Hoofdstuk 1: Introductie....................................................................................................2
1.1 De motor-actie controverse...............................................................................................................................2
1.2 Overzicht van de hoofdstukken..........................................................................................................................3
Hoofdstuk 2: de mechanisering van de natuur....................................................................3
2.1 Aristoteles..........................................................................................................................................................4
2.2 De mechanisering van het wereldbeeld.............................................................................................................5
2.3 Drie bewegingswetenschappelijke problemen..................................................................................................6
Hoofdstuk 3: Descartes......................................................................................................7
3.1 Descartes’ leven.................................................................................................................................................7
3.2 De weg naar onbetwijfelbare kennis.................................................................................................................8
3.3 De mechanisering van de levende natuur..........................................................................................................9
3.4 Descartes’ theorie van waarnemen.................................................................................................................10
3.5 Het belang van Descartes................................................................................................................................11
Hoofdstuk 4: De mens als machine...................................................................................11
4.1 Borelli...............................................................................................................................................................11
4.2 Hobbes.............................................................................................................................................................12
4.3 De Vaucanson...................................................................................................................................................13
4.4 De Lamettrie.....................................................................................................................................................13
4.5 Het brein als controleorgaan...........................................................................................................................14
4.6 De implicaties van de machinemetafoor.........................................................................................................14
Hoofdstuk 5: De romantiek...............................................................................................15
5.1 De romantiek als tegenbeweging....................................................................................................................15
5.2 Kant..................................................................................................................................................................16
5.3 Goethe’s Weimar en Jena...............................................................................................................................17
5.4 Blumenbach en het probleem van leven..........................................................................................................18
5.5 Het belang van de romantiek...........................................................................................................................18
Hoofdstuk 6: Darwin........................................................................................................19
6.1 Darwins leven...................................................................................................................................................19
6.2 Het ontstaan van Darwins evolutieleer............................................................................................................19
6.3 De implicaties van Darwins evolutieleer..........................................................................................................20
6.4 Darwins studie naar aardwormen...................................................................................................................21
6.5 Het belang van Darwin....................................................................................................................................22
Hoofdstuk 7: Gibsons ecologische psychologie.................................................................22
7.1 Gibsons leven...................................................................................................................................................22
7.2 Gibsons ecologische programma.....................................................................................................................23
,7.3 Reeds actietheorie............................................................................................................................................24
7.4 Het belang van de ecologische psychologie.....................................................................................................24
Hoofdstuk 8: De theorie van zelforganisatie.....................................................................24
8.1 Hoe ontstaan patronen?..................................................................................................................................25
8.2 Zelforganisatie in biologische systemen..........................................................................................................25
8.3 Bewegen als zelforganisatie............................................................................................................................26
8.4 Het belang van de theorie van zelforganisatie................................................................................................27
Overzicht standpunten.....................................................................................................27
Overzicht benoemde literatuur.........................................................................................34
Hoofdstuk 1: Introductie
Inleiding
- Boek behandelt de grondslagen van de bewegingswetenschappen
- Bw is gebaseerd op filosofische aannames over het lichaam, het brein en hun
interactie
- Belangrijke vragen:
o Zijn dieren machines? (Descartes)
o Kunnen menselijke en dierlijke bewegingen worden verklaard in termen van
mechanica?
o Hoe hangt beweging samen met omgevingsfactoren en subsystemen?
- Filosofische ideeën als die van Descartes en Darwin hebben invloed op de
wetenschappelijke praktijk en concepten in de bewegingswetenschappen
1.1 De motor-actie controverse
Motor-actietheorie
- De motor-theorie
o Beschrijft beweging als gestuurd door het brein en het ZS, met focus op
interne processen
o Lichaam is een stom en passief instrument dat wordt aangestuurd door een
intelligent orgaan, het brein
o Historisch onderzoek met bv kikker-experimenten legde de basis voor deze
theorie
Bleek dat het brein geen noodzakelijke voorwaarde is voor
functioneel en slim gedrag
Onthoofde kikker had nog krabreflex, echter dit heeft de
motortheorie niet verworpen: verklaarde dit in termen van mechanica
o Blijft dominant, ondanks kritiek in jaren 70 & 80
o Hersenen werken volgens hen volgens de sense-model-plan-action
architectuur
Op basis van de input van de sensoren construeren mensen zich eerst
een representatie van de wereld die zij vervolgens waarnemen, deze
, representatie wordt daarna gebruikt om een actieplan te maken
omgezet in een AP dat het lichaam aanstuurt
o Critici benadrukken dat beweging niet alleen door het brein wordt gestuurd,
maar voortkomt uit interacties tussen verschillende systemen
- De actie-theorie
o Geintroduceerd door Gibson
o Men ziet geen representatie van de omgeving, maar neemt de omgeving zelf
waar (direct)
o Beschrijft beweging als een coördinatie van het ZS, spier-skeletsysteem en
omgeving
o Benadrukt wederzijdse beïnvloeding tussen subsystemen: dieren gebruiken
informatie over de beweging in de omgeving om hun beweging te sturen
optisch stroomveld dat de volgende beweging bepaalt
o Richt zich minder op een centrale sturing door het brein, meer op interacties
binnen systemen en met de omgeving
Historische context
- Rond 1800 kritiek op mechanistische kijk (motor-theorie) op organismen, waarin ze
werden gezien als machines
- Romantici benadrukten de groei en zelfontwikkeling van organismen
- Darwins evolutietheorie versterkte het idee van een relatie tussen beweging en
omgeving
- In de 20e eeuw ontwikkelden onderzoekers de perceptietheorie, die later uitgroeide
tot de actietheorie
1.2 Overzicht van de hoofdstukken
Overzicht
- Motor-theorie en actietheorie worden vergeleken in hun fundamentele aannames
en benadering van beweging
- Motor-theorie komt voort uit een mechanistische traditie, terwijl de actietheorie
zich richt op interacties en zelforganisatie
- Latere hoofdstukken behandelen:
o Historische ontwikkeling van beide theorieën
o Invloed van filosofische en wetenschappelijke ideeën zoals die van Descartes
en Darwin
o Moderne inzichten over de interactie tussen subsystemen in beweging
Hoofdstuk 2: de mechanisering van de natuur
Inleiding
- Dit hoofdstuk gaat over de mechanisering van het wereldbeeld en de oorsprong van
de motor-theorie
- De mechanisering van de natuur vond plaats in de 16e en 17e eeuw en werd
gekenmerkt door een herziening van hoe men natuur en beweging begreep
o Deze periode staat bekend als de “herschepping van de wereld”
, - Om de mechanisering te begrijpen gaat het hoofdstuk terug naar de ideeën van de
oude Grieken (Plato en Aristoteles) en later naar grondleggers als Copernicus, Galilei
en Newton
2.1 Aristoteles
Aristoteles (384-322 VC)
- Ontwikkelde een alomvattend wereldbeeld gebaseerd op empirisch onderzoek
- Stond in contrast met zijn leermeester Plato (die had een meer metafysische visie op
verandering en beweging)
o Metafysisch = een tak van de filosofie die zich bezighoudt met vragen over de
aard van de werkelijkheid die verder gaan dan het fysiek waarneembare.
Richt zich op concepten als bestaan, tijd, ruimte en de relatie tussen lichaam
en geest
o Plato zijn ideeënwereld is metafysisch omdat het verwijst naar een perfecte,
abstracte realiteit die we niet fysiek kunnen waarnemen
- Voor Aristoteles is de wereld reëel en in beweging, deze beweging kan
wetenschappelijk worden onderzocht
- Introduceerde het concept van potentieel zijn en actueel zijn
o Potentieel zijn: wat een object kan worden (bv zaadje boom)
o Actueel zijn: wat een object is op een bepaald moment (bv volgroeide boom)
- Vormen van overgang van potentieel naar actueel:
o Ontstaan en vergaan van objecten (appel groeit en rot)
o Veranderen van hoefdanigheid (rups -> vlinder)
o Veranderen van hoeveelheid (vermeerderen van zaad)
o Veranderen van plaats (appel valt van een boom op de grond)
- Veranderingen kunnen plaatsvinden in 4 vormen:
o Materiële oorzaak: waaruit een object bestaat (bv tafel van hout)
o Formele oorzaak: vorm/ essentie van een object
o Werkoorzaak: externe kracht die verandering veroorzaakt (wie heeft het
gemaakt, waarom ging het stuk)3
o Doeloorzaak: doel waarvoor iets bestaat
Plato (427-347 VC)
- Zag beweging en verandering als illusoir; de wereld zoals wij die waarnemen is
onvolmaakt en een schaduw van de ware realiteit
- Stelde dat alleen de wereld van ideeën eeuwig en onveranderlijk is
- Grotmetafoor
o Grotmetafoor beschrijft hoe mensen in een grot leven en alleen schaduwen
van objecten zien in de buitenwereld. Volgens Plato nemen de gevangenen
schaduwen aan voor de werkelijkheid, terwijl de echte objecten zich buiten
de grot bevinden
- Idee-cirkel
o Je leert dat een cirkel rond is, maar niks is exact rond (kleine oneffenheden).
Waarneembare cirkels in de buitenwereld zijn dus slechts onvolmaakte
afspiegelingen van de cirkel