Kennisweek 1
Werkgroep 1
Casus - Hersenschudding
- Hersenletsel door een voetbal tegen hoofd hersenschudding, toch door gaan
spelen
- Oren piepten, bal stuiterde anders
- 5 dagen later naar ziekenhuis
- Geluid + licht prikkels waren te heftig liefst in donkere kamer zitten. Buiten
zonnebril en pet op
- 2e letsel kopstoot, zelfde symptomen
- Verliest even geloof, vindt god weer terug uiteindelijk
- Vliegtuig naar Amerika therapieën om haar hersenen te trainen
- Gebruikt haar verhaal / kennis om anderen in Nederland te helpen ; hersenpraktijk
NAH = Niet Aangeboren Hersenletsel = niet rond/tijdens geboorte ontstaan
Traumatisch = buiten het lichaam = hersenschudding
Niet-traumatisch = in het lichaam = hersenbloeding
Psycho-educatie het geven van handvatten om te leren omgaan met de
situatie/aandoening
- Koppeling zelfmanagement + eigen regie
Taak verpleegkundige in de GGZ
- Anamnese afnemen ; doorsturen naar andere discipline
o Omgeving is belangrijk ! kan evt. ingeschakeld worden voor psycho-educatie
o Omgeving dus in kaart brengen
- Stellen GEEN medische diagnosen
Leerboek psychiatrie – 11.3.1
Neurocognitieve stoornis opgedeeld in twee soorten (naar ernst)
- Uitgebreide neurocognitieve stoornis
- Beperkte neurocognitieve stoornis
Specificatie naar etiologie:
- Ziekte van Alzheimer
- Frontotemporale lobaire degeneratie
- Lewylichaampjesziekte
- Vasculaire ziekte
- Traumatisch hersenletsel
- Middel/medicatiegebruik
- Hiv-infectie
- Prionziekte
- Ziekte van Parkinson
- Ziekte van Huntington
- Andere somatische aandoening
- Multipele oorzaken
- Ongespecificeerd
,Specificatie naar ernst:
- Licht moeite met instrumentele activiteiten van het dagelijks leven
(huishouden)
- Matig moeite met basisactiviteiten van het dagelijks leven (eten/aankleden)
- Ernstig volledig afhankelijk
DSM V – Domeinen (1+) voor een neurocognitieve stoornis
- Complexe aandacht
o Volgehouden aandacht (aandacht langere tijd kunnen richten)
o Selectieve aandacht (aandacht gericht kunnen houden, ondanks afleiding)
o Verdeelde aandacht (aandacht tegelijk kunnen richten op twee taken)
o Verwerkingssnelheid (reactiesnelheid en snelheid waarmee taken worden
uitgevoerd
- Executieve functies
o Plannen (ordenen van uit te voeren activiteiten)
o Besluiten nemen (beslissen bij competitieve alternatieven)
o Werkgeheugen (vermogen om informatie kort vast te houden en te bewerken)
o Feedback/fouten benutten (feedback/toepassen, leren van fouten)
o Gewoonten/inhibitie doorbreken (vermogen om complexere, maar juiste
keuzen te maken)
o Mentale/cognitieve flexibiliteit (vermogen om (deel)taken af te wisselen)
- Leervermogen en geheugen
o Registratie (vermogen om een lijst met woorden te herhalen)
o Kortetermijngeheugen (24-uursgeheugen)
o Zeer langetermijngeheugen (semantisch, autobiografisch en impliciet
geheugen)
- Taal
o Expressief taalvermogen (benoemen, woordvinding, vloeiendheid,
grammatica, syntaxis)
o Receptief taalvermogen (taalbegrip)
- Perceptueel-motorisch
o Visuele perceptie (visuele gewaarwording; vorm- en gezichtsherkenning)
o Visuoconstructie (twee- en driedimensionale constructieve vaardigheden;
tekenen/natekenen)
o Perceptueel-motorisch vermogen (integreren van waarneming met
doelgerichte motoriek)
o Praxis (aangeleerde motoriek)
o Gnosis (perceptuele integriteit van bewustzijn en herkenning)
- Sociaal-cognitief
o Herkenning van emoties (herkenning van gelaatsuitdrukkingen)
o Theory of mind (vermogen tot indenken/een beeld vormen van het perspectief
van een ander/rekening kunnen houden met de psychische toestand van een
ander
Leerboek psychiatrie – 11.11..11..11.4
NAH (niet-aangeboren hersenletsel) = GEEN DSM V-classificatie, maar neurocognitieve
stoornis. Jaarlijks 100.000 hersenletsel (hartinfarct/ongeval/hersentumor/CVA/operatie)
,NAH = hersenletsel ten gevolge van welke oorzaak dan ook, anders dan rond/door geboorte
ontstaan. Dat leidt tot een onomkeerbare breuk in de levenslijn en tot het aangewezen zijn
op hulpverlening. Leven voor en na hersenletsel verschilt dus erg.
Classificatie van niet -traumatische en traumatisch hersenletsel
Niet-traumatisch ICD-10-code Traumatisch ICD-10-code
Maligne neoplasma 191+192 Schedelbasisfractuur 801
hersenen
Benigne neoplasma 225 Commotio cerebri 850
hersenen
m. Korsakov 2911 Contusio cerebri 851
Encefalitis 323 Intracraniaal letsel 804+854
m. Parkinson 332
Multiple sclerose 340
Hemiplegie 342
Epilepsie 345
CVA 430-437
Coma vigil 7800
Overige 348
aandoeningen
hersenen
Hersenletsel kan leiden tot gevolgen op gebieden:
- Psychisch
o Emotieregulatie / gedragsaspecten / persoonlijkheid
- Somatisch
o Zintuigelijk / motorisch
- Sociaal
o Sociale vaardigheden / sociale interactie / inlevingsvermogen
DSM V – Criteria persoonlijkheidsverandering door somatische aandoening
A. Er is een persisterende verandering van de voorheen karakteristieke persoonlijkheid
B. Er zijn aanwijzingen dat de persoonlijkheidsverandering het directe
pathofysiologische gevolg is van een somatische aandoening
C. De stoornis kan niet beter worden verklaard door een andere psychische stoornis
D. De stoornis treedt niet uitsluitend op in het beloop van een delirium
E. De stoornis veroorzaakt klinisch significante lijdensdruk/beperkingen in het sociaal-
maatschappelijk functioneren
Specifieer typen:
o Labiel indien affectieve labiliteit op de voorgrond staat
o Ontremd indien geringe impulsbeheersing op de voorgrond staat
o Agressief indien agressief gedrag op de voorgrond staat
o Apathisch indien apathie/onverschilligheid op de voorgrond staat
o Paranoïde indien achterdocht/paranoïd denken op de voorgrond staat
o Anders indien niet gekenmerkt door bovengenoemde subtypen
o Gecombineerd indien verschillende kenmerken op de voorgrond staan
o Ongespecificeerd
Geen standaardbehandeling, want veel mogelijke oorzaken.
Ziekenhuis revalidatiecentrum woonsituatie
, Aandachtspunten in de omgang met mensen met NAH
Geheugenstoornissen
o Gebruik hulpmiddelen
o Herhaal zo nodig (=inslijpen)
o Communiceer over één boodschap tegelijk
o Bied een vaste structuur
Concentratiestoornissen
o Doe één ding tegelijk
o Bied een rustige omgeving
o Vermijd achtergrondruis
o Rond een onderwerp/activiteit af voor er wordt gestart met iets nieuws
o Controleer of de informatie is begrepen
Traagheid in informatieverwerking
o Neem de tijd
o Gebruik concrete taal
o Schrijf de belangrijkste informatie op
o Controleer of de informatie is begrepen
Planningsproblemen
o Werk met een vast programma
o Werk onderdelen één voor één af en stap voor stap
o Bied informatie en zaken in goede volgorde aan
o Controleer of aangeleerd gedrag ook in andere situaties lukt
Agnosie/neglect/hemianopsie
o Train het richten van de aandacht
o Geef zaken een vaste plaats
o Pas trucjes toe (hoofd draaien, bord draaien, papier op felgekleurde
ondergrond, strepen trekken)
o Leer vaste volgorden aan
o Geef aanwijzingen en ondersteun waar nodig
Afasie
o Gebruik hulpmiddelen
o Bied gespreksstructuur, rustige communicatie, een-op-eencommunicatie,
korte zinnen
o Maak gebruik van het benadrukken/opschrijven/uitbeelden/tekenen van
kernwoorden
o Controleer of de communicatie is begrepen
o Pas op voor onderschatting van de intellectuele (rest)capaciteiten
Apraxie
o Vereenvoudig handelingen in kleine stappen
o Doe handelingen voor of help mee
Werkgroep 1
Casus - Hersenschudding
- Hersenletsel door een voetbal tegen hoofd hersenschudding, toch door gaan
spelen
- Oren piepten, bal stuiterde anders
- 5 dagen later naar ziekenhuis
- Geluid + licht prikkels waren te heftig liefst in donkere kamer zitten. Buiten
zonnebril en pet op
- 2e letsel kopstoot, zelfde symptomen
- Verliest even geloof, vindt god weer terug uiteindelijk
- Vliegtuig naar Amerika therapieën om haar hersenen te trainen
- Gebruikt haar verhaal / kennis om anderen in Nederland te helpen ; hersenpraktijk
NAH = Niet Aangeboren Hersenletsel = niet rond/tijdens geboorte ontstaan
Traumatisch = buiten het lichaam = hersenschudding
Niet-traumatisch = in het lichaam = hersenbloeding
Psycho-educatie het geven van handvatten om te leren omgaan met de
situatie/aandoening
- Koppeling zelfmanagement + eigen regie
Taak verpleegkundige in de GGZ
- Anamnese afnemen ; doorsturen naar andere discipline
o Omgeving is belangrijk ! kan evt. ingeschakeld worden voor psycho-educatie
o Omgeving dus in kaart brengen
- Stellen GEEN medische diagnosen
Leerboek psychiatrie – 11.3.1
Neurocognitieve stoornis opgedeeld in twee soorten (naar ernst)
- Uitgebreide neurocognitieve stoornis
- Beperkte neurocognitieve stoornis
Specificatie naar etiologie:
- Ziekte van Alzheimer
- Frontotemporale lobaire degeneratie
- Lewylichaampjesziekte
- Vasculaire ziekte
- Traumatisch hersenletsel
- Middel/medicatiegebruik
- Hiv-infectie
- Prionziekte
- Ziekte van Parkinson
- Ziekte van Huntington
- Andere somatische aandoening
- Multipele oorzaken
- Ongespecificeerd
,Specificatie naar ernst:
- Licht moeite met instrumentele activiteiten van het dagelijks leven
(huishouden)
- Matig moeite met basisactiviteiten van het dagelijks leven (eten/aankleden)
- Ernstig volledig afhankelijk
DSM V – Domeinen (1+) voor een neurocognitieve stoornis
- Complexe aandacht
o Volgehouden aandacht (aandacht langere tijd kunnen richten)
o Selectieve aandacht (aandacht gericht kunnen houden, ondanks afleiding)
o Verdeelde aandacht (aandacht tegelijk kunnen richten op twee taken)
o Verwerkingssnelheid (reactiesnelheid en snelheid waarmee taken worden
uitgevoerd
- Executieve functies
o Plannen (ordenen van uit te voeren activiteiten)
o Besluiten nemen (beslissen bij competitieve alternatieven)
o Werkgeheugen (vermogen om informatie kort vast te houden en te bewerken)
o Feedback/fouten benutten (feedback/toepassen, leren van fouten)
o Gewoonten/inhibitie doorbreken (vermogen om complexere, maar juiste
keuzen te maken)
o Mentale/cognitieve flexibiliteit (vermogen om (deel)taken af te wisselen)
- Leervermogen en geheugen
o Registratie (vermogen om een lijst met woorden te herhalen)
o Kortetermijngeheugen (24-uursgeheugen)
o Zeer langetermijngeheugen (semantisch, autobiografisch en impliciet
geheugen)
- Taal
o Expressief taalvermogen (benoemen, woordvinding, vloeiendheid,
grammatica, syntaxis)
o Receptief taalvermogen (taalbegrip)
- Perceptueel-motorisch
o Visuele perceptie (visuele gewaarwording; vorm- en gezichtsherkenning)
o Visuoconstructie (twee- en driedimensionale constructieve vaardigheden;
tekenen/natekenen)
o Perceptueel-motorisch vermogen (integreren van waarneming met
doelgerichte motoriek)
o Praxis (aangeleerde motoriek)
o Gnosis (perceptuele integriteit van bewustzijn en herkenning)
- Sociaal-cognitief
o Herkenning van emoties (herkenning van gelaatsuitdrukkingen)
o Theory of mind (vermogen tot indenken/een beeld vormen van het perspectief
van een ander/rekening kunnen houden met de psychische toestand van een
ander
Leerboek psychiatrie – 11.11..11..11.4
NAH (niet-aangeboren hersenletsel) = GEEN DSM V-classificatie, maar neurocognitieve
stoornis. Jaarlijks 100.000 hersenletsel (hartinfarct/ongeval/hersentumor/CVA/operatie)
,NAH = hersenletsel ten gevolge van welke oorzaak dan ook, anders dan rond/door geboorte
ontstaan. Dat leidt tot een onomkeerbare breuk in de levenslijn en tot het aangewezen zijn
op hulpverlening. Leven voor en na hersenletsel verschilt dus erg.
Classificatie van niet -traumatische en traumatisch hersenletsel
Niet-traumatisch ICD-10-code Traumatisch ICD-10-code
Maligne neoplasma 191+192 Schedelbasisfractuur 801
hersenen
Benigne neoplasma 225 Commotio cerebri 850
hersenen
m. Korsakov 2911 Contusio cerebri 851
Encefalitis 323 Intracraniaal letsel 804+854
m. Parkinson 332
Multiple sclerose 340
Hemiplegie 342
Epilepsie 345
CVA 430-437
Coma vigil 7800
Overige 348
aandoeningen
hersenen
Hersenletsel kan leiden tot gevolgen op gebieden:
- Psychisch
o Emotieregulatie / gedragsaspecten / persoonlijkheid
- Somatisch
o Zintuigelijk / motorisch
- Sociaal
o Sociale vaardigheden / sociale interactie / inlevingsvermogen
DSM V – Criteria persoonlijkheidsverandering door somatische aandoening
A. Er is een persisterende verandering van de voorheen karakteristieke persoonlijkheid
B. Er zijn aanwijzingen dat de persoonlijkheidsverandering het directe
pathofysiologische gevolg is van een somatische aandoening
C. De stoornis kan niet beter worden verklaard door een andere psychische stoornis
D. De stoornis treedt niet uitsluitend op in het beloop van een delirium
E. De stoornis veroorzaakt klinisch significante lijdensdruk/beperkingen in het sociaal-
maatschappelijk functioneren
Specifieer typen:
o Labiel indien affectieve labiliteit op de voorgrond staat
o Ontremd indien geringe impulsbeheersing op de voorgrond staat
o Agressief indien agressief gedrag op de voorgrond staat
o Apathisch indien apathie/onverschilligheid op de voorgrond staat
o Paranoïde indien achterdocht/paranoïd denken op de voorgrond staat
o Anders indien niet gekenmerkt door bovengenoemde subtypen
o Gecombineerd indien verschillende kenmerken op de voorgrond staan
o Ongespecificeerd
Geen standaardbehandeling, want veel mogelijke oorzaken.
Ziekenhuis revalidatiecentrum woonsituatie
, Aandachtspunten in de omgang met mensen met NAH
Geheugenstoornissen
o Gebruik hulpmiddelen
o Herhaal zo nodig (=inslijpen)
o Communiceer over één boodschap tegelijk
o Bied een vaste structuur
Concentratiestoornissen
o Doe één ding tegelijk
o Bied een rustige omgeving
o Vermijd achtergrondruis
o Rond een onderwerp/activiteit af voor er wordt gestart met iets nieuws
o Controleer of de informatie is begrepen
Traagheid in informatieverwerking
o Neem de tijd
o Gebruik concrete taal
o Schrijf de belangrijkste informatie op
o Controleer of de informatie is begrepen
Planningsproblemen
o Werk met een vast programma
o Werk onderdelen één voor één af en stap voor stap
o Bied informatie en zaken in goede volgorde aan
o Controleer of aangeleerd gedrag ook in andere situaties lukt
Agnosie/neglect/hemianopsie
o Train het richten van de aandacht
o Geef zaken een vaste plaats
o Pas trucjes toe (hoofd draaien, bord draaien, papier op felgekleurde
ondergrond, strepen trekken)
o Leer vaste volgorden aan
o Geef aanwijzingen en ondersteun waar nodig
Afasie
o Gebruik hulpmiddelen
o Bied gespreksstructuur, rustige communicatie, een-op-eencommunicatie,
korte zinnen
o Maak gebruik van het benadrukken/opschrijven/uitbeelden/tekenen van
kernwoorden
o Controleer of de communicatie is begrepen
o Pas op voor onderschatting van de intellectuele (rest)capaciteiten
Apraxie
o Vereenvoudig handelingen in kleine stappen
o Doe handelingen voor of help mee
