Inhoudsopgave
Week 1 aansprakelijkheid/onrechtmatige daad ................................................................................. 2
Deelnormen................................................................................................................................. 4
Week 2 aansprakelijkheid/onrechtmatige daad: ...............................................................................14
Toerekening + relativiteit ............................................................................................................. 14
Aansprakelijkheidsrecht – Europese invloeden ............................................................................ 19
Week 3 kwalitatieve aansprakelijk ...................................................................................................29
Personen ................................................................................................................................... 29
Zaken ........................................................................................................................................ 40
Week 4 Causaliteit + schadebegroting .............................................................................................49
Causaliteit ................................................................................................................................. 49
Schadebegroting (Afdeling 6.1.10 BW) ......................................................................................... 57
Week 5 Schadebegroting ................................................................................................................70
Personenschade ........................................................................................................................ 70
Hoogte bijstellen ........................................................................................................................ 80
Week 6 Overige verbintenissen uit de wet ........................................................................................93
Zaakwaarneming, art. 6:198 BW.................................................................................................. 94
Onverschuldigde betaling, art. 6:203 BW ..................................................................................... 96
Ongerechtvaardigde verrijking, art. 6:212 BW .............................................................................. 98
,Week 1 aansprakelijkheid/onrechtmatige daad
Uitgangspunten bij aansprakelijkheidsrecht
• ‘Ieder draagt zijn eigen schade’
• Tenzij afwentelingsmechanisme (bv. aansprakelijkheid)
o Tenzij iemand anders aansprakelijk is op grond van de wet.
o Aansprakelijkheid is 1 van de afwentelingsmechanismen, naast de verzekeringen,
sociale voorzieningen, etc.
Func5es aansprakelijkheidsrecht
• Handhaving van rechten en belangen: defensieve funcEe
o Onderscheid 3 aspecten: (i) welke rechten en belangen komen voor bescherming in
aanmerking, (ii) in hoeverre behoren deze rechten en belangen te worden
beschermd en (iii) hoe moeten geschonden rechten en belangen worden hersteld?
o SelecEe: Het gaat er om te beslissen in welke gevallen recht op compensaEe bestaat
en in welke gevallen geen recht op compensaEe bestaat.
o CompensaEe
o Bescherming: bestaande verhoudingen worden beschermd
• Offensieve (venEel) funcEe
o Open karakter van, gedrag dat inbreuk maakt op een subjecEef recht of in strijd is
met de maatschappelijke zorgvuldigheid (art. 6:162 lid 2 BW). Rechters kunnen
nieuwe rechten creëren.
o Er zijn situaEes waarbij het aansprakelijkheidsrecht als venEel kan funcEoneren om
de gevoelens van onrecht in de samenleving weg te nemen.
o LasEg: burgerlijke rechter kan het verwijt krijgen zich op het vlak van de poliEek te
begeven (Urgenda).
o Genoegdoening/erkenning van leed en onrecht uit het verleden (Srebrenica)
• Secundaire funcEe: prevenEe
o ‘Straffen’/ontneming voordeel (art. 6:104 BW)
o Het feit dat men weet dat iemand op grond van de wet aansprakelijk zou kunnen zijn
zorgt er voor dat bijvoorbeeld de producent ook echt zijn best doet om de producten
zo goed en veilig mogelijk te maken. Maar denk ook aan de aansprakelijkheid bij
dieren, als je een gevaarlijke hond hebt dat deze dan een muilkorf krijgt.
Twee smaken
1. Aansprakelijkheid voor eigen onrechtmaEg gedrag, art. 6:162 BW
• Gebaseerd op toerekening en schuld (verwijtbaarheid).
• Het gaat om persoonlijke aansprakelijkheid:
o Gedrag moet aan de dader kunnen worden toegerekend.
o Er is meestal een zekere mate van schuld (objecEvering mogelijk).
2. Aansprakelijkheid in hoedanigheid van ouder, werkgever, beziYer opstal of dier, etc.
• Geen toerekening.
• KwalitaEeve aansprakelijkheid: In deze gevallen berust aansprakelijkheid op een bepaalde
hoedanigheid of kwaliteit
• Ter rechtvaardiging van risicoaansprakelijkheden is met name gewicht toegekend aan de
volgende argumenten:
o het gevaar dat van een zaak uitgaat;
§ Wie een gevaarlijke situaEe of zaak creëert/vermeerdert, draagt eerder
aansprakelijkheid.
§ Bijvoorbeeld bij dieren, auto’s of gevaarlijke stoffen.
, § Kern: het risico zit in de zaak zelf (eigen energie/onvoorspelbaarheid).
o het feit dat iemand profijt hee] van een bepaalde zaak of acEviteit;
§ “Wie de lusten hee], draagt ook de lasten.”
§ Degene die voordeel hee] van een situaEe (bijv. werkgever, beziYer), moet
ook schade dragen.
o vermogen om de schade te dragen (draagkracht);
§ Schade wordt gelegd bij degene die deze het beste kan dragen en spreiden.
Bijvoorbeeld producenten die zich kunnen verzekeren en kosten
doorberekenen.
§ Zorgt voor eerlijke verdeling van schade over een grotere groep.
o verzekerbaarheid.
§ Geen zelfstandige grond, maar wel een ondersteunend argument.
§ Aansprakelijkheid is logisch als de betrokken parEj zich eenvoudig kan
verzekeren.
§ Speelt o.a. bij opstallen en ouderlijke aansprakelijkheid.
Persoonlijke aansprakelijkheid/Onrechtma5ge daad
Stappenplan onrechtmaEge daad (art. 6:162 BW)
1. OnrechtmaEgheid (lid 2)
a) Inbreuk op een recht
b) Doen of nalaten in strijd met een weYelijke plicht
c) Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk
verkeer betaamt.
§ Zorgvuldigheidsnorm – kelderluik
2. Toerekening (lid 3)
o Gedrag moet aan de dader kunnen worden toegerekend (vaak op basis van schuld).
o Geen rol bij risicoaansprakelijkheid.
o Professionals (zoals chirurgen) worden sneller aansprakelijk bij normschending (niet
naleven protocol.
3. Causaliteit (condicio sine qua non): Zou de schade zijn uitgebleven zonder de gedraging?
4. RelaEviteit (art. 6:163 BW): De geschonden norm moet bedoeld zijn om deze schade te
voorkomen.
5. Schade: Er moet schade zijn, maar de exacte omvang hoe] nog niet vast te staan.
Rechtvaardigingsgronden: nemen de onrechtmaEgheid weg
• Noodweer, overmacht, noodtoestand, bevoegd gegeven ambtelijk bevel, risicoaanvaarding
en vergunning
A. Inbreuk op een recht
SubjecEef recht (“een bijzondere door het recht aan iemand toegekende bevoegdheid, die hem
wordt verleend om zijn belang te dienen”)
• Absolute vermogensrechten (bv. eigendoms-, auteurs-, merkenrecht)
o Als hier een inbreuk op wordt gepleegd is de eerste grond op zichzelf voldoende.
• Persoonlijkheidsrechten (bv. lichamelijke integriteit/eer en goede naam/persoonlijke
vrijheid).
o Enkel volstaan op deze grond als het recht volledig ontneemt wordt.
o Vb. gijzeling; spionage; zedenmisdrijf
Wanneer is er sprake van inbreuk? Als iemand bewust:
A. de uitoefening van een recht belemmert, of
B. de exclusieve bevoegdheid tot dat recht wegneemt.
, B. Strijd met een weBelijke plicht
• Elke algemeen verbindende regeling uitgaande van een bevoegd gezag.
C. Strijd met de maatschappelijke betamelijkheid (zorgvuldigheidsnorm)
Ongeschreven norm(en): geen weYelijk houvast. Ruimte voor de rechter om een normaEeve
afweging te maken.
Deelnormen
Deelnormen zorgvuldigheidsnorm
• Binnen gevaarzejng:
o gevaarzejng
o zuiver nalaten
o terreinbeheer/gevaarlijke toestand
o aansprakelijkheid voor gevaarzejng door derde
§ Niet in de wet geregeld, zoals ouder/kind, maar bijvoorbeeld scholier/leraar.
• Begrenzing gevaarzejng => hoge aansprakelijkheidsdrempel:
à Deelnormen die de grenzen bepalen van gevaarzejng.
o OSVO/privésituaEe/huis-, tuin- en keuken
o sport en spel
• Buiten gevaarzejng:
à Gaat niet meer om gevaarzejng, maar wel om een zorgvuldigheidsnorm. Er is alleen geen
sprake meer van een gevaar wat men moet voorkomen.
o Profiteren van wanprestaEe
o Niet-nakoming als OD jegens een derde
§ Door het niet nakomen van een contract kan een derde, die niet een
rechtstreekse contractuele relaEe hee], maar wel anankelijk is van het
contract ook schade lijden.
§ Vleesmeesters Alog en X Compaen-arresten
o Beroepsaansprakelijkheid (arts, advocaat, notaris),
o Toezichthoudersaansprakelijkheid: Vie d’Or
o Bewuste risicoveroorzaking: afzinkkelder
o Hinder, bestuurdersaansprakelijkheid, aantasEng eer en goede naam,
overheidsaansprakelijkheid.
Kelderluik: gevaarzejng als ‘deelnorm’
1. De waarschijnlijkheid waarmee de niet-inachtneming van de vereiste opleYendheid en
voorzichEgheid kan worden verwacht,
o Hoe groot is de kans dat iemand niet uit zijn ogen kijkt?
2. De hoegrootheid van de kans dat daaruit ongevallen ontstaan,
3. De ernst die de gevolgen daarvan kunnen hebben (schade),
o Deze 3 criteria bij elkaar zijn het inschaYen van het risico op schade. Dit wordt
afgewogen tegen punt 4.
4. De mate van bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen
o Wat kan iemand doen om het risico tegen te gaan?
o Als het heel bezwaarlijk is om maatregelen te nemen of dat dit ongebruikelijk is dan
kan het als het ware tegen aansprakelijkheid pleiten.
Deelnorm: gevaarzeJng
Curaçaose gevangenis - Hoge Raad 28 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:47, NJ 2013/366.
Week 1 aansprakelijkheid/onrechtmatige daad ................................................................................. 2
Deelnormen................................................................................................................................. 4
Week 2 aansprakelijkheid/onrechtmatige daad: ...............................................................................14
Toerekening + relativiteit ............................................................................................................. 14
Aansprakelijkheidsrecht – Europese invloeden ............................................................................ 19
Week 3 kwalitatieve aansprakelijk ...................................................................................................29
Personen ................................................................................................................................... 29
Zaken ........................................................................................................................................ 40
Week 4 Causaliteit + schadebegroting .............................................................................................49
Causaliteit ................................................................................................................................. 49
Schadebegroting (Afdeling 6.1.10 BW) ......................................................................................... 57
Week 5 Schadebegroting ................................................................................................................70
Personenschade ........................................................................................................................ 70
Hoogte bijstellen ........................................................................................................................ 80
Week 6 Overige verbintenissen uit de wet ........................................................................................93
Zaakwaarneming, art. 6:198 BW.................................................................................................. 94
Onverschuldigde betaling, art. 6:203 BW ..................................................................................... 96
Ongerechtvaardigde verrijking, art. 6:212 BW .............................................................................. 98
,Week 1 aansprakelijkheid/onrechtmatige daad
Uitgangspunten bij aansprakelijkheidsrecht
• ‘Ieder draagt zijn eigen schade’
• Tenzij afwentelingsmechanisme (bv. aansprakelijkheid)
o Tenzij iemand anders aansprakelijk is op grond van de wet.
o Aansprakelijkheid is 1 van de afwentelingsmechanismen, naast de verzekeringen,
sociale voorzieningen, etc.
Func5es aansprakelijkheidsrecht
• Handhaving van rechten en belangen: defensieve funcEe
o Onderscheid 3 aspecten: (i) welke rechten en belangen komen voor bescherming in
aanmerking, (ii) in hoeverre behoren deze rechten en belangen te worden
beschermd en (iii) hoe moeten geschonden rechten en belangen worden hersteld?
o SelecEe: Het gaat er om te beslissen in welke gevallen recht op compensaEe bestaat
en in welke gevallen geen recht op compensaEe bestaat.
o CompensaEe
o Bescherming: bestaande verhoudingen worden beschermd
• Offensieve (venEel) funcEe
o Open karakter van, gedrag dat inbreuk maakt op een subjecEef recht of in strijd is
met de maatschappelijke zorgvuldigheid (art. 6:162 lid 2 BW). Rechters kunnen
nieuwe rechten creëren.
o Er zijn situaEes waarbij het aansprakelijkheidsrecht als venEel kan funcEoneren om
de gevoelens van onrecht in de samenleving weg te nemen.
o LasEg: burgerlijke rechter kan het verwijt krijgen zich op het vlak van de poliEek te
begeven (Urgenda).
o Genoegdoening/erkenning van leed en onrecht uit het verleden (Srebrenica)
• Secundaire funcEe: prevenEe
o ‘Straffen’/ontneming voordeel (art. 6:104 BW)
o Het feit dat men weet dat iemand op grond van de wet aansprakelijk zou kunnen zijn
zorgt er voor dat bijvoorbeeld de producent ook echt zijn best doet om de producten
zo goed en veilig mogelijk te maken. Maar denk ook aan de aansprakelijkheid bij
dieren, als je een gevaarlijke hond hebt dat deze dan een muilkorf krijgt.
Twee smaken
1. Aansprakelijkheid voor eigen onrechtmaEg gedrag, art. 6:162 BW
• Gebaseerd op toerekening en schuld (verwijtbaarheid).
• Het gaat om persoonlijke aansprakelijkheid:
o Gedrag moet aan de dader kunnen worden toegerekend.
o Er is meestal een zekere mate van schuld (objecEvering mogelijk).
2. Aansprakelijkheid in hoedanigheid van ouder, werkgever, beziYer opstal of dier, etc.
• Geen toerekening.
• KwalitaEeve aansprakelijkheid: In deze gevallen berust aansprakelijkheid op een bepaalde
hoedanigheid of kwaliteit
• Ter rechtvaardiging van risicoaansprakelijkheden is met name gewicht toegekend aan de
volgende argumenten:
o het gevaar dat van een zaak uitgaat;
§ Wie een gevaarlijke situaEe of zaak creëert/vermeerdert, draagt eerder
aansprakelijkheid.
§ Bijvoorbeeld bij dieren, auto’s of gevaarlijke stoffen.
, § Kern: het risico zit in de zaak zelf (eigen energie/onvoorspelbaarheid).
o het feit dat iemand profijt hee] van een bepaalde zaak of acEviteit;
§ “Wie de lusten hee], draagt ook de lasten.”
§ Degene die voordeel hee] van een situaEe (bijv. werkgever, beziYer), moet
ook schade dragen.
o vermogen om de schade te dragen (draagkracht);
§ Schade wordt gelegd bij degene die deze het beste kan dragen en spreiden.
Bijvoorbeeld producenten die zich kunnen verzekeren en kosten
doorberekenen.
§ Zorgt voor eerlijke verdeling van schade over een grotere groep.
o verzekerbaarheid.
§ Geen zelfstandige grond, maar wel een ondersteunend argument.
§ Aansprakelijkheid is logisch als de betrokken parEj zich eenvoudig kan
verzekeren.
§ Speelt o.a. bij opstallen en ouderlijke aansprakelijkheid.
Persoonlijke aansprakelijkheid/Onrechtma5ge daad
Stappenplan onrechtmaEge daad (art. 6:162 BW)
1. OnrechtmaEgheid (lid 2)
a) Inbreuk op een recht
b) Doen of nalaten in strijd met een weYelijke plicht
c) Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk
verkeer betaamt.
§ Zorgvuldigheidsnorm – kelderluik
2. Toerekening (lid 3)
o Gedrag moet aan de dader kunnen worden toegerekend (vaak op basis van schuld).
o Geen rol bij risicoaansprakelijkheid.
o Professionals (zoals chirurgen) worden sneller aansprakelijk bij normschending (niet
naleven protocol.
3. Causaliteit (condicio sine qua non): Zou de schade zijn uitgebleven zonder de gedraging?
4. RelaEviteit (art. 6:163 BW): De geschonden norm moet bedoeld zijn om deze schade te
voorkomen.
5. Schade: Er moet schade zijn, maar de exacte omvang hoe] nog niet vast te staan.
Rechtvaardigingsgronden: nemen de onrechtmaEgheid weg
• Noodweer, overmacht, noodtoestand, bevoegd gegeven ambtelijk bevel, risicoaanvaarding
en vergunning
A. Inbreuk op een recht
SubjecEef recht (“een bijzondere door het recht aan iemand toegekende bevoegdheid, die hem
wordt verleend om zijn belang te dienen”)
• Absolute vermogensrechten (bv. eigendoms-, auteurs-, merkenrecht)
o Als hier een inbreuk op wordt gepleegd is de eerste grond op zichzelf voldoende.
• Persoonlijkheidsrechten (bv. lichamelijke integriteit/eer en goede naam/persoonlijke
vrijheid).
o Enkel volstaan op deze grond als het recht volledig ontneemt wordt.
o Vb. gijzeling; spionage; zedenmisdrijf
Wanneer is er sprake van inbreuk? Als iemand bewust:
A. de uitoefening van een recht belemmert, of
B. de exclusieve bevoegdheid tot dat recht wegneemt.
, B. Strijd met een weBelijke plicht
• Elke algemeen verbindende regeling uitgaande van een bevoegd gezag.
C. Strijd met de maatschappelijke betamelijkheid (zorgvuldigheidsnorm)
Ongeschreven norm(en): geen weYelijk houvast. Ruimte voor de rechter om een normaEeve
afweging te maken.
Deelnormen
Deelnormen zorgvuldigheidsnorm
• Binnen gevaarzejng:
o gevaarzejng
o zuiver nalaten
o terreinbeheer/gevaarlijke toestand
o aansprakelijkheid voor gevaarzejng door derde
§ Niet in de wet geregeld, zoals ouder/kind, maar bijvoorbeeld scholier/leraar.
• Begrenzing gevaarzejng => hoge aansprakelijkheidsdrempel:
à Deelnormen die de grenzen bepalen van gevaarzejng.
o OSVO/privésituaEe/huis-, tuin- en keuken
o sport en spel
• Buiten gevaarzejng:
à Gaat niet meer om gevaarzejng, maar wel om een zorgvuldigheidsnorm. Er is alleen geen
sprake meer van een gevaar wat men moet voorkomen.
o Profiteren van wanprestaEe
o Niet-nakoming als OD jegens een derde
§ Door het niet nakomen van een contract kan een derde, die niet een
rechtstreekse contractuele relaEe hee], maar wel anankelijk is van het
contract ook schade lijden.
§ Vleesmeesters Alog en X Compaen-arresten
o Beroepsaansprakelijkheid (arts, advocaat, notaris),
o Toezichthoudersaansprakelijkheid: Vie d’Or
o Bewuste risicoveroorzaking: afzinkkelder
o Hinder, bestuurdersaansprakelijkheid, aantasEng eer en goede naam,
overheidsaansprakelijkheid.
Kelderluik: gevaarzejng als ‘deelnorm’
1. De waarschijnlijkheid waarmee de niet-inachtneming van de vereiste opleYendheid en
voorzichEgheid kan worden verwacht,
o Hoe groot is de kans dat iemand niet uit zijn ogen kijkt?
2. De hoegrootheid van de kans dat daaruit ongevallen ontstaan,
3. De ernst die de gevolgen daarvan kunnen hebben (schade),
o Deze 3 criteria bij elkaar zijn het inschaYen van het risico op schade. Dit wordt
afgewogen tegen punt 4.
4. De mate van bezwaarlijkheid van te nemen veiligheidsmaatregelen
o Wat kan iemand doen om het risico tegen te gaan?
o Als het heel bezwaarlijk is om maatregelen te nemen of dat dit ongebruikelijk is dan
kan het als het ware tegen aansprakelijkheid pleiten.
Deelnorm: gevaarzeJng
Curaçaose gevangenis - Hoge Raad 28 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:47, NJ 2013/366.