Inhoudsopgave
Samenvatting - Penitentiair Strafrecht ...................................................................................... 4
Week 1 – Strafdoelen en strafrechttheorieën ......................................................................... 5
Inhoud penitentiair recht .......................................................................................................................... 5
Strafdoelen ..................................................................................................................................................... 5
Straftheorieën ............................................................................................................................................... 6
Sanctiestelsel: tweesporenstelsel ........................................................................................................ 10
Week 2 – Sanctiebeleid en de gevangenisstraf .................................................................... 13
De historische ontwikkeling van het gevangeniswezen .............................................................. 13
Wettelijke regeling gevangeniswezen ................................................................................................ 14
Toezicht en beheer gevangeniswezen ............................................................................................... 15
Plaatsing in gevangenissen, regimes, beveiliging ......................................................................... 16
Beginselen van tenuitvoerlegging........................................................................................................ 17
Mensenbeeld van gedetineerden ......................................................................................................... 19
Ontwikkeling van het sanctiebeleid .................................................................................................... 21
Het stelsel van promoveren en degraderen .................................................................................... 23
Week 3 – straftoemeting en straftoemetingsvrijheid van de rechter........................ 30
Straftoemetingsvrijheid van de rechter............................................................................................. 30
Strafoplegging door het OM ................................................................................................................... 31
Straftoemeting ............................................................................................................................................ 31
Discussie rondom straftoemetingsvrijheid ....................................................................................... 33
Straftoemetingsvrijheid van de rechter beperken......................................................................... 33
Taakstrafverbod – art. 22b Sr .............................................................................................................. 34
Uitbreiding taakstrafverbod ................................................................................................................... 36
Week 4 – De materiële rechtspositie van gedetineerden ................................................ 39
Vindplaatsen ................................................................................................................................................ 39
Beginselen van goede bejegening ....................................................................................................... 39
Rechten van gedetineerden ................................................................................................................... 40
Instructienormen voor de inrichting ................................................................................................... 40
Toezicht op de rechten van de gedetineerden................................................................................ 41
Veiligheid en orde in de PI ..................................................................................................................... 42
Sanctiekaart ................................................................................................................................................. 45
Binnenbrengen van verboden voorwerpen in de PI ...................................................................... 46
Ontsnappen uit detentie .......................................................................................................................... 46
1
, Nieuwe technologieën .............................................................................................................................. 47
Huidig verlofstelsel .................................................................................................................................... 47
Voorgesteld verlof = doelgebonden verlof ....................................................................................... 48
Week 5 – De voorwaardelijke invrijheidstelling .................................................................. 51
De huidige VI ............................................................................................................................................... 51
De voorgestelde VI .................................................................................................................................... 52
WODC-onderzoek naar VI ...................................................................................................................... 52
Doelen van het wetsvoorstel en de kritiekpunten ......................................................................... 53
Week 6 – De levenslange gevangenisstraf ............................................................................. 57
Levenslang en EHRM ................................................................................................................................ 57
Vereisten aan een levenslange gevangenisstraf overeenkomstig art. 3 EVRM .................. 57
De Iure (de wet) ........................................................................................................................................ 58
De facto (praktijk) à Levenslang en de Nederlandse rechtspraak ........................................ 60
Beleidswijzigingen in herbeoordeling naar aanleiding van de uitspraak van de HR ........ 61
Kritiek op het nieuwe beleid .................................................................................................................. 63
De zaak Cevdet Y ....................................................................................................................................... 68
Welke ruimte heeft de minister om af te wijken van een advies van de strafrechter in
de gratieprocedures? ................................................................................................................................ 69
Welke ruimte heeft de burgerlijke rechter om de Staat te bevelen zijn beslissing te
herzien? ......................................................................................................................................................... 69
Levenslanggestraften en de nieuwe VI-regeling ............................................................................ 69
Week 7 – Terberschikkingstelling ............................................................................................... 70
Regelgeving tbs .......................................................................................................................................... 70
Tbs en het tweesporenstelsel ................................................................................................................ 70
Vereisten voor oplegging van tbs – art. 37a Sr ............................................................................. 70
De weigerende observandus.................................................................................................................. 72
Wetswijziging art. 37a Sr: doorbreking van het medisch beroepsgeheim .......................... 73
Constancia tegen Nederland, ‘Hoogerheide-zaak’ ......................................................................... 75
Voorstel tweefasenproces ....................................................................................................................... 77
Vormen van tbs .......................................................................................................................................... 78
Tenuitvoerlegging tbs ............................................................................................................................... 79
Behandelingen tbs ..................................................................................................................................... 79
Behandelfases ............................................................................................................................................. 80
Verlenging van de tbs .............................................................................................................................. 81
Verlof en proefverlof ................................................................................................................................. 81
Beëindiging tbs ........................................................................................................................................... 82
Week 8 – Herstel en herstelgerichte detentie ...................................................................... 83
2
, Het strafrechtelijke paradigma ............................................................................................................. 83
Het herstelrechtelijke paradigma......................................................................................................... 83
De mens in het strafrecht en het herstelrecht................................................................................ 84
Geschiedenis van het herstelrecht ...................................................................................................... 84
Definities van herstelrecht ..................................................................................................................... 85
Strafrecht versus herstelrecht .............................................................................................................. 86
Wedergoedmaking ..................................................................................................................................... 87
Straffen is omstreden............................................................................................................................... 88
Herstelrechtvoorzieningen in en rond het strafrecht in NL ........................................................ 88
In welke feiten, fasen en partijen kan herstelrecht worden gebruikt? .................................. 89
Maximalistische herstelrecht ................................................................................................................. 90
Herstelrecht en de gevangenis ............................................................................................................. 91
Herstelgerichte detentie .......................................................................................................................... 91
Mediation in de executiefase/TENUITVOERLEGGING ................................................................... 92
Week 9 – Beklag en beroep voor gedetineerden ................................................................. 94
Het belang van het beklagrecht ........................................................................................................... 95
Vereisten beklagrecht .............................................................................................................................. 96
Afdoening van een klacht ....................................................................................................................... 96
Informele bemiddeling ............................................................................................................................. 98
Formele bemiddeling ................................................................................................................................ 98
Ontvankelijkheid van het beklag........................................................................................................ 100
Schorsing van een beslissing en termijn van beslissen ............................................................ 102
Summiere zittingsvoorschriften.......................................................................................................... 103
Toetsing ....................................................................................................................................................... 104
Beroep .......................................................................................................................................................... 105
Procedurele voorschriften beroep (art. 69 lid 5 Pbw): .............................................................. 105
Toetsing ....................................................................................................................................................... 106
Advies spanning in detentie ................................................................................................................. 106
Week 10 - Vrijheidsbeperkende sancties .............................................................................. 110
Overzicht vormen van vrijheidsbeperking ...................................................................................... 111
Gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregelen (art. 38z Sr jo
6:6:23a/b/c/ Sv ....................................................................................................................................... 114
Criterium voor OPLEGGING van gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende
maatregelen ............................................................................................................................................... 115
Criterium voor TENUITVOERLEGGING gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende
maatregelen ............................................................................................................................................... 116
Voorwaarden/duur/verlenging - gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende
maatregelen ............................................................................................................................................... 116
3
, Kritiek op de gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregelen ...................... 118
Art. 38z Sr à Vrijheidsbeperking of vrijheidsbeneming? ......................................................... 120
Meerwaarde van Gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel (art. 38z
Sr) .................................................................................................................................................................. 121
Week 11 – bijkomende gevolgen van straf .......................................................................... 124
Bijkomende gevolgen van een strafrechtelijke veroordeling .................................................. 124
De Verklaring Omtrent Gedrag ........................................................................................................... 124
Bijkomende gevolgen en resocialisatie ............................................................................................ 125
Systematiek van de VOG-aanvraag .................................................................................................. 126
Terugkijktermijn ....................................................................................................................................... 126
Objectieve criterium ............................................................................................................................... 127
Subjectief criterium ................................................................................................................................. 128
Rode draad criterium .............................................................................................................................. 128
Verscherpt beoordelingskader bij zedendelicten. ........................................................................ 129
Continue screening .................................................................................................................................. 129
De strafrechter en de bijkomende gevolgen van de straf ........................................................ 129
4
Samenvatting - Penitentiair Strafrecht ...................................................................................... 4
Week 1 – Strafdoelen en strafrechttheorieën ......................................................................... 5
Inhoud penitentiair recht .......................................................................................................................... 5
Strafdoelen ..................................................................................................................................................... 5
Straftheorieën ............................................................................................................................................... 6
Sanctiestelsel: tweesporenstelsel ........................................................................................................ 10
Week 2 – Sanctiebeleid en de gevangenisstraf .................................................................... 13
De historische ontwikkeling van het gevangeniswezen .............................................................. 13
Wettelijke regeling gevangeniswezen ................................................................................................ 14
Toezicht en beheer gevangeniswezen ............................................................................................... 15
Plaatsing in gevangenissen, regimes, beveiliging ......................................................................... 16
Beginselen van tenuitvoerlegging........................................................................................................ 17
Mensenbeeld van gedetineerden ......................................................................................................... 19
Ontwikkeling van het sanctiebeleid .................................................................................................... 21
Het stelsel van promoveren en degraderen .................................................................................... 23
Week 3 – straftoemeting en straftoemetingsvrijheid van de rechter........................ 30
Straftoemetingsvrijheid van de rechter............................................................................................. 30
Strafoplegging door het OM ................................................................................................................... 31
Straftoemeting ............................................................................................................................................ 31
Discussie rondom straftoemetingsvrijheid ....................................................................................... 33
Straftoemetingsvrijheid van de rechter beperken......................................................................... 33
Taakstrafverbod – art. 22b Sr .............................................................................................................. 34
Uitbreiding taakstrafverbod ................................................................................................................... 36
Week 4 – De materiële rechtspositie van gedetineerden ................................................ 39
Vindplaatsen ................................................................................................................................................ 39
Beginselen van goede bejegening ....................................................................................................... 39
Rechten van gedetineerden ................................................................................................................... 40
Instructienormen voor de inrichting ................................................................................................... 40
Toezicht op de rechten van de gedetineerden................................................................................ 41
Veiligheid en orde in de PI ..................................................................................................................... 42
Sanctiekaart ................................................................................................................................................. 45
Binnenbrengen van verboden voorwerpen in de PI ...................................................................... 46
Ontsnappen uit detentie .......................................................................................................................... 46
1
, Nieuwe technologieën .............................................................................................................................. 47
Huidig verlofstelsel .................................................................................................................................... 47
Voorgesteld verlof = doelgebonden verlof ....................................................................................... 48
Week 5 – De voorwaardelijke invrijheidstelling .................................................................. 51
De huidige VI ............................................................................................................................................... 51
De voorgestelde VI .................................................................................................................................... 52
WODC-onderzoek naar VI ...................................................................................................................... 52
Doelen van het wetsvoorstel en de kritiekpunten ......................................................................... 53
Week 6 – De levenslange gevangenisstraf ............................................................................. 57
Levenslang en EHRM ................................................................................................................................ 57
Vereisten aan een levenslange gevangenisstraf overeenkomstig art. 3 EVRM .................. 57
De Iure (de wet) ........................................................................................................................................ 58
De facto (praktijk) à Levenslang en de Nederlandse rechtspraak ........................................ 60
Beleidswijzigingen in herbeoordeling naar aanleiding van de uitspraak van de HR ........ 61
Kritiek op het nieuwe beleid .................................................................................................................. 63
De zaak Cevdet Y ....................................................................................................................................... 68
Welke ruimte heeft de minister om af te wijken van een advies van de strafrechter in
de gratieprocedures? ................................................................................................................................ 69
Welke ruimte heeft de burgerlijke rechter om de Staat te bevelen zijn beslissing te
herzien? ......................................................................................................................................................... 69
Levenslanggestraften en de nieuwe VI-regeling ............................................................................ 69
Week 7 – Terberschikkingstelling ............................................................................................... 70
Regelgeving tbs .......................................................................................................................................... 70
Tbs en het tweesporenstelsel ................................................................................................................ 70
Vereisten voor oplegging van tbs – art. 37a Sr ............................................................................. 70
De weigerende observandus.................................................................................................................. 72
Wetswijziging art. 37a Sr: doorbreking van het medisch beroepsgeheim .......................... 73
Constancia tegen Nederland, ‘Hoogerheide-zaak’ ......................................................................... 75
Voorstel tweefasenproces ....................................................................................................................... 77
Vormen van tbs .......................................................................................................................................... 78
Tenuitvoerlegging tbs ............................................................................................................................... 79
Behandelingen tbs ..................................................................................................................................... 79
Behandelfases ............................................................................................................................................. 80
Verlenging van de tbs .............................................................................................................................. 81
Verlof en proefverlof ................................................................................................................................. 81
Beëindiging tbs ........................................................................................................................................... 82
Week 8 – Herstel en herstelgerichte detentie ...................................................................... 83
2
, Het strafrechtelijke paradigma ............................................................................................................. 83
Het herstelrechtelijke paradigma......................................................................................................... 83
De mens in het strafrecht en het herstelrecht................................................................................ 84
Geschiedenis van het herstelrecht ...................................................................................................... 84
Definities van herstelrecht ..................................................................................................................... 85
Strafrecht versus herstelrecht .............................................................................................................. 86
Wedergoedmaking ..................................................................................................................................... 87
Straffen is omstreden............................................................................................................................... 88
Herstelrechtvoorzieningen in en rond het strafrecht in NL ........................................................ 88
In welke feiten, fasen en partijen kan herstelrecht worden gebruikt? .................................. 89
Maximalistische herstelrecht ................................................................................................................. 90
Herstelrecht en de gevangenis ............................................................................................................. 91
Herstelgerichte detentie .......................................................................................................................... 91
Mediation in de executiefase/TENUITVOERLEGGING ................................................................... 92
Week 9 – Beklag en beroep voor gedetineerden ................................................................. 94
Het belang van het beklagrecht ........................................................................................................... 95
Vereisten beklagrecht .............................................................................................................................. 96
Afdoening van een klacht ....................................................................................................................... 96
Informele bemiddeling ............................................................................................................................. 98
Formele bemiddeling ................................................................................................................................ 98
Ontvankelijkheid van het beklag........................................................................................................ 100
Schorsing van een beslissing en termijn van beslissen ............................................................ 102
Summiere zittingsvoorschriften.......................................................................................................... 103
Toetsing ....................................................................................................................................................... 104
Beroep .......................................................................................................................................................... 105
Procedurele voorschriften beroep (art. 69 lid 5 Pbw): .............................................................. 105
Toetsing ....................................................................................................................................................... 106
Advies spanning in detentie ................................................................................................................. 106
Week 10 - Vrijheidsbeperkende sancties .............................................................................. 110
Overzicht vormen van vrijheidsbeperking ...................................................................................... 111
Gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregelen (art. 38z Sr jo
6:6:23a/b/c/ Sv ....................................................................................................................................... 114
Criterium voor OPLEGGING van gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende
maatregelen ............................................................................................................................................... 115
Criterium voor TENUITVOERLEGGING gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende
maatregelen ............................................................................................................................................... 116
Voorwaarden/duur/verlenging - gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende
maatregelen ............................................................................................................................................... 116
3
, Kritiek op de gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregelen ...................... 118
Art. 38z Sr à Vrijheidsbeperking of vrijheidsbeneming? ......................................................... 120
Meerwaarde van Gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel (art. 38z
Sr) .................................................................................................................................................................. 121
Week 11 – bijkomende gevolgen van straf .......................................................................... 124
Bijkomende gevolgen van een strafrechtelijke veroordeling .................................................. 124
De Verklaring Omtrent Gedrag ........................................................................................................... 124
Bijkomende gevolgen en resocialisatie ............................................................................................ 125
Systematiek van de VOG-aanvraag .................................................................................................. 126
Terugkijktermijn ....................................................................................................................................... 126
Objectieve criterium ............................................................................................................................... 127
Subjectief criterium ................................................................................................................................. 128
Rode draad criterium .............................................................................................................................. 128
Verscherpt beoordelingskader bij zedendelicten. ........................................................................ 129
Continue screening .................................................................................................................................. 129
De strafrechter en de bijkomende gevolgen van de straf ........................................................ 129
4
