Integriteitsklimaat als auditobject – Muel Kaptein, R. De Groot en R.
Rozekrans
Artikel gaat in op hoe het integriteitsklimaat van een organisatie een vast element van de
jaarrekeningcontrole moet worden. Omdat het integriteitsklimaat een belangrijke bepalende
factor is voor de mate waarin de getroffen controlemaatregelen werken en daarnaast
beperkt een integer organisatieklimaat de kans op verslaggevingsfraude.
Afgelopen jaren hebben diverse schandalen plaatsgevonden, als gevolg waarvan instanties
aanvullende regelgeving hebben geïntroduceerd. Er wordt o.a. meer verantwoordelijkheid
gelegd bij het management van de organisatie om de betrouwbare financiële verslaggeving
te waarborgen. Vervolgens is het aan de accountants om te toetsen en oordelen over de
effectiviteit van de ib.
Het integriteitsklimaat als onderdeel van de beheersingsomgeving is een belangrijk
fundament voor een effectieve ib en beïnvloedt het controlebewustzijn van medewerkers.
Naast reguliere monitoringsmethodieken, is het bij de beoordeling van de opzet en werking
van controlemaatregelen van belang om medewerkers hierbij meer te betrekken. Hun
percepties en ervaringen zijn immers bepalend voor hun gedrag. Ook zijn zij in staat om de
effectiviteit ervan te beoordelen.
Het integriteitsklimaat
Er zijn verschillende redenen waarom controlemaatregelen maar beperkt zijn en werken:
1. Een beperkte hoeveelheid aan effectieve controlemaatregelen; Vaak zijn er al veel
maatregelen als procedures en procuratieregelingen dat er niet veel nieuws bij kan. Ook
zorgt een overvloed aan regels ervoor dat het medewerkers te boven gaat. Het kan ook
averechts werken doordat het verantwoordelijkheidsbesef van medewerkers en
management wordt ondergraven en uitgehold.
2. Een beperkte reikwijdte van controlemaatregelen
Maatregelen hebben in zichzelf slechts een beperkte reikwijdte. Ze kunnen namelijk niet
iedere vorm van fraude beperken. Met name doordat fraude vaak opzettelijk wordt gedaan
en juist wordt gedaan op een wijze waarbij controlemaatregelen juist worden omzeild, heeft
de opzet van nieuwe maatregelen dus niet echt zin.
3. Controlemaatregelen staan niet op zichzelf.
De werking ervan hangt namelijk af van het draagvlak onder het management en de
medewerkers. Een stelsel van controlemaatregelen zonder inbedding in de waarden en
normen van managers en medewerkers, valt zo in elkaar.
Integriteitsklimaat
Is de percepties en opvattingen die management en medewerkers hebben over de wijze
waarop de organisatie is ingericht, hoe de organisatie hen stuurt en hoe dit van invloed is op
hun gedrag.
Het gaat om hoe medewerkers gestimuleerd worden tot integer gedrag en hoe zij
ontmoedigd worden tot frauduleus en corrupt gedrag. Het integriteitsklimaat bepaald mede
de werking van het stelsel van controlemaatregelen. Het beïnvloedt namelijk het gedrag van
medewerkers, als het klimaat zodanig open en eerlijke communicatie bevat dat sociale
controle mogelijk is, hoeven er so wie so veel minder maatregelen opgesteld te worden.
Rozekrans
Artikel gaat in op hoe het integriteitsklimaat van een organisatie een vast element van de
jaarrekeningcontrole moet worden. Omdat het integriteitsklimaat een belangrijke bepalende
factor is voor de mate waarin de getroffen controlemaatregelen werken en daarnaast
beperkt een integer organisatieklimaat de kans op verslaggevingsfraude.
Afgelopen jaren hebben diverse schandalen plaatsgevonden, als gevolg waarvan instanties
aanvullende regelgeving hebben geïntroduceerd. Er wordt o.a. meer verantwoordelijkheid
gelegd bij het management van de organisatie om de betrouwbare financiële verslaggeving
te waarborgen. Vervolgens is het aan de accountants om te toetsen en oordelen over de
effectiviteit van de ib.
Het integriteitsklimaat als onderdeel van de beheersingsomgeving is een belangrijk
fundament voor een effectieve ib en beïnvloedt het controlebewustzijn van medewerkers.
Naast reguliere monitoringsmethodieken, is het bij de beoordeling van de opzet en werking
van controlemaatregelen van belang om medewerkers hierbij meer te betrekken. Hun
percepties en ervaringen zijn immers bepalend voor hun gedrag. Ook zijn zij in staat om de
effectiviteit ervan te beoordelen.
Het integriteitsklimaat
Er zijn verschillende redenen waarom controlemaatregelen maar beperkt zijn en werken:
1. Een beperkte hoeveelheid aan effectieve controlemaatregelen; Vaak zijn er al veel
maatregelen als procedures en procuratieregelingen dat er niet veel nieuws bij kan. Ook
zorgt een overvloed aan regels ervoor dat het medewerkers te boven gaat. Het kan ook
averechts werken doordat het verantwoordelijkheidsbesef van medewerkers en
management wordt ondergraven en uitgehold.
2. Een beperkte reikwijdte van controlemaatregelen
Maatregelen hebben in zichzelf slechts een beperkte reikwijdte. Ze kunnen namelijk niet
iedere vorm van fraude beperken. Met name doordat fraude vaak opzettelijk wordt gedaan
en juist wordt gedaan op een wijze waarbij controlemaatregelen juist worden omzeild, heeft
de opzet van nieuwe maatregelen dus niet echt zin.
3. Controlemaatregelen staan niet op zichzelf.
De werking ervan hangt namelijk af van het draagvlak onder het management en de
medewerkers. Een stelsel van controlemaatregelen zonder inbedding in de waarden en
normen van managers en medewerkers, valt zo in elkaar.
Integriteitsklimaat
Is de percepties en opvattingen die management en medewerkers hebben over de wijze
waarop de organisatie is ingericht, hoe de organisatie hen stuurt en hoe dit van invloed is op
hun gedrag.
Het gaat om hoe medewerkers gestimuleerd worden tot integer gedrag en hoe zij
ontmoedigd worden tot frauduleus en corrupt gedrag. Het integriteitsklimaat bepaald mede
de werking van het stelsel van controlemaatregelen. Het beïnvloedt namelijk het gedrag van
medewerkers, als het klimaat zodanig open en eerlijke communicatie bevat dat sociale
controle mogelijk is, hoeven er so wie so veel minder maatregelen opgesteld te worden.
