Samenvatting Inleiding in de Gezondheidspsychologie | Open Universiteit | 2026/2027

Gezondheidspsychologie
Deel 1: Een inleiding: Basisproblemen en structuren
H1 Een overzicht van psychologie en gezondheid
1.1 Wat is gezondheid
1.1.1 Een ziekte/welness continuüm
Gezondheid
- Definiëren in afwezigheid van
o Objectieve signalen lichaam niet goed functioneren
o Subjectieve signalen van ziekte en pijn
- Eerder een ziekte/gezondheid continuüm
o Dood <-> optimale gezondheid
- Gezondheid
o Positieve staat van fysieke/mentale/sociale welzijn
o Dat varieert over tijd op het continuüm
o Welzijn kant dan gezondheid dominante status
 Andere kant ziekte/blessure dominant
 Destructieve processen produceren karakteriele
signalen, symptomen of beperkingen
1.1.2 Ziekte vandaag en in het verleden
Type ziektes
- Voedingsziekte
o Ondervoeding
- Infectieziekte
o Door infectie
o Nog steeds grootste doodoorzaak
o Epidemie
 Dodelijke infectieziekte
Noord-Amerika
- Veel last dodelijke ziekte sinds komst Europeanen
- Hoge dodental
o Blootstelling nieuwe micro-organismen waarvoor ze nog geen
immuniteit hadden
o Immuniteit functies beperkt door weinig genetische variaties tussen
mensen
- 19de eeuw
o Tuberculose
- Daling in dodental
o Preventieve voorzorgsmaatregelen
 Betere persoonlijke hygiëne
 Betere weerstand
 Openbare gezondheid innovaties
 Waterzuiveringssysteem
Chronische ziekte
- Ontwikkelt en blijft over lange periode


1

, - Helft van sterftegevallen hierdoor
o Mensen lever langer tot leeftijd ze groter risico deze ziektes te
krijgen
o Industrialisatie meer mensen chemische stoffen en stress
1.2 Standpunten uit de geschiedenis
Ontwikkeling gezondheid en ziekte
- Vroege culturen
o Ziekte door mystieke krachten
o Trepanatie
 Boren/snijden openingen in de schedel
- Oude Grieken en Romeinen
o Humoral theorie van ziekte
 Hippocrates
 Lichaam 4 vloeistoffen (humors)
 Wanneer mengeling vloeistoffen harmonieus en in balans=
staat van gezondheid
 Ziekte wanneer foute in mengeling
 Goede voeding en vermijden van beweging voor goede balans
o Plato
 Lichaam en geest aparte dingen
 Geest-lichaamprobleem
 Kwestie
o Galen
 Ontleden dieren
 Ziekte lokaliseren in bepaalde delen lichaam
 Verschillende ziekte, verschillende effecten
- Middeleeuwen
o Kerkelijke invloed
 Vertraagde medische ontwikkelingen
o Ziekte was straf van God
o St. Thomas Aquinas
 Zag geest en lichaam als 1
 Zorgde terug voor interesse
- Renaissance
o Mens gericht terug
o Rene Descartes
 Geest en lichaam apart
 Lichaam als machine
 Beschreef hoe actie en sensatie tot stand kwamen
 Geest en lichaam communiceren met elkaar door epifyse
 Dieren geen geest, menselijke geest verlaat lichaam na dood
o 18de en 19de eeuw
 Microscoop en ontleden mensen
 Micro-organismen zorgen voor bepaalde ziektes
 Operaties
 Ontsmettingsmiddel
 Verdoving
o Biomedisch model
 Ziekte resultaat vaan fysieke oorzaken (infectie, blessure)
 Ontbreekt persoon in model
Factoren invloed gezondheid

2

, - Levensstijl
o Risico factoren
 Kenmerken/voorwaarden geassocieerd met ontwikkelen ziekte
 Biologisch
 Gedragsmatig
- Persoonlijkheid
o Cognitieve, gevoelsmatige, gedragsmatige neigingen dat redelijk
stabiel zijn doorheen tijd en situaties
Freud
- Psychoanalytisch model
o Symptomen door onbewuste emotionele conflicten
- Conversie hysterie
o Glove anesthesia
 Alleen de hand geen gevoel
Psychosomatische geneeskunde
- Psychosomatisch
o Geest en lichaam beide betrokken
o Wetenschap die zich bezighoudt met ziekten met een psychische
component
Medische gedragswetenschappen
- Bestudering van gedrag vanuit de medische/ gezondheidsoptiek
- Interdisciplinair
- Afkomstig uit behaviorisme
o Klassieke en operante conditionering
- Biofeedback
o Lichaamssignalen gemeten om zo vrijwillige controle te krijgen
erover
o Operante conditionering
 Feedback als bekrachtiging
Gezondheidspsychologie
- Basis in behaviorisme
- Doelen
o Gezondheid bevorderen en behouden
 Waarom mensen wel/niet roken -> ontwikkelen
gezondheidseducatie
o Voorkomen en behandelen ziektes
o Identificeren oorzaken en diagnostische correlaties van gezondheid,
ziekte en daarmee samenhangende disfunctie
o Analyseren en verbeteren gezondheidszorgsysteem
Bio psychosociaal model
- Gezondheid en ziekte samenspel biologische, psychologische en sociale
factoren in mensen hun leven
- Biologische factoren
o Genetisch materiaal en processen dat erfelijke kenmerken zijn van
onze ouders
o Functie en structuur fysiologie
- Psychologische factoren

3

, o Cognitie
 Mentale activiteit dat perceptie, leren, herinneren, denken,
interpreteren, geloven en probleemoplossend omvat
o Emotie
 Subjectieve gevoelens dat beïnvloed (wordt) door onze
gedachten, gedrag en fysiologie
o Motivatie
 Innerlijk proces dat mensen aanzet tot activiteit, richting en
doorzetting ervan
- Sociale factoren
o Sociale interactie met mensen
o Maatschappij
o Community
o Familie
- Holistisch
o Bereik alternatieve uitgangspunten bevorderen gezondheid
- Systemen
o Dynamische entiteit met componenten die continu met elkaar
verbonden zijn
Levensloopperspectief
- Kenmerken persoon beschouwd met respect naar vorige ontwikkeling,
huidig niveau, waarschijnlijke toekomstige ontwikkeling
Genderperspectief
- Geslachtelijke verschillen bezien vanuit met name het sociaal-culturele
perspectief
Verwante wetenschappen
- Geneeskunde
- Epidemiologie
o Wetenschap die de frequentie van ziekten bestudeert
o Mortaliteit
 Sterftecijfer
o Morbiditeit
 Ziekte
o Prevalentie
 Aantal gevallen met een bepaalde aandoening op een
bepaald moment
o Incidentie
 Het aantal nieuwe gevallen waarbij een bepaalde aandoening
optreedt in een bepaalde tijdsperiode
o Epidemie
 Situatie waarin incidentie snel groeit
- Volksgezondheid
o Beschermen/behouden/verbeteren gezondheid door inspanning
organisatie in community
- Sociologie
o Menselijk sociaal leven
- Medische sociologie
o Impact sociale relaties op verspreiding ziekte
- Antropologie


4