Belangrijk
Minder belangrijk
Ezelsbruggetjes
Table of Contents
COLLEGE 1 05/02: MEMBRAANPOTENTIALEN ...................................................................................................................................................... 2
MEMBRAANEIGENSCHAPPEN ............................................................................................................................................................................................ 2
MEMBRAANPOTENTIALEN ............................................................................................................................................................................................... 3
ACTIEPOTENTIALEN ........................................................................................................................................................................................................ 4
COLLEGE VRAGEN .......................................................................................................................................................................................................... 5
COLLEGE 2 07/02: NEURONALE IMPULSOVERDRACHT ......................................................................................................................................... 5
OVERZICHT ELEKTRISCHE- EN CHEMISCHE SYNAPSEN .............................................................................................................................................................. 5
CHEMISCHE SYNAPSEN .................................................................................................................................................................................................... 6
CENTRALE SYNAPSEN ...................................................................................................................................................................................................... 8
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 11
WERKCOLLEGE 1 08/02 ..................................................................................................................................................................................... 11
NABESPREKING VOORBEREIDENDE OPDRACHTEN ................................................................................................................................................................. 11
COLLEGE 3 12/02: BOUWPLAN EN FUNCTIE ZENUWSTELSEL .............................................................................................................................. 11
OPBOUW ZENUWSTELSEL .............................................................................................................................................................................................. 11
DE HERSENEN ............................................................................................................................................................................................................. 12
HET RUGGENMERG....................................................................................................................................................................................................... 13
ZENUWEN .................................................................................................................................................................................................................. 13
HERSENVLIEZEN EN LIQUOR ............................................................................................................................................................................................ 14
NEURONEN EN GLIACELLEN ............................................................................................................................................................................................ 14
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 17
COLLEGE 4 15/02: SENSORIEK 1......................................................................................................................................................................... 17
RECEPTOREN .............................................................................................................................................................................................................. 17
RECEPTOR POTENTIAAL (RP) .......................................................................................................................................................................................... 17
RECEPTIEVE VELDEN ..................................................................................................................................................................................................... 18
BAANSYSTEMEN .......................................................................................................................................................................................................... 19
SOMATISCHE ZINTUIGEN ................................................................................................................................................................................................ 20
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 22
COLLEGE 5 20/02: SENSORIEK II......................................................................................................................................................................... 22
CHEMISCHE RECEPTOREN ............................................................................................................................................................................................... 22
FOTORECEPTOREN ....................................................................................................................................................................................................... 24
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 27
COLLEGE 6 22/02: SENSORIEK III........................................................................................................................................................................ 27
GEHOOR .................................................................................................................................................................................................................... 27
EVENWICHT ................................................................................................................................................................................................................ 30
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 31
COLLEGE 7 07/03: SPIERCONTRACTIE ................................................................................................................................................................ 31
SPIEREN ALGEMEEN ...................................................................................................................................................................................................... 31
SKELETSPIEREN ............................................................................................................................................................................................................ 31
HARTSPIEREN .............................................................................................................................................................................................................. 34
GLADDE SPIEREN.......................................................................................................................................................................................................... 34
NATUURKUNDIG PRINCIPE ............................................................................................................................................................................................. 35
CONTRACTIES .............................................................................................................................................................................................................. 36
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 37
COLLEGE 8 08/03: BEWEGING EN BEWEGINGSCONTROLE .................................................................................................................................. 37
BEWEGING ................................................................................................................................................................................................................. 37
BEWEGINGSCONTROLE .................................................................................................................................................................................................. 39
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 44
COLLEGE 9 14/03: TRAINING ............................................................................................................................................................................. 45
WAT IS TRAINING? ....................................................................................................................................................................................................... 45
DUURTRAINING (AEROOB) ............................................................................................................................................................................................. 46
HIIT (ANAEROOB) ........................................................................................................................................................................................................ 48
KRACHTTRAINING (WEERSTAND) ..................................................................................................................................................................................... 49
INSPANNING VOOR GEZONDHEID ..................................................................................................................................................................................... 51
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 52
OVERZICHT HERSENZENUWEN .......................................................................................................................................................................... 52
, College 1 05/02: Membraanpotentialen
Membraaneigenschappen
Plasmamembraan
- Bestaat uit fosfolipiden: hydrofiele kop (buiten en binnenkant), hydrofobe
staart (in het midden), dubbele laag
- Hydrofiele stoffen kunnen hydrofobe staart niet zonder hulp passeren
o Zoals ionen
- Semi-permeabel
- Scheidt ICF en ECF uit, waardoor concentratieverschillen/ gradiënten kunnen
ontstaan
o Essentieel voor prikkelbare cellen
- Lichaamsvloeistof compartimenten
o Intracellulaire vloeistof ICF (cellen)
▪ 2/3e van lichaamswatervolume
o Extracellulaire vloeistof ECF
▪ 1/3e van lichaamswatervolume
▪ Interstitiële vloeistof: tussen het circulatoire systeem en de cellen
▪ Bloedplasma: liquide matrix van bloed
▪ Bloedplasma en interstitiële vloeistof lijken op elkaar, doordat
capillairen gaten in het membraan hebben (behalve in de
hersenen)
Transport
- Door kanalen (membraaneiwitten)
o Altijd passief
- Door carriers (membraaneiwitten)
o Kan passief en actief zijn
o Altijd 1 kant open, 1 kant dicht (vergelijkbaar met een draaideur)
- Passief
o Langs gradiënt
o Geen energie nodig
o Gefaciliteerde diffusie
o Simpele diffusie
▪ Van vet-oplosbare moleculen direct door de fosfolipiden-laag
o Aquaporines
- Actief
o Tegen gradiënt
o Primair actief
▪ Kost direct energie
▪ Bijvoorbeeld: Na+-K+-pomp: direct ATP gebruikt voor transport
o Secundair actief
, ▪ Kost indirect energie
▪ Afhankelijk van primair actief transport
▪ Bijvoorbeeld: glucose tegen concentratiegradiënt in,
tegelijkertijd met natrium (dat levert de energie omdat dit met
de concentratiegradiënt meegaat) = symport
o Via vesikles: exocytose, endocytose en fagocytose
▪ ATP
Ionkanalen
- Soorten
o Lekkanalen
▪ Staan altijd open, soort gat in het membraan
▪ Ook bij geen actiepotentiaal gaan ionen erin en eruit door
lekkanalen
▪ Ion-specifiek
o Chemische kanalen
▪ Kunnen reageren op stimuli (bijvoorbeeld stofje bindt aan
receptor – kanaal gaat open)
o Spannings geactiveerd
▪ Reageert op een verschil in spanning (bijvoorbeeld depolarisatie)
- Beïnvloeden de rustmembraanpotentiaal en variabele- en actiepotentialen
- K+ spanningsafhankelijke kanalen
o Dicht in rust staat, geen doorlaat van K+ ionen
o Geopend door depolarisatie na enige vertraging, K+ gaat de cel uit
- Na+ spanningsafhankelijke kanalen
o Dicht in rust staat, geen doorlaat van Na+ ionen
o Geopend door depolarisatie, Na+ gaat de cel in
o Geïnactiveerd door TTX, Na+ stroom stopt (kogelvis > TTX)
- Na+/K+-pomp
o Compenseert lekstromen
o Behoudt de gradiënten, geen effect op AP
Membraanpotentialen
Rustmembraanpotentiaal
- Spanningsverschil over het celmembraan in rust
o Positiever aan de buitenkant dan aan de binnenkant: negatieve RMP
- Bij betrokken: Na+, K+. Cl-, en niet-ionen zoals eiwitten
- Bijdrage ionen aan membraanpotentiaal is afhankelijk van de lading,
concentratiegradiënt en permeabiliteit (kanalen)
-
o In cel: ~ -70mV; veel dichterbij het EP van Kalium dan van Natrium
omdat er zo’n 100x zo hoge permeabiliteit is voor Kalium
, Evenwichtspotentiaal
- De twee drijvende krachten (elektrische en chemische zijn bij een EP in
evenwicht voor 1 ion
- Rustmembraanpotentiaal van 1 ion, waarbij de drijvende krachten in
evenwicht zijn
-
o Voor kalium: -90mV
o Voor natrium: +60mV
o Meer lekkanalen voor kalium
- Bepalen bij Kalium en Natrium: 61 log (extracellulaire concentratie/
intracellulaire concentratie)
- Bepalen bij Calcium: 61 log (intracellulaire concentratie/ extracellulaire
concentratie)
o Log a/b = - log b/a
- Laat zien:
o Richting waarin een ion beweegt bij opening van kanalen
o Hoe een ion het RMP beïnvloedt
Actiepotentialen
Chemische kracht
- Ladingoverschot over membraan is extreem klein, ook tijdens RMP
o Je hebt maar een klein aantal deeltjes nodig om een ladingsverschil te
realiseren
- Chemische gradiënt is vrijwel onveranderd bij opening van ion kanalen
Actiepotentiaal
-
1. Rust: alle K+ en Na+ kanalen zijn dicht
2. Depolarisatie: Na+ kanalen gaan open: richting EP van Natrium
▪ Door een stimulus
▪ Drempelwaarde moet hiervoor behaald worden, de Natrium
instroom moet groter zijn dan de Kalium uitstroom
3: Repolarisatie: Na+ kanalen worden geïnactiveerd, K+ kanalen gaan open
Minder belangrijk
Ezelsbruggetjes
Table of Contents
COLLEGE 1 05/02: MEMBRAANPOTENTIALEN ...................................................................................................................................................... 2
MEMBRAANEIGENSCHAPPEN ............................................................................................................................................................................................ 2
MEMBRAANPOTENTIALEN ............................................................................................................................................................................................... 3
ACTIEPOTENTIALEN ........................................................................................................................................................................................................ 4
COLLEGE VRAGEN .......................................................................................................................................................................................................... 5
COLLEGE 2 07/02: NEURONALE IMPULSOVERDRACHT ......................................................................................................................................... 5
OVERZICHT ELEKTRISCHE- EN CHEMISCHE SYNAPSEN .............................................................................................................................................................. 5
CHEMISCHE SYNAPSEN .................................................................................................................................................................................................... 6
CENTRALE SYNAPSEN ...................................................................................................................................................................................................... 8
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 11
WERKCOLLEGE 1 08/02 ..................................................................................................................................................................................... 11
NABESPREKING VOORBEREIDENDE OPDRACHTEN ................................................................................................................................................................. 11
COLLEGE 3 12/02: BOUWPLAN EN FUNCTIE ZENUWSTELSEL .............................................................................................................................. 11
OPBOUW ZENUWSTELSEL .............................................................................................................................................................................................. 11
DE HERSENEN ............................................................................................................................................................................................................. 12
HET RUGGENMERG....................................................................................................................................................................................................... 13
ZENUWEN .................................................................................................................................................................................................................. 13
HERSENVLIEZEN EN LIQUOR ............................................................................................................................................................................................ 14
NEURONEN EN GLIACELLEN ............................................................................................................................................................................................ 14
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 17
COLLEGE 4 15/02: SENSORIEK 1......................................................................................................................................................................... 17
RECEPTOREN .............................................................................................................................................................................................................. 17
RECEPTOR POTENTIAAL (RP) .......................................................................................................................................................................................... 17
RECEPTIEVE VELDEN ..................................................................................................................................................................................................... 18
BAANSYSTEMEN .......................................................................................................................................................................................................... 19
SOMATISCHE ZINTUIGEN ................................................................................................................................................................................................ 20
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 22
COLLEGE 5 20/02: SENSORIEK II......................................................................................................................................................................... 22
CHEMISCHE RECEPTOREN ............................................................................................................................................................................................... 22
FOTORECEPTOREN ....................................................................................................................................................................................................... 24
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 27
COLLEGE 6 22/02: SENSORIEK III........................................................................................................................................................................ 27
GEHOOR .................................................................................................................................................................................................................... 27
EVENWICHT ................................................................................................................................................................................................................ 30
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 31
COLLEGE 7 07/03: SPIERCONTRACTIE ................................................................................................................................................................ 31
SPIEREN ALGEMEEN ...................................................................................................................................................................................................... 31
SKELETSPIEREN ............................................................................................................................................................................................................ 31
HARTSPIEREN .............................................................................................................................................................................................................. 34
GLADDE SPIEREN.......................................................................................................................................................................................................... 34
NATUURKUNDIG PRINCIPE ............................................................................................................................................................................................. 35
CONTRACTIES .............................................................................................................................................................................................................. 36
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 37
COLLEGE 8 08/03: BEWEGING EN BEWEGINGSCONTROLE .................................................................................................................................. 37
BEWEGING ................................................................................................................................................................................................................. 37
BEWEGINGSCONTROLE .................................................................................................................................................................................................. 39
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 44
COLLEGE 9 14/03: TRAINING ............................................................................................................................................................................. 45
WAT IS TRAINING? ....................................................................................................................................................................................................... 45
DUURTRAINING (AEROOB) ............................................................................................................................................................................................. 46
HIIT (ANAEROOB) ........................................................................................................................................................................................................ 48
KRACHTTRAINING (WEERSTAND) ..................................................................................................................................................................................... 49
INSPANNING VOOR GEZONDHEID ..................................................................................................................................................................................... 51
COLLEGE VRAGEN ........................................................................................................................................................................................................ 52
OVERZICHT HERSENZENUWEN .......................................................................................................................................................................... 52
, College 1 05/02: Membraanpotentialen
Membraaneigenschappen
Plasmamembraan
- Bestaat uit fosfolipiden: hydrofiele kop (buiten en binnenkant), hydrofobe
staart (in het midden), dubbele laag
- Hydrofiele stoffen kunnen hydrofobe staart niet zonder hulp passeren
o Zoals ionen
- Semi-permeabel
- Scheidt ICF en ECF uit, waardoor concentratieverschillen/ gradiënten kunnen
ontstaan
o Essentieel voor prikkelbare cellen
- Lichaamsvloeistof compartimenten
o Intracellulaire vloeistof ICF (cellen)
▪ 2/3e van lichaamswatervolume
o Extracellulaire vloeistof ECF
▪ 1/3e van lichaamswatervolume
▪ Interstitiële vloeistof: tussen het circulatoire systeem en de cellen
▪ Bloedplasma: liquide matrix van bloed
▪ Bloedplasma en interstitiële vloeistof lijken op elkaar, doordat
capillairen gaten in het membraan hebben (behalve in de
hersenen)
Transport
- Door kanalen (membraaneiwitten)
o Altijd passief
- Door carriers (membraaneiwitten)
o Kan passief en actief zijn
o Altijd 1 kant open, 1 kant dicht (vergelijkbaar met een draaideur)
- Passief
o Langs gradiënt
o Geen energie nodig
o Gefaciliteerde diffusie
o Simpele diffusie
▪ Van vet-oplosbare moleculen direct door de fosfolipiden-laag
o Aquaporines
- Actief
o Tegen gradiënt
o Primair actief
▪ Kost direct energie
▪ Bijvoorbeeld: Na+-K+-pomp: direct ATP gebruikt voor transport
o Secundair actief
, ▪ Kost indirect energie
▪ Afhankelijk van primair actief transport
▪ Bijvoorbeeld: glucose tegen concentratiegradiënt in,
tegelijkertijd met natrium (dat levert de energie omdat dit met
de concentratiegradiënt meegaat) = symport
o Via vesikles: exocytose, endocytose en fagocytose
▪ ATP
Ionkanalen
- Soorten
o Lekkanalen
▪ Staan altijd open, soort gat in het membraan
▪ Ook bij geen actiepotentiaal gaan ionen erin en eruit door
lekkanalen
▪ Ion-specifiek
o Chemische kanalen
▪ Kunnen reageren op stimuli (bijvoorbeeld stofje bindt aan
receptor – kanaal gaat open)
o Spannings geactiveerd
▪ Reageert op een verschil in spanning (bijvoorbeeld depolarisatie)
- Beïnvloeden de rustmembraanpotentiaal en variabele- en actiepotentialen
- K+ spanningsafhankelijke kanalen
o Dicht in rust staat, geen doorlaat van K+ ionen
o Geopend door depolarisatie na enige vertraging, K+ gaat de cel uit
- Na+ spanningsafhankelijke kanalen
o Dicht in rust staat, geen doorlaat van Na+ ionen
o Geopend door depolarisatie, Na+ gaat de cel in
o Geïnactiveerd door TTX, Na+ stroom stopt (kogelvis > TTX)
- Na+/K+-pomp
o Compenseert lekstromen
o Behoudt de gradiënten, geen effect op AP
Membraanpotentialen
Rustmembraanpotentiaal
- Spanningsverschil over het celmembraan in rust
o Positiever aan de buitenkant dan aan de binnenkant: negatieve RMP
- Bij betrokken: Na+, K+. Cl-, en niet-ionen zoals eiwitten
- Bijdrage ionen aan membraanpotentiaal is afhankelijk van de lading,
concentratiegradiënt en permeabiliteit (kanalen)
-
o In cel: ~ -70mV; veel dichterbij het EP van Kalium dan van Natrium
omdat er zo’n 100x zo hoge permeabiliteit is voor Kalium
, Evenwichtspotentiaal
- De twee drijvende krachten (elektrische en chemische zijn bij een EP in
evenwicht voor 1 ion
- Rustmembraanpotentiaal van 1 ion, waarbij de drijvende krachten in
evenwicht zijn
-
o Voor kalium: -90mV
o Voor natrium: +60mV
o Meer lekkanalen voor kalium
- Bepalen bij Kalium en Natrium: 61 log (extracellulaire concentratie/
intracellulaire concentratie)
- Bepalen bij Calcium: 61 log (intracellulaire concentratie/ extracellulaire
concentratie)
o Log a/b = - log b/a
- Laat zien:
o Richting waarin een ion beweegt bij opening van kanalen
o Hoe een ion het RMP beïnvloedt
Actiepotentialen
Chemische kracht
- Ladingoverschot over membraan is extreem klein, ook tijdens RMP
o Je hebt maar een klein aantal deeltjes nodig om een ladingsverschil te
realiseren
- Chemische gradiënt is vrijwel onveranderd bij opening van ion kanalen
Actiepotentiaal
-
1. Rust: alle K+ en Na+ kanalen zijn dicht
2. Depolarisatie: Na+ kanalen gaan open: richting EP van Natrium
▪ Door een stimulus
▪ Drempelwaarde moet hiervoor behaald worden, de Natrium
instroom moet groter zijn dan de Kalium uitstroom
3: Repolarisatie: Na+ kanalen worden geïnactiveerd, K+ kanalen gaan open