Samenvatting gezondheidsbevordering + zelfstudie-opdrachten (behalve opdracht Vlaams preventielandschap) - 3 VDK - 2021/2022

DEEL 1: INLEIDING TOT GEZONDHEIDSBEVORDERING

1 WAT IS GEZONDHEID?


1.1 KENMERKEN VAN GEZONDHEID

1.1.1 DRIE DIMENSIES: LICHAAM, GEEST EN SOCIALE RELATIES
Biopsychosociaal model van gezondheid
 Fysieke gezondheid
 Vitaal en energiek
 Medische feiten
 Fysiek functioneren
 Lichamelijke klachten en pijn
 Mentale gezondheid
 Goed in je vel zitten
 Jezelf kunnen zijn
 Jezelf kunnen ontplooien
 Jezelf verbonden voelen met anderen
 Sociale gezondheid
 Sociale relaties
 Sociaal netwerk
 Participeren in de maatschappij




1.1.2 GEZOND ZIJN EN GEZOND VOELEN




Bv. rugklachten
Bv. bloeddruk, BMI, …




1.1.3 GEZONDHEID ALS
EEN POSITIEF BEGRIP
Klassieke biomedische visie

De afwezigheid van ziekte en/of handicap (ziekte ↔ gezondheid)  vertrekt van de pathogenese,
de risicofactoren van een ziekte



1

,Gezondheid gedefinieerd door de WHO

Een toestand van volledig fysiek, psychisch en sociaal welzijn en niet slechts de afwezigheid van
ziekte of gebrek (WHO, 1946 )

Salutogenesis
The exploration of the origin of health, emphasising human strengths and not just weaknesses,
human capacities and not just limits, well-being and not just illness. (Antonovsky, 1993)
 Centraal staat:
 Inzetten op het in staat stellen om zelf gezonde leefstijlkeuzes te maken via:
- het versterken van de competenties (vb. kennis, vaardigheden)
- creëren van een omgeving die gezondheid ondersteunt
 Inspelen op een brede waaier gezondheidsdeterminanten

Biomedisch model (klassieke visie) Bio-psycho-sociaal model
Vertrekt vanuit de pathogenese (het ontstaan van Vertrekt vanuit de salutogenese (oorsprong van
ziekte) gezondheid)
Ziekte: gevolg van biologische interactie Ziekte: gevolg van bio-psycho-sociale interactie
Scheiding lichaam en geest Holistische visie: aandacht voor wisselwerking tussen
lichaam en geest
Patiënt: passief lijder Patiënt: medeverantwoordelijk
Behandelaar: actief, autoritair, curatief en Behandelaar: collaborerend, adviserend, preventief
afwachtend
Monocausaal model Multifactorieel model

1.1.4 GEZONDHEID ALS EEN MIDDEL TOT ZELFREALISATIE
Definitie gezondheid WHO  idealistisch

 ‘Toestand van welzijn’ = statische formulering
 Volledig welzijn = wat is dat eigenlijk? Is dat zelfs mogelijk?

Positieve gezondheid (Machteld Huber, 2011)

 Gezondheid als het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de
fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven
 Middel om:
 doelen te gaan realiseren
 een eigen regie te voeren
 een kwaliteitsvol leven na te streven
 Minder goede gezondheidstoestand (vb. ziekte, aandoeningen)
 kan een belemmerende factor/hindernis vormen
 iemand kan nog steeds gezondheid ervaren wanneer levensdoelen kunnen aangepast
worden
 Vanuit deze visie (gezondheid is een middel is tot realiseren van levensdoelen) wordt gestreefd
naar het ‘empoweren’ van mensen om de determinanten van gezondheid zoveel mogelijk in
eigen handen te nemen. (Empoweren = in staat stellen/versterken)




2

, Staan mensen alleen in voor hun gezondheid? Enkel het individu is verantwoordelijk voor zijn
eigen gezondheid?
 Ook andere factoren die een impact hebben op gezondheid:
- Biologische factoren
- De organisatie van de gezondheidszorg
- De sociaal en fysieke omgeving
- Het beleid en de wetgeving (politieke omgeving)
 Het nastreven van gezondheid = gedeelde verantwoordelijkheid tussen individu en
maatschappij

Health field concept’

 2 routes om gezondheid te bevorderen:
- Risicofactoren voor ziekte
aanpakken (pathogenese)
- Gezonde omgeving en gezond
gedrag stimuleren (salutogenese)
 Basis voor The Ottawa Charter for Health
Promotion (WHO, 1986)

1.1.5 GEZONDHEID ALS EEN DEEL VAN EEN BREDER GEHEEL
 Gezondheid: belangrijk facet van welzijn
 Invloed van facetten van welzijn op gezondheid
 Gezondheid beïnvloed op zijn beurt de facetten van welzijn




Sustainable Development Goals (Duurzame ontwikkelingsdoelen) van de Verenigde Naties (2015)
 Doelstelling 3: good health and well-being
 Streven naar een betere en duurzame toekomst voor iedereen tegen 2030
 Gezondheid als doelstelling voor duurzame ontwikkeling




3

,  Gezondheid is nauw verbonden met andere doelstellingen  het is daarom noodzakelijk om
aan alle doelstellingen te werken om gezondheidswinst te kunnen boeken (denk aan
onderwijs en armoede)
 Voorbeelden:
 Een interventie die een bepaalde groep stigmatiseert kan gezondheidswinst opleveren, maar
negatieve gevoelens opwekken bij deze groepen waardoor ze zich niet als gelijk beschouwd
voelen (= proportioneel universalisme)
 Een methodiek die gezondheidswinst oplevert maar de materialen zijn niet ecologisch
verantwoord


1.2 VIER MANIEREN OM GEZONDHEID TE BENADEREN
 Ziektepreventie: maatregelen om specifieke ziekten te voorkomen (bv. vaccinatie) of vroegtijdig
te signaleren (bv. screening)
 Gezondheidsbescherming: het geheel van activiteiten en maatregelen dat ertoe bijdraagt dat
mensen minder worden blootgesteld aan gezondheidsbedreigende factoren (schadelijke stoffen
en omstandigheden). (bv. bewaking van de waterkwaliteit)
 Gezondheidsvoorlichting: gericht op gedragsverandering door kennisoverdracht
 Gezondheidsbevordering: richt zich op de fysieke en sociale omgeving en op levensstijl van
mensen

Ziektepreventie

 Indeling op basis van het ziekteproces
 Primaire preventie
- Doel: ziekte vermijden/voorkomen door specifieke oorzaken aan te pakken
- Doelgroep: Potentieel zieke bevolking of specifieke risicogroepen
- Gevolg: daling prevalentie
- Voorbeelden preventiemethodieken:
 Vaccinaties
 Aanleren goede mondhygiëne
 Verplichting gordel in de auto
 Voedingsbeleid, rookbeleid
 Secundaire preventie
- Doel: vroegtijdig detecteren van ziekten
- Doelgroep: risicogroepen
- Gevolg: betere prognose, verminderde belasting van de behandeling en vermindering
van restverschijnselen
- Voorbeelden preventiemethodieken:
 Screeningsprogramma’s: vb. borstkanker
 Voorkomen dat mensen met overgewicht obesitas ontwikkelen
 Tertiaire preventie
- Doel: voorkomen van complicaties/verslechtering van de gezondheidstoestand
- Doelgroep: mensen met een bepaalde aandoening of ziekte
- Gevolg: chronische gezondheidsproblemen en complicaties voorkomen
- Voorbeelden preventiemethodieken:
 Revalidatie na herseninfarct
 Diabeteseducatie bij diabetespatiënten


4