ak samenvatting
paragraaf 2:
Om de ontwikkeling van het klimaat zo goed mogelijk te kunnen voorspellen, zijn gegevens
over de klimaten in het geologisch verleden nodig: paleoklimaat. Bij klimaatgegevens
gelden onzekerheidsmarges zoals bv op land de lucht temp overal op 2 meter gemeten,
maar op zee wordt de temp van het oppervlak van het zeewater gemeten.
Steenkool en steenzout in de nederlandse ondergrond zijn gevormd door de verplaatsing
van het continent in een andere klimaatzone. En de route weten onderzoekers door te kijken
naar de richting van het magnetisch veld in de gesteente : paleomagnetisme (magnetische
mineralen, zoals ijzer deeltjes nemen de richting van het aardmagnetische veld aan tijdens
hun ontstaan.
- Ook zijn lagen steenzout gevormd toen NL in de zone lag waar nu woestijnklimaten
bevinden, door het indampen van het water van binnenzeeën.
Passieve klimaatverandering: wann een gebied een ander klimaat krijgt door een
veranderde locatie.
Actief klimaatverandering: Klimaat verandert bij bv veranderd stralingsbalans.
U-dalen: Dal met u vorm: platte bodem en aan weerszijden steile hellingen. Ontstaat door
uitschuring van een dal door een gletsjer.
- Gletsjers laten ook zwerfstenen achter.
- Ook zijn bestaande dalen in mid NL uitgediept door het gewicht en beweging van
gletsjers.
- Bevroren rivierafzettingen aan de zijkanten werden opgeduwd tot stuwwallen
(heuvel).
- Onder het ijs werd keileem afgezet (Grondsoort die bestaat uit een mengsel van
keien, grind, zand en leem).
Pingoruïne zijn gevormd tijdens het laatste ijstijd (ontstaan doordat ijs de
bevroren bodem tientallen meters omhoog drukt. Onder die permafrost zat
grondwater dat bij scheuren omhoog kwam en een ijslens vormde. warmer
klimaat ➨ ontdooide de grond boven de ijslens en gleed de grondmassa naar de
randen en ontstond een ringvormige randwal met in het midden een depressie
(gesmolten ijslens) die zich met water vulde
Resten (fossielen) geven aanwijzingen over het klimaat in het verleden: fossielen
onderzoek.
Pollenonderzoek: Techniek om de plantengroei en het klimaat in een bepaalde periode te
reconstrueren aan de hand van stuifmeelkorrels (pollen)
van planten in oude lagen sedimenten. (Als die pollen in bv ijs of lagen veen komt blijven ze
goed houdbaar).
Dendrochronologie: Gebruik van groeiringen van bomen om ouderdom ervan en om de
eigenschappen van het klimaat in de groeiperiode van de bome te bepalen. ( alleen bij
bomen in klimaten met duidelijke seizoensverschillen in temp en/of neerslag.
Isotopenonderzoek: isotopen van de chemische elementen koolstof (C) en zuurstof (O)
worden veel gebruikt bij klimaatonderzoek.
- Bij koolstof datering wordt de aanwezige hoeveelheid 14C in dood organisch
materiaal vergeleken met wat in het levende organisme aanwezig is en de datering
door boomringen wordt vaak gebruikt als controle methode.
, IJskern onderzoek: Onderzoek van ijs in een ijskap voor info over een samenstelling van
gassen in de lucht ten tijde van de vorming van het ijs. Die samenstelling is een indicatie
voor de temp in die periode.
Paragraaf 3:
Oorzaken klimaatveranderingen:
- stralingsintensiteit niet constant. Er zijn donkere vlekken (zonnevlekken) op de zon
door korte explosies van energie op oppervlak en bij veel vlekken straat de zon meer
kortgolvige straling uit. OOk hebben verandering van aardbaan en aardas invloed op
hoeveelheid zonne energie het aardoppervlak bereikt.
- Vorm van aardbaan gaat van elliptisch naar ongv cirkelvormig ( hierdoor is de aarde
soms dichterbij de zon) : excentriciteit
- Scheefheid van de aardas heeft invloed op de verdeling van de
zonnestraling tussen hoge en lage breedten en tussen zomer en winter;
hoe schuiner de aardas ➨ hoe meer zonnestraling op hoge breedten en
hoe minder op lage breedten wat zorgt voor smelting van ijs op hoge
breedten en bij een recht aardas heb je juist minder zonnestraling op hoge
breedten wat ervoor zorgt dat de zomers er relatief koud zijn ➨ wat
ervoor zorgt dat er minder ijs smelt en de ijskappen groter worden. :
obliquiteit
- De aardas maakt een tolbeweging wat invloed heeft op de verdeling van de
zonnestraling wat ervoor zorgt dat de plaats waar de meeste zonnestraling op aarde
terechtkomt en de hoek waaronder het gebeurt: precessie
Milankovic heeft uitgerekend wat de gevolgen zijn van de veranderingen in de aardbaan en
aardas
- explosieve vulkanen zorgen voor een temperatuurdaling doordat het as minder
zonnestraling toelaat en effusieve vulkanen zorgen voor temperatuurstijging doordat
er bij uittreding van magma veel co2 in de lucht komt wat het een broeikasgas is wat
ervoor zorgt dat er een hogere temperatuur is. Meteorieten hebben een sterk
afkoelend effect doordat bij een inslag ervan er een grote krater ontstaan en een
wereldwijde stof koepel van verpulverd gesteent ontstaat.
- Ligging van continenten spelen en loop zeestromen spelen rol bij ontstaan ijskappen
(VB: in groenland kon er pas ijskappen ontstaan nadat in het kwartaire Europa, Azië
en Noord-Amerika rondom de Noordpool kwamen te liggen en het gevolg hiervan
was dat de toestroming van warm oceaanwater vanaf de evenaar daalde.
Beweging in de aardkorst hebben ook invloed op het ontstaan en weer verdwijnen
van een ijskap : glaciale wip.
Paragraaf 4:
Concentratie van andere broeikasgassen is ook toegenomen;
- methaan dat bij natte rijstbouw ontstaat en de methaan die vrijkomt in veeteelt uit de
magen uit bv koeien.
- Concentratie lachgas ook toegenomen door gebruik van kunstmest in landbouw
- chloorfluorkoolwaterstoffen ook toegenomen door spuitbussen, koelvloeistof, en
plastic
paragraaf 2:
Om de ontwikkeling van het klimaat zo goed mogelijk te kunnen voorspellen, zijn gegevens
over de klimaten in het geologisch verleden nodig: paleoklimaat. Bij klimaatgegevens
gelden onzekerheidsmarges zoals bv op land de lucht temp overal op 2 meter gemeten,
maar op zee wordt de temp van het oppervlak van het zeewater gemeten.
Steenkool en steenzout in de nederlandse ondergrond zijn gevormd door de verplaatsing
van het continent in een andere klimaatzone. En de route weten onderzoekers door te kijken
naar de richting van het magnetisch veld in de gesteente : paleomagnetisme (magnetische
mineralen, zoals ijzer deeltjes nemen de richting van het aardmagnetische veld aan tijdens
hun ontstaan.
- Ook zijn lagen steenzout gevormd toen NL in de zone lag waar nu woestijnklimaten
bevinden, door het indampen van het water van binnenzeeën.
Passieve klimaatverandering: wann een gebied een ander klimaat krijgt door een
veranderde locatie.
Actief klimaatverandering: Klimaat verandert bij bv veranderd stralingsbalans.
U-dalen: Dal met u vorm: platte bodem en aan weerszijden steile hellingen. Ontstaat door
uitschuring van een dal door een gletsjer.
- Gletsjers laten ook zwerfstenen achter.
- Ook zijn bestaande dalen in mid NL uitgediept door het gewicht en beweging van
gletsjers.
- Bevroren rivierafzettingen aan de zijkanten werden opgeduwd tot stuwwallen
(heuvel).
- Onder het ijs werd keileem afgezet (Grondsoort die bestaat uit een mengsel van
keien, grind, zand en leem).
Pingoruïne zijn gevormd tijdens het laatste ijstijd (ontstaan doordat ijs de
bevroren bodem tientallen meters omhoog drukt. Onder die permafrost zat
grondwater dat bij scheuren omhoog kwam en een ijslens vormde. warmer
klimaat ➨ ontdooide de grond boven de ijslens en gleed de grondmassa naar de
randen en ontstond een ringvormige randwal met in het midden een depressie
(gesmolten ijslens) die zich met water vulde
Resten (fossielen) geven aanwijzingen over het klimaat in het verleden: fossielen
onderzoek.
Pollenonderzoek: Techniek om de plantengroei en het klimaat in een bepaalde periode te
reconstrueren aan de hand van stuifmeelkorrels (pollen)
van planten in oude lagen sedimenten. (Als die pollen in bv ijs of lagen veen komt blijven ze
goed houdbaar).
Dendrochronologie: Gebruik van groeiringen van bomen om ouderdom ervan en om de
eigenschappen van het klimaat in de groeiperiode van de bome te bepalen. ( alleen bij
bomen in klimaten met duidelijke seizoensverschillen in temp en/of neerslag.
Isotopenonderzoek: isotopen van de chemische elementen koolstof (C) en zuurstof (O)
worden veel gebruikt bij klimaatonderzoek.
- Bij koolstof datering wordt de aanwezige hoeveelheid 14C in dood organisch
materiaal vergeleken met wat in het levende organisme aanwezig is en de datering
door boomringen wordt vaak gebruikt als controle methode.
, IJskern onderzoek: Onderzoek van ijs in een ijskap voor info over een samenstelling van
gassen in de lucht ten tijde van de vorming van het ijs. Die samenstelling is een indicatie
voor de temp in die periode.
Paragraaf 3:
Oorzaken klimaatveranderingen:
- stralingsintensiteit niet constant. Er zijn donkere vlekken (zonnevlekken) op de zon
door korte explosies van energie op oppervlak en bij veel vlekken straat de zon meer
kortgolvige straling uit. OOk hebben verandering van aardbaan en aardas invloed op
hoeveelheid zonne energie het aardoppervlak bereikt.
- Vorm van aardbaan gaat van elliptisch naar ongv cirkelvormig ( hierdoor is de aarde
soms dichterbij de zon) : excentriciteit
- Scheefheid van de aardas heeft invloed op de verdeling van de
zonnestraling tussen hoge en lage breedten en tussen zomer en winter;
hoe schuiner de aardas ➨ hoe meer zonnestraling op hoge breedten en
hoe minder op lage breedten wat zorgt voor smelting van ijs op hoge
breedten en bij een recht aardas heb je juist minder zonnestraling op hoge
breedten wat ervoor zorgt dat de zomers er relatief koud zijn ➨ wat
ervoor zorgt dat er minder ijs smelt en de ijskappen groter worden. :
obliquiteit
- De aardas maakt een tolbeweging wat invloed heeft op de verdeling van de
zonnestraling wat ervoor zorgt dat de plaats waar de meeste zonnestraling op aarde
terechtkomt en de hoek waaronder het gebeurt: precessie
Milankovic heeft uitgerekend wat de gevolgen zijn van de veranderingen in de aardbaan en
aardas
- explosieve vulkanen zorgen voor een temperatuurdaling doordat het as minder
zonnestraling toelaat en effusieve vulkanen zorgen voor temperatuurstijging doordat
er bij uittreding van magma veel co2 in de lucht komt wat het een broeikasgas is wat
ervoor zorgt dat er een hogere temperatuur is. Meteorieten hebben een sterk
afkoelend effect doordat bij een inslag ervan er een grote krater ontstaan en een
wereldwijde stof koepel van verpulverd gesteent ontstaat.
- Ligging van continenten spelen en loop zeestromen spelen rol bij ontstaan ijskappen
(VB: in groenland kon er pas ijskappen ontstaan nadat in het kwartaire Europa, Azië
en Noord-Amerika rondom de Noordpool kwamen te liggen en het gevolg hiervan
was dat de toestroming van warm oceaanwater vanaf de evenaar daalde.
Beweging in de aardkorst hebben ook invloed op het ontstaan en weer verdwijnen
van een ijskap : glaciale wip.
Paragraaf 4:
Concentratie van andere broeikasgassen is ook toegenomen;
- methaan dat bij natte rijstbouw ontstaat en de methaan die vrijkomt in veeteelt uit de
magen uit bv koeien.
- Concentratie lachgas ook toegenomen door gebruik van kunstmest in landbouw
- chloorfluorkoolwaterstoffen ook toegenomen door spuitbussen, koelvloeistof, en
plastic
