Help, ik rouw!
Een praktijkgericht onderzoek naar verlies- en
rouwondersteuning bij mensen met een verstandelijke
beperking
(Plaatje)
Bachelorscriptie
(naam)
, Help, ik rouw!
Een praktijkgericht onderzoek naar verlies- en
rouwondersteuning bij mensen met een verstandelijke
beperking
(plaatje )
Naam student
Studentnummer
Opleidingscode 7628
Opleiding HBO Sociaal Pedagogische
Hulpverlener (SPH)
Opleidingsinstituut Hogeschool NTI
Afstudeerbedrijf
Datum 9-6-2021
,Voorwoord
Na een intensieve periode leg ik met het schrijven van dit voorwoord de laatste hand aan mijn
bachelorscriptie. Deze scriptie is geschreven in het kader van mijn afstuderen aan de
opleiding Sociaal Pedagogische Hulpverlening aan de Hogeschool NTI te Leiden en in
opdracht van stagebedrijf (Bedrijf X). Binnen een tijdsbestek van zes maanden heb ik
onderzoek verricht naar wat mensen met een verstandelijke beperking die wonen in (bedrijf
X) nodig hebben aan verlies- en rouwondersteuning wanneer een (dierbaar) persoon in hun
sociale netwerk overlijdt. Deze scriptie is de opbrengst van een intensief proces dat ik zonder
de hulp van anderen niet had kunnen voltooien. Dit voorwoord wil ik dan ook gebruiken om
stil te staan bij de mensen die mij gesteund en geholpen hebben.
In het bijzonder wil ik mijn moeder, (naam), en mijn zus, (naam), bedanken voor alle wijze
raad en het te allen tijde bieden van morele steun en nabijheid bij zowel dit onderzoek als
mijn gehele studieloopbaan. Ook mijn scriptieadviseur, (naam), en scriptiebegeleider van
(Bedrijf X), (naam), wil ik bedanken voor alle tijd die ze in mijn onderzoek hebben gestoken,
hun kritische blik en bruikbare aanwijzingen, waardoor ik toch weer op weg werd geholpen op
momenten dat ik er zelf niet meer uitkwam. Daarnaast wil ik ook alle respondenten die mee
hebben gewerkt aan dit onderzoek bedanken. Zonder hun meningen en oprechtheid had ik dit
onderzoek nooit kunnen voltooien. Als laatste, en zeker niet het minste van belang, wil ik God
bedanken voor al zijn liefde, leiding en ondersteuning tijdens mijn studie en daarbuiten.
Ik wens u veel leesplezier toe.
(naam)
(plaats), (datum)
3
, Samenvatting
In het leven krijgt iedereen ooit te maken met een overlijden. Ook mensen met een
verstandelijke beperking zullen vroeg of laat gedwongen afscheid moeten nemen van
naasten en zien om te gaan met de verstrekkende gevolgen van een overlijden. Goede
rouwondersteuning is hierbij van groot belang, gezien de afhankelijkheid van de doelgroep.
(Naam bedrijf) is een kleinschalige zorginstelling voor mensen met een verstandelijke
beperking. Bij het overlijden van een ouder van een bewoner moest verlies- en
rouwondersteuning geboden worden en deze situatie toonde aan dat er op dit gebied bij het
personeel sprake is van handelingsverlegenheid. Deze situatie, de leeftijd en de verminderde
levensverwachting van enkele bewoners hebben geleid tot de behoefte aan dit onderzoek.
Deze studie heeft als doel inzicht vergaren over de vraag wat de bewoners van (naam bedrijf)
aan ondersteuning nodig hebben wanneer een dierbaar persoon in hun sociale netwerk
overlijdt. De centrale vraag van dit onderzoek luidt: ‘Wat hebben mensen met een
verstandelijke beperking woonachtig in (naam bedrijf) aan ondersteuning nodig wanneer er
een (dierbaar) persoon in hun sociaal netwerk te overlijden komt zodat de ondersteuning van
deze bewoners verbeterd kan worden?’
Deze vraag wordt beantwoord door middel van een literatuuronderzoek en
semigestructureerde interviews, die zijn afgenomen met vier verschillende
onderzoeksdoelgroepen. Deze vier doelgroepen zijn: vier mensen met een verstandelijke
beperking die momenteel woonachtig zijn in (naam bedrijf), vier medewerkers van (naam
bedrijf), drie zorgondernemers van andere (keten bedrijf) en vier rouwbegeleiders met
expertise op het vlak van mensen met een verstandelijke beperking.
Uit het literatuuronderzoek blijkt dat mensen met een verstandelijke beperking cognitief en
emotioneel gezien in staat zijn te rouwen en dat dit een significante impact op hen heeft. De
manier waarop mensen met een verstandelijke beperking rouw ervaren, vertoont zowel
gelijkenissen als verschillen ten opzichte van de algemene populatie. Als gevolg van een
gebrek aan wetenschappelijk onderzoek is het echter onduidelijk hoe het
rouwverwerkingsproces van deze doelgroep verloopt. Adequate verlies- en
rouwondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking vergt een systematische
aanpak, waarbij afhankelijk van de nood diverse ondersteuningsmogelijkheden worden
ingezet. Deze ondersteuningsmogelijkheden omvatten voorbereiding op toekomstige
rouwsituaties, ondersteuning bij deelname aan het rouwproces, adequate facilitering van
rouw en doorverwijzing naar interventies op rouwbegeleidings- en rouwtherapieniveau,
wanneer verlies- en rouwondersteuning niet voldoet.
Uit het praktijkonderzoek naar de behoeften van de bewoners bij verlies- en
rouwondersteuning, blijkt dat zij ondersteund willen worden om deel te nemen aan
gesprekken over het overlijden en aan rouwrituelen. Deze ondersteuning is mogelijk door
hulp te bieden bij het praten over het overlijden en uitleg te geven over de begrafenis of
crematie. Rouwbegeleiders en zorgondernemers van verschillende (Bedrijf X’en) geven aan
dat deze ondersteuning moet worden geboden op basis van openheid en maatwerk. Daarbij
wordt de wijze van communicatie als essentieel benoemd.
Daarnaast blijkt dat bewoners, nadat ze een dierbare zijn verloren, behoefte hebben aan
emotionele ondersteuning in de vorm van fysieke nabijheid, hulp bij het bezig zijn met
positieve dingen en praten over het overlijden. Rouwbegeleiders en zorgondernemers van
verschillende (keten bedrijf) benoemen daarnaast dat aandacht nodig is voor praktische
ondersteuning. Hierbij is het belangrijk om de dagstructuur te behouden en de weggevallen
invulling te vervangen. Volgens de rouwbegeleiders kan de inzet van (creatieve)
hulpmiddelen van belang zijn om deze praktische en emotionele ondersteuning te bieden.
Daarbij dient de inzet volgens de zorgondernemers af te hangen van de noodzakelijkheid en
behoeften van de bewoner. Als blijkt dat emotionele en praktische ondersteuning niet voldoet,
moet volgens de rouwbegeleiders doorverwezen worden naar een rouwbegeleidings- en
rouwtherapieniveau.
4
Een praktijkgericht onderzoek naar verlies- en
rouwondersteuning bij mensen met een verstandelijke
beperking
(Plaatje)
Bachelorscriptie
(naam)
, Help, ik rouw!
Een praktijkgericht onderzoek naar verlies- en
rouwondersteuning bij mensen met een verstandelijke
beperking
(plaatje )
Naam student
Studentnummer
Opleidingscode 7628
Opleiding HBO Sociaal Pedagogische
Hulpverlener (SPH)
Opleidingsinstituut Hogeschool NTI
Afstudeerbedrijf
Datum 9-6-2021
,Voorwoord
Na een intensieve periode leg ik met het schrijven van dit voorwoord de laatste hand aan mijn
bachelorscriptie. Deze scriptie is geschreven in het kader van mijn afstuderen aan de
opleiding Sociaal Pedagogische Hulpverlening aan de Hogeschool NTI te Leiden en in
opdracht van stagebedrijf (Bedrijf X). Binnen een tijdsbestek van zes maanden heb ik
onderzoek verricht naar wat mensen met een verstandelijke beperking die wonen in (bedrijf
X) nodig hebben aan verlies- en rouwondersteuning wanneer een (dierbaar) persoon in hun
sociale netwerk overlijdt. Deze scriptie is de opbrengst van een intensief proces dat ik zonder
de hulp van anderen niet had kunnen voltooien. Dit voorwoord wil ik dan ook gebruiken om
stil te staan bij de mensen die mij gesteund en geholpen hebben.
In het bijzonder wil ik mijn moeder, (naam), en mijn zus, (naam), bedanken voor alle wijze
raad en het te allen tijde bieden van morele steun en nabijheid bij zowel dit onderzoek als
mijn gehele studieloopbaan. Ook mijn scriptieadviseur, (naam), en scriptiebegeleider van
(Bedrijf X), (naam), wil ik bedanken voor alle tijd die ze in mijn onderzoek hebben gestoken,
hun kritische blik en bruikbare aanwijzingen, waardoor ik toch weer op weg werd geholpen op
momenten dat ik er zelf niet meer uitkwam. Daarnaast wil ik ook alle respondenten die mee
hebben gewerkt aan dit onderzoek bedanken. Zonder hun meningen en oprechtheid had ik dit
onderzoek nooit kunnen voltooien. Als laatste, en zeker niet het minste van belang, wil ik God
bedanken voor al zijn liefde, leiding en ondersteuning tijdens mijn studie en daarbuiten.
Ik wens u veel leesplezier toe.
(naam)
(plaats), (datum)
3
, Samenvatting
In het leven krijgt iedereen ooit te maken met een overlijden. Ook mensen met een
verstandelijke beperking zullen vroeg of laat gedwongen afscheid moeten nemen van
naasten en zien om te gaan met de verstrekkende gevolgen van een overlijden. Goede
rouwondersteuning is hierbij van groot belang, gezien de afhankelijkheid van de doelgroep.
(Naam bedrijf) is een kleinschalige zorginstelling voor mensen met een verstandelijke
beperking. Bij het overlijden van een ouder van een bewoner moest verlies- en
rouwondersteuning geboden worden en deze situatie toonde aan dat er op dit gebied bij het
personeel sprake is van handelingsverlegenheid. Deze situatie, de leeftijd en de verminderde
levensverwachting van enkele bewoners hebben geleid tot de behoefte aan dit onderzoek.
Deze studie heeft als doel inzicht vergaren over de vraag wat de bewoners van (naam bedrijf)
aan ondersteuning nodig hebben wanneer een dierbaar persoon in hun sociale netwerk
overlijdt. De centrale vraag van dit onderzoek luidt: ‘Wat hebben mensen met een
verstandelijke beperking woonachtig in (naam bedrijf) aan ondersteuning nodig wanneer er
een (dierbaar) persoon in hun sociaal netwerk te overlijden komt zodat de ondersteuning van
deze bewoners verbeterd kan worden?’
Deze vraag wordt beantwoord door middel van een literatuuronderzoek en
semigestructureerde interviews, die zijn afgenomen met vier verschillende
onderzoeksdoelgroepen. Deze vier doelgroepen zijn: vier mensen met een verstandelijke
beperking die momenteel woonachtig zijn in (naam bedrijf), vier medewerkers van (naam
bedrijf), drie zorgondernemers van andere (keten bedrijf) en vier rouwbegeleiders met
expertise op het vlak van mensen met een verstandelijke beperking.
Uit het literatuuronderzoek blijkt dat mensen met een verstandelijke beperking cognitief en
emotioneel gezien in staat zijn te rouwen en dat dit een significante impact op hen heeft. De
manier waarop mensen met een verstandelijke beperking rouw ervaren, vertoont zowel
gelijkenissen als verschillen ten opzichte van de algemene populatie. Als gevolg van een
gebrek aan wetenschappelijk onderzoek is het echter onduidelijk hoe het
rouwverwerkingsproces van deze doelgroep verloopt. Adequate verlies- en
rouwondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking vergt een systematische
aanpak, waarbij afhankelijk van de nood diverse ondersteuningsmogelijkheden worden
ingezet. Deze ondersteuningsmogelijkheden omvatten voorbereiding op toekomstige
rouwsituaties, ondersteuning bij deelname aan het rouwproces, adequate facilitering van
rouw en doorverwijzing naar interventies op rouwbegeleidings- en rouwtherapieniveau,
wanneer verlies- en rouwondersteuning niet voldoet.
Uit het praktijkonderzoek naar de behoeften van de bewoners bij verlies- en
rouwondersteuning, blijkt dat zij ondersteund willen worden om deel te nemen aan
gesprekken over het overlijden en aan rouwrituelen. Deze ondersteuning is mogelijk door
hulp te bieden bij het praten over het overlijden en uitleg te geven over de begrafenis of
crematie. Rouwbegeleiders en zorgondernemers van verschillende (Bedrijf X’en) geven aan
dat deze ondersteuning moet worden geboden op basis van openheid en maatwerk. Daarbij
wordt de wijze van communicatie als essentieel benoemd.
Daarnaast blijkt dat bewoners, nadat ze een dierbare zijn verloren, behoefte hebben aan
emotionele ondersteuning in de vorm van fysieke nabijheid, hulp bij het bezig zijn met
positieve dingen en praten over het overlijden. Rouwbegeleiders en zorgondernemers van
verschillende (keten bedrijf) benoemen daarnaast dat aandacht nodig is voor praktische
ondersteuning. Hierbij is het belangrijk om de dagstructuur te behouden en de weggevallen
invulling te vervangen. Volgens de rouwbegeleiders kan de inzet van (creatieve)
hulpmiddelen van belang zijn om deze praktische en emotionele ondersteuning te bieden.
Daarbij dient de inzet volgens de zorgondernemers af te hangen van de noodzakelijkheid en
behoeften van de bewoner. Als blijkt dat emotionele en praktische ondersteuning niet voldoet,
moet volgens de rouwbegeleiders doorverwezen worden naar een rouwbegeleidings- en
rouwtherapieniveau.
4
