Samenvatting Inleiding in de Bedrijfskunde 2020 Erasmus Universiteit Rotterdam School of Management Bedrijfskunde

Samenvatting Inleiding in de Bedrijfskunde 2020 Erasmus Universiteit Rotterdam School of Management Bedrijfskunde. College 1 Introductie en geschiedenis van bedrijfskunde Hoofdstuk 1 boek lezen In het midden van het framework zie je de kernelementen van de bedrijfsactiviteiten. Dit zijn de bouwstenen van een bedrijf. Soorten systemen en theorieën: - Bureaucratic management: max weber; bedrijven als hiërarchieën - Scientific management; Fredrick Taylor; bedrijven als machines - Human relations; Elton mayo. Bedrijven als sociale systemin - Systems theory; e.g. Katz & kahn; bedrijven als levende organismen - Network theory; e.g. grannovetter; bedrijven als netwerken Industrialisatie, globalisering en digitalisering hadden grote gevolgen voor het bedrijfsleven en het denken over bedrijven. 200 jaar geleden werkte ongeveer 80% van de mensen op het platteland. Het werk werd gedaan door dieren en mensen. De industrialisatie veranderde dit. Er werd steeds meer geproduceerd, waardoor de levensomstandigheden verbeterde en dus de bevolking groeide. Grootgrondbezitters verdrongen kleine landeigenaren en steeds meer mensen verhuisde naar de steden. Hier gingen zij werken voor fabrieken. Hierdoor ontstonden grote organisaties. De uitvindingen die de industriële groei aanwakkerde, stelde enorme eisen aan de organisatie van bedrijven. Hoe run je zo’n grote organisatie? Hier waren verschillende opvattingen over: Bureaucratic management → bedrijven als hiërarchieën. S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 2 Max Weber (Duitse socioloog, politiek econoom, filosoof) was een van de productiefste denkers in die tijd. Zijn ideeën over bureaucratisch management kregen bijzonder veel invloed. Toen hij naar de effecten van industrialisatie keek zag hij dat, terwijl het werk en de druk op organisaties weliswaar heel anders werd, de bedrijven vaak vasthielden aan traditionele vormen van autoriteit en gezag. Traditionele autoriteit legde de nadruk op een vorm van leiderschap gebaseerd op het belang van relaties, verwantschap (families) en gewoontes/ traditie. Het onderliggende idee was dat leiderschap is zoals is omdat het altijd zo is geweest. Het zorgt voor orde en balans. Weber bekritiseerde deze traditionele vorm van autoriteit en benadrukte vooral de beperkingen ervan voor grote organisaties. Hij had vooral kritiek op het particularisme van traditionele autoriteit. Het gunnen van voordelen aan mensen, vanwege toevallige achtergrond of connectie. Mensen kregen taken vanwege achtergrond, dus niet per se om hun kwaliteiten. Weber stelde dat het niet waarschijnlijk is dat je op die manier de beste mensen voor het werk krijgt. Omdat weber dus verontwaardigd was over de manier waarop organisaties werden geleid, presenteerde hij een rationeel juridische vorm van autoriteit. Hij wilde dat leiderschap en besluitvorming op een veel rationelere manier benaderd werd. Particularism/ favoritism: Werknemers en leidinggevenden aannemen, promoveren, ontslaan vanwege factoren die geen verband hebben met de organisatie: religie, geslacht, relatie, familiebanden Weber wilde met zijn bureaucratische principes het particularisme op 6 manieren bestrijden: 1. Formele regels (bijv. hoofdregels instellen) 2. Duidelijk geordende hiërarchie (piramidestructuur, met arbeiders aan de basis en bovenaan de grote baas) 3. Autoriteit van een functie of positie in plaats van persoon (onpersoonlijke autoriteit) 4. Arbeidsverdeling: gespecialiseerde afdelingen 5. Carrière met systematische beloningsstructuur en gebaseerd op verdienste (bijv. open concurrentie) 6. Ontbinding persoonlijke leven van het werkleven De erfenis van bureaucratisch management is gemengd → red tape, inflexibiliteit, verborgen particularisme Voorbeelden van bureaucratisch management: de overheid, het leger, banken, verzekeringsmaatschappijen en Amazon. Het is dus overal. Net als Weber groeide Frederick Taylor op tijdens de industrialisatie. Hij werd s ’werelds eerste managementconsultant: Scientific management (Taylor). Hij zag bedrijven als machines. Hij zag dat de industrialisatie grote veranderingen met zich meebracht: - Schaalvergroting van de productie - Toenemende complexiteit - Toenemende behoefte aan slimmer management Weber keek hoe het hele systeem verbeterd kon worden, terwijl Taylor kijkt naar de kleinste details van het werk. Hij observeerde het werk en de arbeiders. Hij zag bijv. Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 3 dat er niet hard genoeg gewerkt werd, waardoor fabrieken hoge arbeiderskosten hadden. Om dit te bestrijden ontwikkelde hij de ideeën van scientific management: Arbeiders moesten dus goed betaald worden, omdat je ze dan alles kan vragen. Hij wilde dat mannen als machines werkten. ‘als je het niet kunt meten, kun je het niet managen’ → motto. Door grondig onderzoek te doen konden managers de enige beste manier vinden van werken; zorgvuldig kijken naar elke actie die een werknemers moest doen om een taak te voltooien. Taylor en zijn collega’s voerde zogenaamde tijd- en bewegingsstudies uit: voorbeelden van scientific management: ijzeren varkens Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 4 scientific management heeft ook vooral de auto-industrie veranderd. Vroeger werden auto’s gemaakt door vakmensen en er werd rond de auto gewerkt. Dit was erg duur. Ford veranderde dit allemaal door de uitvinding van de lopende band. Hierdoor kwam de auto naar de arbeiders in plaats van rond de auto te werken. Dit productieproces was veel efficiënter. Het opsplitsen van taken in subtaken is in veel bedrijven een wetenschap geworden. Dit is de erfenis van Taylor. Denk bijv. aan de geneeskunde: ‘scalpel please’. Er zit wel een donkere kant aan scientific management: - Focus op het controleren van gedrag - Slecht. Beledigend begrip van werknemers - Beperkt idee van wat werknemers motiveert - Individuele focus Na de eerste wereldoorlog kwam er een snelle economische groei in Amerika. “roaring twenties’. Elton Mayo was erg onder de indruk van Taylor. Hij zag bedrijven als sociale systemen; Human Relations. Zijn doel was om te bestuderen wat nog meer van invloed kon zijn op de productiviteit en efficiëntie op de werkplek. Maar hij zag ook: - Toenemende motivatieproblemen op de werkvloer - Bredere maatschappelijke onrust Mayo vond dat er meer psychologisch onderzoek moest komen naar punt 2. Mayo’s eerste doorbraak waren rustpauzes, dit zou de arbeiders gezond houden. Arbeiders worden niet alleen gemotiveerd door geld maar ook door werkomstandigheden. De echte doorbraak van Mayo was bij Hawthorne (1924). Hij bestudeerde hoe licht op de werkvloer de productiviteit van arbeiders kon beïnvloeden. De studies werden afgeblazen omdat ze niets bewezen. Mayo verloor zijn beurs. Maar het bedrijf waar de experimenten plaatsvonden vonden de resultaten wel goed. ‘hawthorne effect’: - Western Electric was wel geïnteresseerd in de outputverbeteringen → - Het bedrijf financierde nieuwe studies → - Formeel interviewprogramma → - Hawthorne-effect: aandacht verbetert de productiviteit Erfenis van Hawthorne studies: Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 5 Beperking van de hawnthorne studies: - Hawthorne effect → de effecten zijn het resultaat van de studie zelf (men zou zich anders gedragen, als er op hun gelet werd door mensen die hen bestudeerde) - Hawthorne works (populaire plek om te werken) de eerste drie theorieën hadden een interne focus op de organisatie. Ze keken ernaar als gesloten systemen. Door WO2 werd het duidelijk dat organisaties niet zo afgesloten zijn, maar dat ze beïnvloed worden door krachten van buitenaf. Er was ook een toenemende erkenning dat organisaties nog wat complexer waren dan de vroegere denkers dachten, vanwege deze externe krachten maar ook omdat de bedrijven steeds diversere producten of diensten gingen aanbieden en meer regio’s wilde bedienen. Er waren tijdens WO2 ook grote ontwikkelingen op het gebied van toegepaste wiskunde. Dat hielp onderzoekers de complexiteit van organisaties in modellen samen te vatten. Dit was de context waarin schrijversorganisaties steeds meer als open systemen gingen zien. Er zijn meerdere grondleggers van Systeemtheorie. De grondleggers hadden grote invloed in biologie, taal, ecologie en bedrijfskunde. In bedrijfskunde had het bedrijf van Katz & Kahn vooral veel invloed. Systeemtheorie in bedrijfskunde benadrukt dat we bedrijven beter kunnen begrijpen door ze te zien als levenden biologische organismen. De context van bedrijven wordt nu dus belangrijk. Organisaties zijn open sociale systemen die moeten communiceren met hun omgeving. Vanuit deze omgeving krijgt het bedrijf belangrijke input, dat vervolgens via processen wordt omgezet in outputs, die weer de omgeving ingaan. Door middel van feedback loops past het systeem zich aan en leert het om veranderingen aan te brengen. Dat is hard nodig om te overleven en te groeien in een omgeving. Figuur 1.2 uit het boek geeft de kern van systeemtheorie weer. Input → throughputs → output Onderdelen → halffabricaat → eindproduct (voorbeeld) Principes van systeemtheorie Systeemtheorie samengevat in 4 concepten: 1. Permeabiliteit = bedrijven zijn open systemen. Het ene bedrijf is meer gesloten dan de ander. Organisaties moeten op een bepaalde manier openstaan om te overleven en om de veranderingen bij te houden 2. Holisme = systemen moeten in hun geheel worden beschouwd. de vele onderdelen van de organisatie zijn afhankelijk van elkaar en communiceren met elkaar (feedback). Het hele systeem bestaat onderling verbonden subsystemen 3. Entropie = een systeem heeft de neiging om te verslechteren. Pas op voor een puinhoop! Het systeem moet op orde blijven; terug naar wat homeostase of evenwicht wordt genoemd; het evenwicht bewaren. 4. Gelijkwaardigheid (equifinality) = meer dan 1 beste manier. (verschil met eerste 3 theorieën). contingentietheorie is een dominante vorm van systeemtheorie. De nadruk wordt gelegd op hoe een bedrijf past bij haar omgeving. Kern: er moet een ‘fit’ zijn tussen Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 6 organisatiekenmerken en de bedrijfsomgeving; met andere woorden het hangt ervan af. Het benadrukt ook structuur. Joan Woodward was een pionier in contingentietheorie. Netwerktheorie Deze ontstond in een context dat gekenmerkt werd door de uitvinding van computers en systemen om deze met elkaar te verbinden. De auto-industrie in Detroit verslechterde. Het leidde tot het idee dat je een organisatie beter kunt zien als een netwerk (netwerken zijn relaties tussen meerdere onderling afhankelijke en zelforganiserende eenheden). Er moeten connecties zijn tussen de knooppunten. Organisaties zijn netwerken, geen piramides. Verschillen: De kracht van zwakke connecties: Grannovetter ontdekte dat zwakke connecties ook belangrijk zijn. Via sterke banden via groepen wordt veel informatie uitgewisseld, maar dit is vaak geen diverse informatie. Zwakke connecties kunnen juist fungeren als bruggen naar unieke informatie. Interne en externe connecties kunnen tegenstrijdige belangen vertegenwoordigen: - Intern via Kaizen: continu alle functies verbeteren en alle medewerkers hierbij betrekken - Extern via Keiretsu; het waarderen van langdurige relaties, met respect voor een uitgebreid netwerk van partners. Kwetsbaarheden van wereldwijde netwerken: virussen, klimaatverandering enz. Conclusie; - Ten eerste zwaait de slinger van debedrijfskunde klok heen en weer (structuur en gedrag bijv.). en bijv. open systemen en gesloten systemen. - Ten tweede blijven al deze bedrijfskunde modellen springlevend. Uit elk model kun je wat halen wat voor jouw bedrijf gunstig is. - Ten derde beïnvloedt context het denken over bedrijven en vice versa - Ten vierde leiden extreme veranderingen, schokken, gebeurtenissen, trends in de context tot nieuwe denkwijzen Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 7 College 2 Globalisering Globalisering werd een lange tijd gezien als positief (economisch), maar de laatste jaren ook negatief, denk aan vervuiling en grote inkomensongelijkheid. Hoofdstuk 5 boek lezen bij dit onderwerp De externe omgeving van een organisatie is alles wat zich buiten de organisatie bevindt. En wat invloed heeft op haar functioneren, bijv. klanten, concurrenten, leveranciers, overheid en maatschappelijke groeperingen. Daarnaast zijn technologische ontwikkelen zoals digitalisering en economische ontwikkelingen zoals globalisering en maatschappelijke veranderingen zoals regionalisering een onderdeel van de omgeving. De organisatie-omgeving De directe omgeving van organisaties is alles wat zich buiten de organisatie bevindt en hierop van invloed is: 1. Consumenten/afnemers 2. Concurrenten 3. Toeleveranciers 4. Overheid 5. Belangengroepen & maatschappelijke organisaties Dit noemen we ook wel de taak omgeving van een organisatie/ bedrijf. Buiten de directe omgeving van organisaties zijn er ontwikkelingen in de brede omgeving die ook belangrijk zijn. De indirecte omgeving (ook wel, macro omgeving) van organisaties: - Afnemende wereldhandel - Innovaties - Politieke spanningen - Besteedbaar inkomen - Consumentenvertrouwen - Werkeloosheid De macro-context bestaat uit verschillende domeinen: - Technologische context (innovaties die leiden tot nieuwe producten) (digitalisering) - Politieke context (ontwikkelingen die te maken hebben met het gedrag van de overheid bij economische ontwikkelingen) - Economische context (ontwikkelingen die te maken hebben met internationale en nationale economie) - Socioculturele context (veranderingen in maatschappelijke opvattingen) - Klimaat en ecologie (natuurlijke omgeving en hoe deze zich ontwikkelt) De omgeving van organisaties is voortdurend in beweging: bijv. coronacrisis (als alles abrupt moet veranderen). De meeste veranderingen zijn geleidelijk. De omgeving bepaalt kansen en mogelijkheden van bedrijven. Veranderingen moeten daarom in de gaten worden gehouden. Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 8 Recente technologische ontwikkelingen: - Informatie- en communicatietechnologie - Biogenetica - Kunstmatige intelligentie - Robotica - Nanotechnologie Nieuwe technologieën bieden nieuwe business opportunities. Nieuwe bedrijven leiden ook vaak tot nieuwe business concepten, zoals netflix die videotheken overbodig maakt. Veel van deze ontwikkelingen hangen samen met digitalisering. Andere bedrijven verdwijnen door de komst van de nieuwe technologieën. Denk aan warenhuizen, reisbureaus of videotheken. Ook andere bedrijven staan onder druk zoals ING door de concurrentie van Fintech. Technologische veranderingen hoeven niet altijd bedreigend te zijn. Ze kunnen ook helpen te verbeteren. Technologische veranderingen hebben niet alleen effect op producten en bedrijfsprocessen maar ook op mensen. Veel technologische veranderingen hebben te maken met digitalisering en de revolutie in informatie- en communicatietechnologie. Bedrijven moeten zich aanpassen aan de nieuwe technologische realiteit om te kunnen overleven. Bij de economische context wordt gekeken naar internationale en nationale economische ontwikkelingen. De coronacrisis is de zwaarste economische crisis sinds de Jaren 30. Op de achtergrond spelen nog andere economische ontwikkelingen een rol, namelijk het toenemend belang van opkomende markten. Niet-westerse landen vooral in Azië, hebben een steeds groter aandeel in de wereldeconomie. Het aantal Chinese bedrijven overtreft Amerikaanse bedrijven in Global 500, voor het eerst in 2020. De Politieke context heeft te maken met het gedrag en de besluiten van de overheden (bijv. de EU): - Gedrag van overheden - Regelgeving, belastingen en subsidies - Grensoverschrijdende bedrijfsactiviteiten: importtarieven, sancties en aanvullende regels Politieke acties hebben ook economische gevolgen; denk aan de Brexit en de handelsoorlog tussen VS en China. De onzekerheid in de laatste 25 jaar stijgt. Investeerders en ondernemingen houden hier niet van. Daarom worden investeringen uitgesteld wat weer negatieve gevolgen heeft voor de wereldhandel. De politieke en economische context hangen dus nauw met elkaar samen. Overheden beïnvloeden het investeringsklimaat in een land; politieke consistentie en duidelijke regelgeving bevorderen een economisch klimaat waarin bedrijven risico’s durven nemen en willen investeren. Politieke spanningen tussen landen verslechteren het internationale investeringsklimaat, dit is vaak terug te zien in de omvang van de internationale handel. Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 9 Twee maatschappelijke fenomenen die recent veel aandacht hebben gekregen zijn de me too beweging en de black lives matter beweging. Beide sociale bewegingen vestigen de aandacht op sociale relaties en machtsstructuren in organisaties en de samenleving. Veel mensen gaan hierdoor anders nadenken over diversiteit in organisaties en groepen die worden achtergesteld in bedrijven. De ecologische context is de natuurlijke omgeving waarin we leven en waarvan we gebruik maken voor het produceren van goederen en diensten. Klimaat en milieu worden steeds belangrijker voor ondernemingen. Klimaatveranderingen kan zorgen voor meer kosten voor bedrijven, denk bijv. aan extra verzekeringen vanwege overstromingen. Ze leiden ook tot hoge milieueisen waardoor sommige producten en diensten niet meer voldoen. Zoals dieselauto’s. Sociaal-culturele ontwikkelingen beïnvloeden ondernemingen. Ze bepalen mede: - Onze verwachtingen ten aanzien van het ethisch gedrag van ondernemingen - Het beleid binnen ondernemingen; wie wordt er geselecteerd? Hoe worden we beloond? Wie krijgt promotie? Wat is acceptabel gedrag van leidinggevenden? De ecologische context, zoals klimaat en virussen kunnen leiden tot hogere kosten voor bedrijven en waarschijnlijk meer economische ontwrichting in de toekomst. Wat is globalisering? Een van de belangrijkste ontwikkelingen in de afgelopen 20 jaar ‘ a process leading to greater interdependence and mutual awareness among economic, political and social units in the world and among actors in general’ ‘the global circulation of goods, services and capital, but also of information, ideas and people’ Coronavirus: twee kanten van globalisering: - Snelle wereldwijde verspreiding door verplaatsingen van mensen - Snelle wereldwijde kennisuitwisseling over het virus Globalisering is al eeuwenoud: - De zijderoute (handelsroutes) tussen oost en west vanaf 130 v Chr. - Europese ontdekkingen vanaf 1492 Globalisering verloopt in golven, vanaf 1880 ging het heel snel. Hier hielpen uitvindingen zoals auto’s aan mee → globalisering 1.0. door de economische crisis zakte het weer in elkaar. Rond 1980 kwam de wereldhandel weer op gang. Toen ging het weer heel snel wat leidde tot globalisering 2.0. Waarom versnelt de globalisering? - Politieke veranderingen; liberalisering, openstellen van nationale markten (bijv. India en China) - Internationale samenwerking; handelsverdragen, international standaarden en regulering, international instituties, EU - Maatschappelijke veranderingen; meer culturele beïnvloeding via reizen en tv Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 10 - Technologische factoren: communicatie-, informatie- en transporttechnologieën. International institutions post-WW2: - IMF - UN - Worldbank - NAVO Logistieke innovaties stuwen globalisering; zoals de container. Sinds de jaren 30 zijn de communicatiekosten en transportkosten afgenomen. Ook internet verbindt de wereld meer met elkaar. Consumenten voorkeuren worden homogener. Globalisering verwijst naar de toenemende vervlechting van de wereldeconomie. Globalisering is al eeuwenoud, maar is vooral vanaf de jaren 80 sterk toegenomen. Internationale samenwerking, technologische vernieuwing en maatschappelijke ontwikkelingen spelen hierbij een belangrijke rol. Globalisering versus regionalisering Effecten van globalisering: - Sterke toename van wereldhandel - Sterke toename van internationale investeringen - Sterke toename van internationaal kapitaal - Sterke toename in uitwisseling van kennis, informatie en ideeën - Sterke toename van grensoverschrijdend verkeer van mensen, studie, werk of privé Globalisering heeft de welvaartstaart groter gemaakt. Vooral in Nederland, maar ook wereldwijd. Na WO2 vooral de westerse landen. Het aantal mensen dat in armoede leeft is de laatste 20 jaar gehalveerd. Profiteert iedereen evenveel? Nee, er is een toenemende inkomensongelijkheid binnen landen. In de EU valt dit nog mee, maar in andere landen kan het soms heel hoog zijn. Een andere schaduwkant van globalisering is de toenemende kwetsbaarheid door wereldwijde aanvoerlijnen van producten. Dit kan leiden tot groeiende afhankelijkheid van internationale toeleveranciers, als je zelf iets niet produceert. Een ander slachtoffer van globalisering is het klimaat. Er dreigt een ecologische meltdown. Kan globalisering ook afnemen? Ja, bijv. door de afbraak van internationale samenwerking (denk aan handelsoorlog Ook de brexit is een voorbeeld hiervan. de globalisering heeft enorme welvaart gebracht maar tegelijkertijd is deze welvaart niet altijd eerlijk verdeeld. Behalve sociale effecten zijn er ook grote nadelige ecologische effecten. Recentelijk zijn er tegenkrachten die een remmende werking hebben op de globalisering en die kunnen leiden tot meer regionalisering. Multinationals worden vaak gezien als het symbool van globalisering. MNO’s zijn ondernemingen die: Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 11 a. In verschillende landen actief zijn b. Over buitenlandse bedrijfsactiviteiten beschikken Een kenmerk voor veel mno’s is hun internationale aanwezigheid en internationale arbeidsverdeling. Bijv. nutella → de grondstoffen komen uit verschillende landen en het hoofdkantoor zit ook ergens anders. Mno’s hebben een belangrijk aandeel in de wereldhandel. Mno’s zijn ook belangrijke werkgevers. 41% van de Nederlanders werkt voor een mno. Multinationals met Nederlandse wortels zijn Shell, Unilever en Philips. Mno’s komen steeds vaker uit niet-westerse landen. Mno’s onderscheiden zich van andere internationale bedrijven door buitenlandse vestigingen in meerdere landen. Mno’s zijn belangrijk voor de wereldeconomie en dragen substantieel bij aan de groei van de wereldhandel. Mno’s komen in toenemende mate uit niet-westerse landen. Webinar college 2 De omgeving beïnvloedt: - Hoe bedrijven waarde creëren - Welke mensen ze aannemen - Hoe ze worden gemanaged - Welke producten of diensten ze produceren - Waar ze productiemiddelen zoals arbeid, kapitaal en kennis vandaan halen - In welke markten ze actief zijn - Hoe succesvol ze zijn Soorten omgevingen van bedrijven: - Politieke context - Economische context - Socioculturele context - Technologische context - Ecologische context Ontwikkelingen in de macrocontext beïnvloedden: - De opkomst van nieuwe bedrijven en sectoren - Hoe deze bedrijven waarde zullen genereren - Hoe goed bestaande bedrijven in staat zijn om zich aan te passen aan nieuwe concurrenten - Welke bedrijfsconcepten verouderd zijn en welke zullen verdwijnen Daarom is het belangrijk om een 5 of 10 jarenplan te hebben. Ze voeren ook wel een strategische analyse uit: PEST(E) Analyse: - Politcal - Economic - Sociaal - Technologisch - Ecologisch De beste bedrijfstakken versterken door Corona, de slechtsten verslechteren steeds meer. Irvin Fisher = de eerste celeberity economist Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 12 De beste omschrijving van een multinational: onderneming die meerdere buitenlandse vestigingen heeft De voordelen van globalisering: - Meer welvaart in verschillende landen De Nadelen van globalisering: - Klimaat leidt eronder - Banen verschuiven naar het buitenland (outsourcing) - Brexit Belangrijke oorzaak toename wereldhandel: - China trad toe tot de WTO - Val van de Berlijnse muur Niet alle multinationals zijn groot, er zijn ook micro-multinationals. Downloaded by: olestam | Distribution of this document is illegal S - The Marketplace to Buy and Sell your Study Material Inleiding in de bedrijfskunde 13 College 3 institutionele kaders