Week 1 - Algemeen
, Week 1 - Algemene begrippen en dragers van grondrechten
Onderwerp 1
Grondrechten → belangrijke rechten die zijn vastgelegd in nationale grondwetten of
verdragen die vrijheid van burgers waarborgen tegen bv overheids overschrijdingen. Het zijn
fundamentele rechtsnormen die strekking hebben het individu persoonlijke vrijheid en
menswaardig bestaan te verzekeren en die de handelingsvrijheid met name die van de
overheid beperken.
Klassieke grondrechten → onthoudingsplicht van de overheid. Het is een negatieve
verplichting voor de overheid waarin hij iets niet moet doen, namelijk ingrijpen in de vrijheid
van burgers. Dit is gericht op vrijheid en bescherming tegen de staatsmacht.
Sociale grondrechten → zorgplicht van de overheid. Hier moet de overheid iets wel doen en
is daarmee een positieve verplichting.
Mensenrechten → rechten die ieder mens van nature toekomen of behoren toe te komen
Grondrechten zijn verbonden met de rechtsstaat die gestoeld is op 4 pijlers: Ingrijpen van
overheid slecht op grond van algemene regels - Scheiding der machten-
Rechtsbescherming door onafhankelijke rechter - Grondrechten
Grondrechten nemen steeds belangrijkere positie in in het NL recht omdat:
1. De werkingssfeer van grondrechten neemt toe → bredere reikwijdte
2. Grondrechten belangrijke rol bij maatschappelijke kwesties
3. Steeds vaker hebben ze werking tussen burgers onderling
4. Klassieke grondrechten zijn niet louter onderhouding plichten meer
5. Internationale stelsel van grondrechtenbescherming doet steeds meer binnen
nationale orde
Onderwerp 2
Oud - Griekenland Athene → vrijheid bestond al, maar GEEN grondrechten. Het individu
ontleent zijn waarde aan de gemeenschap en vrijheid betekent vrijheid binnen de
gemeenschap, niet tegenover de staat.
Plato→ staat heeft opvoedende rol en mag zich met bijna alles bemoeien.
Epicurus → pleit voor privé sfeer en veiligheid waarbij staat vooral moet beschermen.
Cristendom en Middeleeuwen —> dubbel beeld;
- Positieve bijdrage aan mensenrechten (christendom introduceert ideeën die later
belangrijk worden) → gelijkwaardigheid, mens heeft vrije wil, spirituele sfeer >
wereldlijke dus macht van staat begrensd en kerk vormt tegenmacht tegen staat
- Negatieve kant (weinig ruimte voor grondrechten) → hiërarchisch en feodaal, rechten
afhankelijk van de stand en vooral plichten en geen universele rechten.
Thomas van Aquino (natuurrecht) → macht van de vorst komt van god maar moet gericht
zijn op algemeen welzijn en macht is dus niet onbeperkt.
Magna Carta 1215 → cruciale stap richting grondrechten omdat er een ovk komt tussen adel
en koning, beperking macht van de vorst en bescherming rechten van grondbezitters.
Middeleeuwse orde valt uiteen → mensen zoeken nieuwe legitimatie en begrenzing
staatsmacht (idee van grondrechten groeit). 5 oorzaken:
1. Renaissance en humanisme met focus op individu waarbij mens centraal staat
, 2. Reformatie → religieuze verdeeldheid waarbij geloof persoonlijk en individueel wordt.
Overheid moet gezag anders legitimeren (minder via god) en opkomst soevereiniteit
3. Verlichting → mensen worden kritischer op de overheid door zelf te denken en rede.
Idee, vooruitgang en rationaliteit.
4. Ontstaan natiestaat → staatsvorming en centralisering. Nationale overheid maakt
algemene wetten ipv lokaal gewoonterecht dus dan behoefte aan tegenmacht en
bescherming
5. Opkomst burgerij → gelijkheid en vrijheid; behoefte aan juridische bescherming van
vrijheid.
→ vroeger kwam staatsmacht uit macht van God maar nu komt macht van staat of individu
en dat leidt tot het ontstaan van theorieën over grondrechten. Een staat is geen goddelijke
orde meer maar ontstaat door een contract tussen individuen → mensen geven een deel
van hun vrijheid op om samen een staat te vormen.
Hobbes (Leviathan 1651)→
- Mens → Volgens Hobbes is de mens egoïstisch, bang en gericht op macht en bezit
omdat ze willen overleven en elkaar wantrouwen.
- Geen overheid? → Iedereen is vrij om alles te doen en niemand kan je beschermen.
Dit leidt tot oorlog van allen tegen allen en leidt tot pure chaos en angst.
- Sociaal contract → mensen gebruiken hun rede en moeten afspreken dat iedereen
vrijheid opgeeft en alle macht geven aan 1 sterke overheid en dat zo een staat
ontstaan
- Overheid → moet orde en veiligheid garanderen en vrijheid is daarin minder
belangrijk. Strenger staat is beter dan chaos (nauwelijks grondrechten alleen
zelfbehoud).
- Veiligheid > vrijheid en sterke staat > individuele rechten
- WERKGROEP VRAAG 5 - relatie tussen noodtoestand en gedachtegoed Hobbes →
Tijdens een noodtoestand krijgt de overheid meer bevoegdheden om veiligheid te
waarborgen. Dit sluit aan bij de gedachte van Hobbes omdat er volgens Hobbes een
sterke overheid nodig is om chaos en geweld te voorkomen. Tijdens Covid werden
bv lockdowns ingevoerd en bewegingsvrijheid ingeperkt omdat veiligheid voorop
staat en daarvoor grondrechten mogen worden ingeperkt.
Locke (Two treatises of government 1690)→
- Mens → zijn redelijk en kunnen samenleven met respect
- Natuurtoestand → mensen hebben al natuurlijke rechten alleen er zijn geen
duidelijke regels en geen goede handhaving dus rechten zijn onzeker
- Staat → mensen sluiten een contract om hun natuurlijke rechten beter te
beschermen. Dus staat is opgericht door burgers en staat werkt voor burgers
- Overheid → macht overheid is beperkt en moet rechten beschermen. Doet overheid
dat niet dan mag volk in opstand komen. (WERKGROEP VRAAG 4 - geen absolute
vorst bij Locke) → overheid krijgt haar macht van het volk en moet juist voor
bescherming zorgen van natuurlijke rechten. Daarnaast hebben burgers het recht
omm in opstand te komen wanneer de overheid hun rechten schendt.
- Geloof → geloof is persoonlijk en overheid moet niet bemoeien. Tolerantie voorkomt
conflicten en de basis is vrijheid van godsdienst.
- Individu krijgt van nature bepaalde rechten tegenover een ander en daar is de
overheid dan ook aan gebonden.
, Week 2 - Rechtsbeschering en
reikwijdte
, Week 1 - Algemene begrippen en dragers van grondrechten
Onderwerp 1
Grondrechten → belangrijke rechten die zijn vastgelegd in nationale grondwetten of
verdragen die vrijheid van burgers waarborgen tegen bv overheids overschrijdingen. Het zijn
fundamentele rechtsnormen die strekking hebben het individu persoonlijke vrijheid en
menswaardig bestaan te verzekeren en die de handelingsvrijheid met name die van de
overheid beperken.
Klassieke grondrechten → onthoudingsplicht van de overheid. Het is een negatieve
verplichting voor de overheid waarin hij iets niet moet doen, namelijk ingrijpen in de vrijheid
van burgers. Dit is gericht op vrijheid en bescherming tegen de staatsmacht.
Sociale grondrechten → zorgplicht van de overheid. Hier moet de overheid iets wel doen en
is daarmee een positieve verplichting.
Mensenrechten → rechten die ieder mens van nature toekomen of behoren toe te komen
Grondrechten zijn verbonden met de rechtsstaat die gestoeld is op 4 pijlers: Ingrijpen van
overheid slecht op grond van algemene regels - Scheiding der machten-
Rechtsbescherming door onafhankelijke rechter - Grondrechten
Grondrechten nemen steeds belangrijkere positie in in het NL recht omdat:
1. De werkingssfeer van grondrechten neemt toe → bredere reikwijdte
2. Grondrechten belangrijke rol bij maatschappelijke kwesties
3. Steeds vaker hebben ze werking tussen burgers onderling
4. Klassieke grondrechten zijn niet louter onderhouding plichten meer
5. Internationale stelsel van grondrechtenbescherming doet steeds meer binnen
nationale orde
Onderwerp 2
Oud - Griekenland Athene → vrijheid bestond al, maar GEEN grondrechten. Het individu
ontleent zijn waarde aan de gemeenschap en vrijheid betekent vrijheid binnen de
gemeenschap, niet tegenover de staat.
Plato→ staat heeft opvoedende rol en mag zich met bijna alles bemoeien.
Epicurus → pleit voor privé sfeer en veiligheid waarbij staat vooral moet beschermen.
Cristendom en Middeleeuwen —> dubbel beeld;
- Positieve bijdrage aan mensenrechten (christendom introduceert ideeën die later
belangrijk worden) → gelijkwaardigheid, mens heeft vrije wil, spirituele sfeer >
wereldlijke dus macht van staat begrensd en kerk vormt tegenmacht tegen staat
- Negatieve kant (weinig ruimte voor grondrechten) → hiërarchisch en feodaal, rechten
afhankelijk van de stand en vooral plichten en geen universele rechten.
Thomas van Aquino (natuurrecht) → macht van de vorst komt van god maar moet gericht
zijn op algemeen welzijn en macht is dus niet onbeperkt.
Magna Carta 1215 → cruciale stap richting grondrechten omdat er een ovk komt tussen adel
en koning, beperking macht van de vorst en bescherming rechten van grondbezitters.
Middeleeuwse orde valt uiteen → mensen zoeken nieuwe legitimatie en begrenzing
staatsmacht (idee van grondrechten groeit). 5 oorzaken:
1. Renaissance en humanisme met focus op individu waarbij mens centraal staat
, 2. Reformatie → religieuze verdeeldheid waarbij geloof persoonlijk en individueel wordt.
Overheid moet gezag anders legitimeren (minder via god) en opkomst soevereiniteit
3. Verlichting → mensen worden kritischer op de overheid door zelf te denken en rede.
Idee, vooruitgang en rationaliteit.
4. Ontstaan natiestaat → staatsvorming en centralisering. Nationale overheid maakt
algemene wetten ipv lokaal gewoonterecht dus dan behoefte aan tegenmacht en
bescherming
5. Opkomst burgerij → gelijkheid en vrijheid; behoefte aan juridische bescherming van
vrijheid.
→ vroeger kwam staatsmacht uit macht van God maar nu komt macht van staat of individu
en dat leidt tot het ontstaan van theorieën over grondrechten. Een staat is geen goddelijke
orde meer maar ontstaat door een contract tussen individuen → mensen geven een deel
van hun vrijheid op om samen een staat te vormen.
Hobbes (Leviathan 1651)→
- Mens → Volgens Hobbes is de mens egoïstisch, bang en gericht op macht en bezit
omdat ze willen overleven en elkaar wantrouwen.
- Geen overheid? → Iedereen is vrij om alles te doen en niemand kan je beschermen.
Dit leidt tot oorlog van allen tegen allen en leidt tot pure chaos en angst.
- Sociaal contract → mensen gebruiken hun rede en moeten afspreken dat iedereen
vrijheid opgeeft en alle macht geven aan 1 sterke overheid en dat zo een staat
ontstaan
- Overheid → moet orde en veiligheid garanderen en vrijheid is daarin minder
belangrijk. Strenger staat is beter dan chaos (nauwelijks grondrechten alleen
zelfbehoud).
- Veiligheid > vrijheid en sterke staat > individuele rechten
- WERKGROEP VRAAG 5 - relatie tussen noodtoestand en gedachtegoed Hobbes →
Tijdens een noodtoestand krijgt de overheid meer bevoegdheden om veiligheid te
waarborgen. Dit sluit aan bij de gedachte van Hobbes omdat er volgens Hobbes een
sterke overheid nodig is om chaos en geweld te voorkomen. Tijdens Covid werden
bv lockdowns ingevoerd en bewegingsvrijheid ingeperkt omdat veiligheid voorop
staat en daarvoor grondrechten mogen worden ingeperkt.
Locke (Two treatises of government 1690)→
- Mens → zijn redelijk en kunnen samenleven met respect
- Natuurtoestand → mensen hebben al natuurlijke rechten alleen er zijn geen
duidelijke regels en geen goede handhaving dus rechten zijn onzeker
- Staat → mensen sluiten een contract om hun natuurlijke rechten beter te
beschermen. Dus staat is opgericht door burgers en staat werkt voor burgers
- Overheid → macht overheid is beperkt en moet rechten beschermen. Doet overheid
dat niet dan mag volk in opstand komen. (WERKGROEP VRAAG 4 - geen absolute
vorst bij Locke) → overheid krijgt haar macht van het volk en moet juist voor
bescherming zorgen van natuurlijke rechten. Daarnaast hebben burgers het recht
omm in opstand te komen wanneer de overheid hun rechten schendt.
- Geloof → geloof is persoonlijk en overheid moet niet bemoeien. Tolerantie voorkomt
conflicten en de basis is vrijheid van godsdienst.
- Individu krijgt van nature bepaalde rechten tegenover een ander en daar is de
overheid dan ook aan gebonden.
, Week 2 - Rechtsbeschering en
reikwijdte
