt
psychologie het protocol uitvoeren. inhoud mist.
- Meest onderzocht, omdat deze makkelijker te - Het aantal sessies dat wordt voorgeschreven in het
onderzoeken zijn dan behandelingen zonder protocol is niet mogelijk in de context waarin de
vaste structuur en inhoud, en de resultaten van zorg wordt aangeboden.
dat onderzoek ook gemakkelijker te - De tijdsduur van de sessies van de instelling komen
generaliseren zijn. niet overeen met de tijdsduur van de sessies va het
- Meeste onderzoeken laten zien dat een groot protocol.
deel van de protocollen bewezen effectief is. - De focus van behandeling kan niet zomaar
Wetenschappelijk geëvalueerd, behandelingen veranderd worden.
onderbouwd. - Door een vast aantal sessies is er weinig ruimte
voor crisissen.
Transdiagnostische protocollen
Transdiagnostische aanpak: richt zich niet alleen op een specifieke stoornis, maar op de
onderliggende processen ervan, zoals emotieregulatie. Hierdoor zouden meerdere klachten
met een gemeenschappelijke oorsprong kunnen worden aangepakt.
Voordeel Nadeel
- Oplossing voor wijziging naar een onderliggende - Er wordt een gestructureerd protocol gevolgd, in
hulpvraag of bij onvoldoende afstemming op de een welbepaalde opeenvolging van een vast
comorbide meervoudige problematiek. aantal voorgeschreven sessies, waarbij er vrijwel
- Bij subklinische of vage klachten van ‘laag geen mogelijkheid is om de behandeling aan te
welbevinden’ is er langdurig aandacht voor het passen aan de persoonlijke complexen noden
versterken van specifieke competenties die de van het kind of de adolescent wanneer er
kwaliteit van leven kunnen verhogen. wijzigingen zouden zijn van de hulpvraag.
- Het is gestructureerd. - De therapeut moet meer basiskennis over
- Er zijn vaak werkboeken en handleidingen. psychologische processen beschikken en heeft
- Het is lineair. dus een langere opleiding nodig.
Modulaire aanpak: de therapeut kiest samen met de cliënt uit verschillende modulen, die
bepaalde technieken bevatten. Hierdoor is er meer ruimte om de inhoud van de behandeling
, af te stemmen op de hulpvraag, problemen, behoeften en mogelijkheden van de cliënt of de
ouders.
Voordeel Nadeel
- Verschillende opzichzelfstaande modulen kunnen gecombineerd - Toepassen modulen, kiezen
worden tot een behandelpakket dat past bij de cliënt en bij de en samenstellen stelt hogere
evolutie van het probleem. eisen aan de therapeut.
- Tijdens de behandeling kan op basis van voortschrijdend inzicht het - Weinig onderzoek naar
behandelpakket worden aangepast, hierdoor geschikter voor gedaan.
mensen met meerdere stoornissen en comorbiditeit.
Cladder blz 34-36
Operante (instrumentele) conditionering
Er kan eerste gewerkt worden met het model: G (gebeurtenis) -> G (leidt tot gedrag) -> G
(leidt tot gevolg, positief of negatief).
Operante conditionering: het leren van gedrag op grond van te bereiken gevolgen. Het
kennis verwerven over de relatie tussen gedrag en de beloning in een bepaalde situatie.
Cognitief proces: op grond van kennis in het geheugen, kan men kiezen voor gedrag in
soortgelijke situaties.
Sd: een ‘discriminatieve stimulus’: dit signaal of deze situatie voorspelt dat op dit moment
met het te stellen gedrag een positief gevolg bereikt kan worden.
S-delta: dit voorspelt dat nu met het gedrag geen positief gevolg te bereiken valt.
Tak blz 38-43
De regulatieve en empirische cyclus beschrijven essentiële aspecten van de praktijk van
diagnostiek en hulpverlening. Ze beschrijven een stapsgewijs proces, waarin systematisch
wordt gezocht naar toetsing en feedback.
Doel empirische cyclus (wetenschappelijke werkwijze): stapsgewijze toetsing van de
, juistheid van hypothesen (van beschrijvende, verklarende of voorspellende aard) die ten
grondslag liggen aan de hulp die wordt geboden.
Doel regulatieve cyclus: het stapsgewijze bereiken van doelen bij het oplossen van een
probleem.
Toelichting integratie empirische en regulatieve cyclus
1. Beperkte horizon van de voorspellingen die de diagnosticus maakt, omdat hij via het hulpverleningsproces de
probleemsituatie tracht te veranderen.
- De situatie is goed ingeschat en de hulp is effectief geweest;
- Het probleem ging vanzelf over;
- Onbekende factoren hebben ervoor gezorgd dat het probleem verdween.
Met de regulatieve cyclus kan de hulpverlener kritisch reflecteren op de gang van zaken, zodat hij zijn handelen kan
bijstellen en de kans op een gunstige afloop kan maximaliseren. De hoofdvraag van deze cyclus is primair of de
gewenste verandering is opgetreden, niet of alle tussenliggende aannames juist zijn.
De empirische cyclus is aan de orde daar waar aannames wel getoetst kunnen worden.
2. Procesmatig karakter van de diagnostiek binnen een hulpverleningsproces.
Het doel van het proces is het realiseren van een verandering. Dit maakt het kiezen voor een model voor
veranderingsprocessen (regulatieve cyclus) een logische keuze.
3. De complexiteit van het hulpverleningsproces.
- Het kan zijn dat vanaf het begin relevante probleemelementen zijn gemist;
- Het kan zijn dat de situatie theoretisch niet goed is geïnterpreteerd;
- Het kan zijn dat een hypothese niet goed is getoetst;
- Het kan zijn dat de hulpverlener een verkeerde afweging maakte of te veel vertrouwde op de informatie van
derden, die bij nader inzien niet valide blijkt te zijn;
- De doelstelling kan verkeerd gekozen zijn, waardoor de hulpvrager zich er onvoldoende mee kon identificeren,
wat leidde tot demotivatie of non-compliance;
- Er kan een verkeerde aanpak gekozen zijn, waarbij allerlei pragmatische of ideologische aspecten een rol
gespeeld kunnen hebben, maar ook gebrek aan kennis en effectiviteit;
- Het plan kan niet goed zijn uitgevoerd;
- Er kan sprake zijn van een niet valide wijze van evalueren.
Het vaststellen of de probleemsituatie zich in de gewenste richting ontwikkelt kan alleen met een correct doorlopen
empirische cyclus: de evaluatie. Bijstelling van het proces vergt terugkoppeling naar alle voorgaande beslissingen.
Het model van de regulatieve cyclus biedt hiervoor een adequate structuur, maar kan niet zonder empirische sub cycli.
