Inhoud
Deel 1 – Psychologie..........................................................................................................................4
1 Gedrag en invloeden op gedrag..................................................................................................4
1.1 Psychologisch perspectief.........................................................................................................4
1.2 Gedrag......................................................................................................................................5
1.3 Factoren die gedrag beïnvloeden.............................................................................................5
1.4 Psychologische visies..............................................................................................................10
2 Persoonlijkheid.........................................................................................................................13
2.1 Persoonlijkheid en persoonlijkheidstheorieën........................................................................13
2.2 Psychoanalyse.........................................................................................................................14
2.3 Neofreudianen........................................................................................................................17
2.4 Het beschrijven van de persoonlijkheid..................................................................................19
2.5 Humanistische psychologie.....................................................................................................21
2.6 Behaviorisme en andere visies................................................................................................22
2.7 Socialisatie en persoonlijkheidsontwikkeling..........................................................................23
2.8 Mentale stoornissen en persoonlijkheidsstoornissen.............................................................23
3 Leerprocessen...........................................................................................................................24
3.1 Leren en de verschillende vormen van leren..........................................................................24
3.2 Intelligentie.............................................................................................................................25
3.3 Emotionele intelligentie..........................................................................................................25
3.4 Leren door conditioneren.......................................................................................................26
3.5 Sociaal leren............................................................................................................................29
3.6 Cognitieve theorieën over leren.............................................................................................29
3.7 Leren en het geheugen...........................................................................................................31
3.8 Leerstijlen...............................................................................................................................33
4 Motivatie..................................................................................................................................34
4.1 Motivatie stuurt gedrag..........................................................................................................34
4.2 Emoties...................................................................................................................................35
4.3 Motivatietheorie van Maslow.................................................................................................36
4.4 Andere motivatietheorieën....................................................................................................36
4.5 Angsten die de motivatie tegenwerken..................................................................................37
5 Attitude.....................................................................................................................................38
5.1 Attitude...................................................................................................................................38
5.2 Cognitieve dissonantie............................................................................................................39
5.3 De relatie tussen attitude en gedrag.......................................................................................40
Psychologie | 1
, 5.4 Attitudeverandering................................................................................................................40
6 Perceptie......................................................................................................................................41
6.1 Het begrip perceptie...............................................................................................................41
6.2 Het selecteren van prikkels.....................................................................................................42
6.3 Het ordenen van prikkels........................................................................................................43
6.4 Het interpreteren van prikkels................................................................................................45
6.5 De perceptie van het gedrag van mensen..............................................................................46
6.6 Attributie................................................................................................................................47
6.7 Stereotypering........................................................................................................................48
7 Communicatie...........................................................................................................................49
7.1 Communicatie en vormen van communicatie........................................................................49
7.2 Het communicatieproces........................................................................................................50
7.3 Feedback.................................................................................................................................51
7.4 Inhoud, betrekking en de 4 aspecten van een boodschap......................................................51
7.5 Circulariteit en interactiepatronen.........................................................................................51
7.6 Metacommunicatie.................................................................................................................52
7.7 Selectieve perceptie, diskwalificaties en andere storingen.....................................................52
7.8 Effectieve communicatie........................................................................................................52
7.9 Cultuurverschillen en communicatie......................................................................................53
9 Groepsprocessen......................................................................................................................53
9.1 Groep, groepering en togetherness situation.........................................................................53
9.2 De functies van groepen.........................................................................................................55
9.3 De stadia van ontwikkeling van een groep.............................................................................55
9.4 Communicatie binnen een groep............................................................................................56
9.5 Rollen en rolconflicten............................................................................................................57
9.6 Groepsnormen........................................................................................................................58
9.7 Cohesie binnen een groep......................................................................................................58
9.8 Communicatie tussen groepen...............................................................................................59
10 Leiderschap en leidinggeven...................................................................................................59
10.1 Het ontstaan van leiderschap...............................................................................................59
10.2 Leiderschap in organisaties...................................................................................................60
10.3 Leiderschap en de situatie: theorie van Hersey & Blanchard................................................62
10.4 Nieuwe vormen van leiderschap..........................................................................................63
11 Sociale beïnvloeding...............................................................................................................63
11.1 Beïnvloeding in het dagelijkse leven.....................................................................................63
11.2 Conformeren........................................................................................................................64
Psychologie | 2
,11.3 Sociale afhankelijkheid.........................................................................................................65
11.4 Macht....................................................................................................................................66
11.5 Het gebruiken van macht......................................................................................................66
11.6 Middelen om macht uit te oefenen......................................................................................67
11.7 Gehoorzaamheid..................................................................................................................67
11.8 Macht in de samenleving......................................................................................................68
Psychologie | 3
, Psychologie en Sociologie
Deel 1 – Psychologie
1 Gedrag en invloeden op gedrag
1.1 Psychologisch perspectief
Wat is het terrein van de psychologie? Psychologie bestudeert het gedrag van mensen en probeert
te verklaren waarom mensen doen wat ze doen.
Psychologische kennis stelt in staat om oorzaken te koppelen aan bepaald gedrag.
Psychologie kijkt hoe innerlijke (geestelijke) processengedrag beïnvloeden.
Psychologie houdt zich niet enkel bezig met interne (geestelijke) processen zoals denken, voelen,
begeren, maar ook met externe, direct waarneembare gedragingen zoals lopen, glimlachen,
praten, koffiedrinken, ademhalen, met ogen knipperen, huilen, stelen…
Vb. hoe zal de persoonlijkheid van iemand een effect hebben op zijn / haar gedrag?
Wat maakt psychologie een wetenschap? De wetenschappelijke methode om kennis te vergaren.
=
Een procedure om ideeën te onderwerpen aan een onderzoek, waarna ze ofwel bewezen,
ofwel verworpen worden.
De essentie hiervan is empirisch onderzoek gebaseerd op het vaststellen van
objectieve, verifieerbare gebeurtenissen. Op de grond van dit empirisch onderzoek
wil de psychologie verklaringen voor gedrag en geestelijke processen ontwikkelen.
Belangrijk hierbij is het onderscheid tussen feiten, vooroordelen en lekenkennis. Zo
leven er vaak foutieve veronderstellingen die niet als feitelijke kennis beschouwd
mogen worden.
Pseudopsychologie ontmaskeren door kritisch denken of kritisch vragen stellen:
= niet-onderbouwde psychologische aannames die als wet. waarheden worden gepresenteerd.
- Wie / wat is de bron?
- Is de bewering redelijk of extreem?
- Wat is het bewijsmateriaal?
- Kan de conclusie door bias / vervorming zijn beïnvloed?
- Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
- Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Psychologische kennis wordt op diverse terreinen toegepast
Vb. sportpsychologen, gezondheidspsychologen, arbeidspsychologen, psychotherapie, reclames…
Psychologie | 4
Deel 1 – Psychologie..........................................................................................................................4
1 Gedrag en invloeden op gedrag..................................................................................................4
1.1 Psychologisch perspectief.........................................................................................................4
1.2 Gedrag......................................................................................................................................5
1.3 Factoren die gedrag beïnvloeden.............................................................................................5
1.4 Psychologische visies..............................................................................................................10
2 Persoonlijkheid.........................................................................................................................13
2.1 Persoonlijkheid en persoonlijkheidstheorieën........................................................................13
2.2 Psychoanalyse.........................................................................................................................14
2.3 Neofreudianen........................................................................................................................17
2.4 Het beschrijven van de persoonlijkheid..................................................................................19
2.5 Humanistische psychologie.....................................................................................................21
2.6 Behaviorisme en andere visies................................................................................................22
2.7 Socialisatie en persoonlijkheidsontwikkeling..........................................................................23
2.8 Mentale stoornissen en persoonlijkheidsstoornissen.............................................................23
3 Leerprocessen...........................................................................................................................24
3.1 Leren en de verschillende vormen van leren..........................................................................24
3.2 Intelligentie.............................................................................................................................25
3.3 Emotionele intelligentie..........................................................................................................25
3.4 Leren door conditioneren.......................................................................................................26
3.5 Sociaal leren............................................................................................................................29
3.6 Cognitieve theorieën over leren.............................................................................................29
3.7 Leren en het geheugen...........................................................................................................31
3.8 Leerstijlen...............................................................................................................................33
4 Motivatie..................................................................................................................................34
4.1 Motivatie stuurt gedrag..........................................................................................................34
4.2 Emoties...................................................................................................................................35
4.3 Motivatietheorie van Maslow.................................................................................................36
4.4 Andere motivatietheorieën....................................................................................................36
4.5 Angsten die de motivatie tegenwerken..................................................................................37
5 Attitude.....................................................................................................................................38
5.1 Attitude...................................................................................................................................38
5.2 Cognitieve dissonantie............................................................................................................39
5.3 De relatie tussen attitude en gedrag.......................................................................................40
Psychologie | 1
, 5.4 Attitudeverandering................................................................................................................40
6 Perceptie......................................................................................................................................41
6.1 Het begrip perceptie...............................................................................................................41
6.2 Het selecteren van prikkels.....................................................................................................42
6.3 Het ordenen van prikkels........................................................................................................43
6.4 Het interpreteren van prikkels................................................................................................45
6.5 De perceptie van het gedrag van mensen..............................................................................46
6.6 Attributie................................................................................................................................47
6.7 Stereotypering........................................................................................................................48
7 Communicatie...........................................................................................................................49
7.1 Communicatie en vormen van communicatie........................................................................49
7.2 Het communicatieproces........................................................................................................50
7.3 Feedback.................................................................................................................................51
7.4 Inhoud, betrekking en de 4 aspecten van een boodschap......................................................51
7.5 Circulariteit en interactiepatronen.........................................................................................51
7.6 Metacommunicatie.................................................................................................................52
7.7 Selectieve perceptie, diskwalificaties en andere storingen.....................................................52
7.8 Effectieve communicatie........................................................................................................52
7.9 Cultuurverschillen en communicatie......................................................................................53
9 Groepsprocessen......................................................................................................................53
9.1 Groep, groepering en togetherness situation.........................................................................53
9.2 De functies van groepen.........................................................................................................55
9.3 De stadia van ontwikkeling van een groep.............................................................................55
9.4 Communicatie binnen een groep............................................................................................56
9.5 Rollen en rolconflicten............................................................................................................57
9.6 Groepsnormen........................................................................................................................58
9.7 Cohesie binnen een groep......................................................................................................58
9.8 Communicatie tussen groepen...............................................................................................59
10 Leiderschap en leidinggeven...................................................................................................59
10.1 Het ontstaan van leiderschap...............................................................................................59
10.2 Leiderschap in organisaties...................................................................................................60
10.3 Leiderschap en de situatie: theorie van Hersey & Blanchard................................................62
10.4 Nieuwe vormen van leiderschap..........................................................................................63
11 Sociale beïnvloeding...............................................................................................................63
11.1 Beïnvloeding in het dagelijkse leven.....................................................................................63
11.2 Conformeren........................................................................................................................64
Psychologie | 2
,11.3 Sociale afhankelijkheid.........................................................................................................65
11.4 Macht....................................................................................................................................66
11.5 Het gebruiken van macht......................................................................................................66
11.6 Middelen om macht uit te oefenen......................................................................................67
11.7 Gehoorzaamheid..................................................................................................................67
11.8 Macht in de samenleving......................................................................................................68
Psychologie | 3
, Psychologie en Sociologie
Deel 1 – Psychologie
1 Gedrag en invloeden op gedrag
1.1 Psychologisch perspectief
Wat is het terrein van de psychologie? Psychologie bestudeert het gedrag van mensen en probeert
te verklaren waarom mensen doen wat ze doen.
Psychologische kennis stelt in staat om oorzaken te koppelen aan bepaald gedrag.
Psychologie kijkt hoe innerlijke (geestelijke) processengedrag beïnvloeden.
Psychologie houdt zich niet enkel bezig met interne (geestelijke) processen zoals denken, voelen,
begeren, maar ook met externe, direct waarneembare gedragingen zoals lopen, glimlachen,
praten, koffiedrinken, ademhalen, met ogen knipperen, huilen, stelen…
Vb. hoe zal de persoonlijkheid van iemand een effect hebben op zijn / haar gedrag?
Wat maakt psychologie een wetenschap? De wetenschappelijke methode om kennis te vergaren.
=
Een procedure om ideeën te onderwerpen aan een onderzoek, waarna ze ofwel bewezen,
ofwel verworpen worden.
De essentie hiervan is empirisch onderzoek gebaseerd op het vaststellen van
objectieve, verifieerbare gebeurtenissen. Op de grond van dit empirisch onderzoek
wil de psychologie verklaringen voor gedrag en geestelijke processen ontwikkelen.
Belangrijk hierbij is het onderscheid tussen feiten, vooroordelen en lekenkennis. Zo
leven er vaak foutieve veronderstellingen die niet als feitelijke kennis beschouwd
mogen worden.
Pseudopsychologie ontmaskeren door kritisch denken of kritisch vragen stellen:
= niet-onderbouwde psychologische aannames die als wet. waarheden worden gepresenteerd.
- Wie / wat is de bron?
- Is de bewering redelijk of extreem?
- Wat is het bewijsmateriaal?
- Kan de conclusie door bias / vervorming zijn beïnvloed?
- Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
- Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Psychologische kennis wordt op diverse terreinen toegepast
Vb. sportpsychologen, gezondheidspsychologen, arbeidspsychologen, psychotherapie, reclames…
Psychologie | 4
