Hoofdstuk 5 - Huid en Huidderivaten
5.1 - Niet-Infectieuze Huidaandoeningen
5.1.1 - Aangeboren Huid en Vachtaandoeningen
Collageendysplasie (Hyperelastosis Cutis, Dermatosparaxis)
Aangeboren bindweefselaandoening met meerdere
uitingsvormen.
Voorkomen
Komt zelden voor en is beschreven bij de meeste dieren. Bij de
kat bestaat een vorm die recessief overerft. Bij de hond en kat is
er ook een autosomaal dominante vorm. Er is een rasdespositie
bij het kattenras heilige Birmaan, en bij de hondenrassen beagle,
dashond, bozer, Sint-bernard, Duitse herder, springer spaniël,
greyhound, Welsh corgi, fila Brasileiro en kruisingen.
Pathofysiologie
Collagene vezels zijn niet uniform en parallel in bundels gerangschikt, maar vertonen
ernstige structuurveranderingen. Ze variëren in grootte en dikte zijn zijn chaotisch
gerangschikt. Door de abnormale structuur wordt de huid zeer elastisch en los en scheurt
makkelijk. Vaak is de huid erg dun.
Verschijnselen
De huid is erg elastisch en dun waardoor het met klein trauma snel scheurt. Stervormige
littekens zijn kenmerken. De huid kan in ruime plooien liggen.
Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld op basis van het zeer typische klinische beeld.
Therapie
Geen therapie.
De dieren moeten vrij van parasieten gehouden worden doordat krabben fataal kan zijn.
Prognose
Afhankelijk van de ernst is de prognose gereserveerd tot slecht.
Epitheliogenesis Imperfecta neonatorum (Aplasia Cutis)
De gehele epidermis ontbreekt op 1 of meer plekken.
,Voorkomen
De ziekte kan bij veulens, kalveren, biggen, pups en kittens voorkomen. Soms is het
recessief erfelijk en soms is erfelijkheid niet aangetoond.
Pathofysiologie
De plaatsen waar de dermis aan het oppervlak ligt vormen een porte d'entrée voor een
meestal fatale infectie.
Verschijnselen
Een deel van de epidermis mist op 1 of meer plaatsen. Ook in de mondholte of oesofagus
kunnen delen missen. Verder kunnen ook andere belangrijke afwijkingen aanwezig zijn
Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld op basis van het zeer typische klinische beeld.
Therapie
Afhankelijk van de ernst te bepalen na zorgvuldig klinisch onderzoek
Prognose
Slecht
Congenitale Alopecia
Aangeboren kaalheid die het meest voorkomt bij enkele hondenrassen.
Kleurmutant Alopecia bij de Hond
Voorkomen
Het komt voor bij bepaalde hondenrassen met een zwarte of bruine
haarkleur en kruisingen. Er is geen geslachtspredispositie. Erfelijke
factoren spelen een rol, waardoor de productie en opslag van
melanine afwijkend verloopt. Er zijn ook andere factoren, omdat het
klinische beeld varieert.
Pathofysiologie
De productie en opslag van melanine verloopt afwijkend. Afwijkende, grote pigmentkorrels
(macromelanosomen) worden in de basale keratinocyten, haarmatrix en haarschacht
gevormd. Dit leidt tot destructie van de haarschacht en uiteindelijk tot kaalheid.
Verschijnselen
De dieren worden met een normale haarkleur geboren, de aandoening komt dan na enkele
maanden pas tot expressie. De eerste symptomen van kaalheid ontstaan op de rug wanneer
de hond jonger dan 1 jaar oud is. Er is geen pruritus (jeuk). Een secundaire bacteriële
infectie (folliculitis) komt veel voor en is mede een reden voor de alopecia.
Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld op basis van het ras, klinisch beeld, microscopie van de haren en
huidbiopten.
,Therapie
Er is geen therapie mogelijk. Secundaire bacteriële infecties worden met antibiotica
bestreden om de progressie van alopecia te vertragen.
Prognose
De prognose is slecht, sommige dieren worden geheel kaal en anderen houden een zeer
dunne vacht. De kans op secundaire infecties blijft aanwezig.
5.1.2 - Keratinisatiestoornissen en Hypertrofische
Huidaandoeningen
Hyperkeratose en dyskeratose
Hyperkeratose: een verbreding van het stratum corneum door een verhoogde aanmaak of
een verminderde schilfering ervan. Normaal gesproken komen er in het stratum corneum
geen celkernen voor (orthokeratose), als ze wel aanwezig zijn spreken we van parakeratose.
Dyskeratose: een stoornis van de keratinisatiecyclus, waarbij de normale schilfering aan het
huidoppervlak en de aanmaak van keratinocyten in de basale cellaag verstoord raakt.
Bij het ontstaan van een parakeratotische hyperkeratose kan zink een rol spelen. Ook treedt
hyperkeratose op bij een vitamine A-deficiëntie.
Bij rund is de oorzaak van hyperkeratose een vergiftiging met hooggechloreerde naftalenen
bekend. Deze stoffen verhinderen de omzetting door de lever van caroteen in vitamine A. De
hyperplastische veranderingen lijken dus op een vitamine A-deficiëntie.
Soortgelijke veranderingen kunnen ook veroorzaakt worden door contact met teer of
afvalproducten. Dit wordt vooral gezien bij varkens.
Een omschreven hyperkeratose wordt callus (eelt) genoemd. Dit komt voor bij de hond,
vooral bij de ellebogen van zware rassen. Ook komt het bij paarden voor als gevolg van
zadel- of tuigdruk. Een lokale zeer sterke verhoorning kan leiden tot het ontstaan van
huidhoorn (cornu cutaneum), dit is een hoornachtige nieuwvorming, bestaande uit een
bindweefselkern met een zeer sterk verhoornde epidermis.
Zink Responsieve Dermatose
Voorkomen
Dit komt veel voor bij jonge honden van snelgroeiende honden, die voeding
krijgen die relatief arm is aan zink. Ook zijn er genetisch gepredisponeerde
rassen zoals de husky en malamute. Deze rassen missen het vermogen zink
uit voeding op te nemen.
Ook bij gespeende varkens kan dit optreden. Bij kalveren komt een erfelijke
afwijking voor waarbij er een verhoogde zinkbehoefte is door een afwijkend
zink metabolisme.
, Pathofysiologie
In normale keratinisatie speelt zink een belangrijke rol. Bij een tekort kan een
parakeratotische hyperkeratose ontstaan. Er zal een forse parakeratose in de epidermis en
haarfollikels zijn. Ook neemt de dikte van de epidermis toe.
Verschijnselen
Bij de hond beginnen de huidveranderingen met haaruitval aan de poten, snuit en oren. De
huid raakt verdikt en ontstoken en wordt aan de lichaamsuiteinden zoals de kop, oren en
poten schilferig en korstig. In een later stadium treedt over het hele lichaam hyper- en
parakeratose op. In ernstige gevallen komen er ook algemene ziekteverschijnselen, zoals
achterblijven in groei of een gestoorde wondgenezing.
Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld op basis van de klinische verschijnselen en histopathologische
onderzoek van huidbiopten.
Therapie
Zonodig wordt de voeding genormaliseerd zodat het zinkgehalte weer op peil is. Bij de
erfelijk bepaalde variant dient per os of intraveneus extra zink te worden toegediend.
Prognose
Er is een goede prognose, maar de behandeling moet wel levenslang worden volgehouden.
Seborroe
Een chronische huidaandoening op basis van een gestoorde keratinisatie
en een afwijkende talgproductie.
Voorkomen
Het komt vooral voor bij de hond (cocker spaniël). Bij katten wordt het
zelden gezien, als het gezien wordt is het secundaire seborroe. Bij het
paard komen alle varianten incidenteel voor.
Pathofysiologie
Onder normale omstandigheden duurt de volledige keratinisatiecyclus bij
de hond 22 dagen. Bij seborroe patiënten duurt dit ongeveer 4 dagen,
zodat het evenwicht tussen schilfering en aanmaak van keratinocyten
niet verstoord raakt. Dit leidt tot ophoping van hoorn op het
huidoppervlak.
Talgklieren produceren cholesterol en cholesterol esters, wassen en
veresterde vetzuren. Bij seborroe patiënten is er een verschuiving in
deze samenstelling, wat leidt tot een afwijkende emulsie van talg op het huidoppervlak die
kan variëren van vet tot droog. Het beschermende effect van normale talg ontbreekt,
waardoor het huidoppervlak een ideale voedingsbodem is voor pathogene bacteriën.
Wat betreft de etiologie is de volgende indeling gemaakt
● Primaire metabole seborroe: endocriene oorzaken en storingen in de vetstofwisseling
door dieet-deficiënties, malabsorptie/maldigestie of een pancreasinsufficiëntie
5.1 - Niet-Infectieuze Huidaandoeningen
5.1.1 - Aangeboren Huid en Vachtaandoeningen
Collageendysplasie (Hyperelastosis Cutis, Dermatosparaxis)
Aangeboren bindweefselaandoening met meerdere
uitingsvormen.
Voorkomen
Komt zelden voor en is beschreven bij de meeste dieren. Bij de
kat bestaat een vorm die recessief overerft. Bij de hond en kat is
er ook een autosomaal dominante vorm. Er is een rasdespositie
bij het kattenras heilige Birmaan, en bij de hondenrassen beagle,
dashond, bozer, Sint-bernard, Duitse herder, springer spaniël,
greyhound, Welsh corgi, fila Brasileiro en kruisingen.
Pathofysiologie
Collagene vezels zijn niet uniform en parallel in bundels gerangschikt, maar vertonen
ernstige structuurveranderingen. Ze variëren in grootte en dikte zijn zijn chaotisch
gerangschikt. Door de abnormale structuur wordt de huid zeer elastisch en los en scheurt
makkelijk. Vaak is de huid erg dun.
Verschijnselen
De huid is erg elastisch en dun waardoor het met klein trauma snel scheurt. Stervormige
littekens zijn kenmerken. De huid kan in ruime plooien liggen.
Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld op basis van het zeer typische klinische beeld.
Therapie
Geen therapie.
De dieren moeten vrij van parasieten gehouden worden doordat krabben fataal kan zijn.
Prognose
Afhankelijk van de ernst is de prognose gereserveerd tot slecht.
Epitheliogenesis Imperfecta neonatorum (Aplasia Cutis)
De gehele epidermis ontbreekt op 1 of meer plekken.
,Voorkomen
De ziekte kan bij veulens, kalveren, biggen, pups en kittens voorkomen. Soms is het
recessief erfelijk en soms is erfelijkheid niet aangetoond.
Pathofysiologie
De plaatsen waar de dermis aan het oppervlak ligt vormen een porte d'entrée voor een
meestal fatale infectie.
Verschijnselen
Een deel van de epidermis mist op 1 of meer plaatsen. Ook in de mondholte of oesofagus
kunnen delen missen. Verder kunnen ook andere belangrijke afwijkingen aanwezig zijn
Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld op basis van het zeer typische klinische beeld.
Therapie
Afhankelijk van de ernst te bepalen na zorgvuldig klinisch onderzoek
Prognose
Slecht
Congenitale Alopecia
Aangeboren kaalheid die het meest voorkomt bij enkele hondenrassen.
Kleurmutant Alopecia bij de Hond
Voorkomen
Het komt voor bij bepaalde hondenrassen met een zwarte of bruine
haarkleur en kruisingen. Er is geen geslachtspredispositie. Erfelijke
factoren spelen een rol, waardoor de productie en opslag van
melanine afwijkend verloopt. Er zijn ook andere factoren, omdat het
klinische beeld varieert.
Pathofysiologie
De productie en opslag van melanine verloopt afwijkend. Afwijkende, grote pigmentkorrels
(macromelanosomen) worden in de basale keratinocyten, haarmatrix en haarschacht
gevormd. Dit leidt tot destructie van de haarschacht en uiteindelijk tot kaalheid.
Verschijnselen
De dieren worden met een normale haarkleur geboren, de aandoening komt dan na enkele
maanden pas tot expressie. De eerste symptomen van kaalheid ontstaan op de rug wanneer
de hond jonger dan 1 jaar oud is. Er is geen pruritus (jeuk). Een secundaire bacteriële
infectie (folliculitis) komt veel voor en is mede een reden voor de alopecia.
Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld op basis van het ras, klinisch beeld, microscopie van de haren en
huidbiopten.
,Therapie
Er is geen therapie mogelijk. Secundaire bacteriële infecties worden met antibiotica
bestreden om de progressie van alopecia te vertragen.
Prognose
De prognose is slecht, sommige dieren worden geheel kaal en anderen houden een zeer
dunne vacht. De kans op secundaire infecties blijft aanwezig.
5.1.2 - Keratinisatiestoornissen en Hypertrofische
Huidaandoeningen
Hyperkeratose en dyskeratose
Hyperkeratose: een verbreding van het stratum corneum door een verhoogde aanmaak of
een verminderde schilfering ervan. Normaal gesproken komen er in het stratum corneum
geen celkernen voor (orthokeratose), als ze wel aanwezig zijn spreken we van parakeratose.
Dyskeratose: een stoornis van de keratinisatiecyclus, waarbij de normale schilfering aan het
huidoppervlak en de aanmaak van keratinocyten in de basale cellaag verstoord raakt.
Bij het ontstaan van een parakeratotische hyperkeratose kan zink een rol spelen. Ook treedt
hyperkeratose op bij een vitamine A-deficiëntie.
Bij rund is de oorzaak van hyperkeratose een vergiftiging met hooggechloreerde naftalenen
bekend. Deze stoffen verhinderen de omzetting door de lever van caroteen in vitamine A. De
hyperplastische veranderingen lijken dus op een vitamine A-deficiëntie.
Soortgelijke veranderingen kunnen ook veroorzaakt worden door contact met teer of
afvalproducten. Dit wordt vooral gezien bij varkens.
Een omschreven hyperkeratose wordt callus (eelt) genoemd. Dit komt voor bij de hond,
vooral bij de ellebogen van zware rassen. Ook komt het bij paarden voor als gevolg van
zadel- of tuigdruk. Een lokale zeer sterke verhoorning kan leiden tot het ontstaan van
huidhoorn (cornu cutaneum), dit is een hoornachtige nieuwvorming, bestaande uit een
bindweefselkern met een zeer sterk verhoornde epidermis.
Zink Responsieve Dermatose
Voorkomen
Dit komt veel voor bij jonge honden van snelgroeiende honden, die voeding
krijgen die relatief arm is aan zink. Ook zijn er genetisch gepredisponeerde
rassen zoals de husky en malamute. Deze rassen missen het vermogen zink
uit voeding op te nemen.
Ook bij gespeende varkens kan dit optreden. Bij kalveren komt een erfelijke
afwijking voor waarbij er een verhoogde zinkbehoefte is door een afwijkend
zink metabolisme.
, Pathofysiologie
In normale keratinisatie speelt zink een belangrijke rol. Bij een tekort kan een
parakeratotische hyperkeratose ontstaan. Er zal een forse parakeratose in de epidermis en
haarfollikels zijn. Ook neemt de dikte van de epidermis toe.
Verschijnselen
Bij de hond beginnen de huidveranderingen met haaruitval aan de poten, snuit en oren. De
huid raakt verdikt en ontstoken en wordt aan de lichaamsuiteinden zoals de kop, oren en
poten schilferig en korstig. In een later stadium treedt over het hele lichaam hyper- en
parakeratose op. In ernstige gevallen komen er ook algemene ziekteverschijnselen, zoals
achterblijven in groei of een gestoorde wondgenezing.
Diagnostiek
De diagnose wordt gesteld op basis van de klinische verschijnselen en histopathologische
onderzoek van huidbiopten.
Therapie
Zonodig wordt de voeding genormaliseerd zodat het zinkgehalte weer op peil is. Bij de
erfelijk bepaalde variant dient per os of intraveneus extra zink te worden toegediend.
Prognose
Er is een goede prognose, maar de behandeling moet wel levenslang worden volgehouden.
Seborroe
Een chronische huidaandoening op basis van een gestoorde keratinisatie
en een afwijkende talgproductie.
Voorkomen
Het komt vooral voor bij de hond (cocker spaniël). Bij katten wordt het
zelden gezien, als het gezien wordt is het secundaire seborroe. Bij het
paard komen alle varianten incidenteel voor.
Pathofysiologie
Onder normale omstandigheden duurt de volledige keratinisatiecyclus bij
de hond 22 dagen. Bij seborroe patiënten duurt dit ongeveer 4 dagen,
zodat het evenwicht tussen schilfering en aanmaak van keratinocyten
niet verstoord raakt. Dit leidt tot ophoping van hoorn op het
huidoppervlak.
Talgklieren produceren cholesterol en cholesterol esters, wassen en
veresterde vetzuren. Bij seborroe patiënten is er een verschuiving in
deze samenstelling, wat leidt tot een afwijkende emulsie van talg op het huidoppervlak die
kan variëren van vet tot droog. Het beschermende effect van normale talg ontbreekt,
waardoor het huidoppervlak een ideale voedingsbodem is voor pathogene bacteriën.
Wat betreft de etiologie is de volgende indeling gemaakt
● Primaire metabole seborroe: endocriene oorzaken en storingen in de vetstofwisseling
door dieet-deficiënties, malabsorptie/maldigestie of een pancreasinsufficiëntie
