Wet- en regelgeving thema 7:
Beëindigen van een ongewenste zwangerschap:
Het opzettelijk verwijderen van de bevruchte eicel/foetus heet abortus provocatus.
Omdat het beëindigen van een ongewenste zwangerschap eigenlijk niet behoort tot de
normale geneeskunde, is de juridische status van deze handeling in een aparte wet
vastgelegd, de Wet afbreking zwangerschap.
Wet afbreking zwangerschap:
In deze wet worden de voorwaarden beschreven waaraan moet worden voldaan voordat een
arts een zwangerschap mag afbreken. Ten eerste moeten ziekenhuizen/abortusklinieken
een vergunning van de minister hebben om te mogen aborteren. Deze vergunning krijgen zij
als de abortus op een verantwoorde manier kan worden verricht. Dat is het geval als
deskundigheid van het personeel, voldoende ruimte en samenwerkingsafspraken tussen
hulpverleners gewaarborgd zijn. Ten tweede worden er eisen gesteld aan de daadwerkelijke
uitvoering van de abortus. Deze eisen zijn:
Uitsluitend een arts is bevoegd om een abortus te verrichten.
Een abortus is alleen geoorloofd als de vrouw in een medische, sociale of psychische
noodsituatie verkeert die de abortus onontkoombaar maakt. Er is voor noodsituatie geen
objectief criterium. De vrouw beslist, maar de arts mag pas tot abortus overgaan als hij
ervan overtuigd is dat het om een noodsituatie gaat.
Er moeten ten minste vijf dagen zitten tussen het verzoek van de vrouw en de uitvoering.
De arts moet de vrouw goed voorlichten over andere oplossingen voor haar noodsituatie.
De arts moet ervan overtuigd zijn dat de vrouw haar verantwoordelijkheid beseft voor het
ongeboren leven en voor haarzelf en haar naasten.
Het verzoek van de vrouw moet gebaseerd zijn op haar zelfstandig oordeel.
Het moet zeker zijn dat er goede nazorg (waaronder voorlichting over het voorkomen van
zwangerschap) aan de vrouw en haar eventuele partner wordt verleend.
Gewetensbezwaren tegen abortus provocatus:
Gewetensbezwaarden zijn niet verplicht mee te werken aan de ingreep abortus provocatus.
De gewetensbezwaarde arts moet dit direct aan de vrouw meedelen.
Ook verpleegkundigen kunnen in gewetensnood komen als zij te maken krijgen met een
abortusverzoek. De verpleegkundige staat dan voor de vraag of zij, ondanks de bezwaren,
toch de zorg geeft. Als jouw visie grote verschillen vertoont met de visie van de instelling, dan
is het belangrijk dat je contact opneemt met een leidinggevende om hiervoor een oplossing te
kunnen vinden.
Wet- en regelgeving bij huiselijk geweld:
De Rijksoverheid werkt samen met gemeenten om huiselijk geweld te bestrijden. De
gemeenten zijn verantwoordelijk voor Veilig Thuis (voorheen de Advies- en Meldpunten
Kindermishandeling en de Steunpunten Huiselijk Geweld) en voor vrouwenopvang. Dit staat
in de Wet Verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Bij de bestrijding van
huiselijk geweld werken gemeenten nauw samen met andere sectoren. Bijvoorbeeld de
geestelijke gezondheidszorg (GGZ), reclassering, jeugdzorg, politie en het Openbaar
Ministerie (OM).
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling:
Iedereen die als professional te maken heeft met kinderen of volwassenen, moet werken met
de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor professionals. Het verplichte
gebruik van een meldcode staat in de Wet Verplichte meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling. Het is een stappenplan dat zij kunnen gebruiken als ze vermoedens van
mishandeling hebben. Een meldcode beschrijft in vijf stappen wat bijvoorbeeld een arts,
verpleegkundige of leraar moet doen. De code geeft duidelijkheid over hoe je moet handelen
bij vermoedens van geweld. Het gaat om alle vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties:
, Huiselijk geweld;
Kindermishandeling;
Seksueel geweld;
Ouderenmishandeling;
Eer gerelateerd geweld;
Vrouwelijke genitale verminking.
Stappen in een meldcode:
Iedere organisatie en zelfstandige professional gebruikt een eigen meldcode met vijf stappen:
Stap 1: in kaart brengen van signalen.
Stap 2: collegiale consultatie en zo nodig raadplegen van Veilig Thuis.
Stap 3: gesprek met de cliënt.
Stap 4: wegen van het geweld of de kindermishandeling.
Stap 5: beslissen: hulp organiseren of melden bij Veilig Thuis.
Beroepsgeheim en meldcode:
Wie een beroepsgeheim of zwijgplicht heeft, kan zich tegengehouden voelen om op te treden
bij vermoedens van mishandeling. Het doorbreken van het beroepsgeheim is onder bepaalde
omstandigheden wettelijk toegestaan. Hierover zijn regels opgenomen in de Wmo. Het
doorbreken van het beroepsgeheim tegenover derden is gerechtvaardigd als daarmee
ernstige schade kan worden voorkomen of beperkt. Voorwaarde hierbij is dat er geen andere
weg is dan het doorbreken van het beroepsgeheim en dat je alles in werking hebt gesteld om
toestemming te krijgen. Dat betekent dat je bijvoorbeeld dat onderzocht hebt of er andere
manieren zijn waarop het geweld kan stoppen, bijvoorbeeld door het te bespreken met de
cliënt en zijn familie. Is dat niet het geval dan kun je je beroepsgeheim doorbreken en een
melding doen bij Veilig Thuis.
Wet- en regelgeving bij seksueel geweld en misbruik:
De term ‘seksueel misbruik’ gebruiken we als seksuele handelingen binnen een
afhankelijkheidsrelatie plaatsvinden, bijvoorbeeld tussen volwassene en kind, tussen arts of
verpleegkundige en zorgvrager. Specifieke vormen van seksueel misbruik zijn:
Seksueel misbruik van kinderen;
Seksueel misbruik in een hulpverleningssituatie;
Seksueel misbruik van mensen met een beperking;
Jeugdprostitutie, gedwongen prostitutie en mensenhandel;
Kinderporno;
Vrouwelijke genitale verminking.
We spreken van 'seksueel geweld' als er sprake is van dwang tot het uitvoeren van seksuele
handelingen, deze te ondergaan of hier getuige van te zijn. Het gaat niet alleen om
aanranding en verkrachting en seksueel misbruik, maar ook om seksuele intimidatie, zoals
ongewenste seksueel getinte opmerkingen.
Vormen van seksueel geweld:
Verkrachting: een vorm van penetratie die plaatsvindt onder geweld, dwang, bedreiging of
in situaties waarin het slachtoffer lichamelijk of geestelijk niet in staat is hier tegenin te
gaan.
Poging tot verkrachting: een duidelijke poging tot seksuele agressie of verkrachting die
gestopt werd door de tussenkomst van een derde of door de reactie van het slachtoffer.
Andere ongewenste intimiteiten, bijvoorbeeld fysiek contact maken met de bedoeling een
intiem lichaamsdeel van het slachtoffer aan te raken zonder dat deze daarvoor
toestemming gaf.
Misbruik in de huiselijke sfeer: seksueel misbruik tussen partners, ex-partners of
familieleden.
Beëindigen van een ongewenste zwangerschap:
Het opzettelijk verwijderen van de bevruchte eicel/foetus heet abortus provocatus.
Omdat het beëindigen van een ongewenste zwangerschap eigenlijk niet behoort tot de
normale geneeskunde, is de juridische status van deze handeling in een aparte wet
vastgelegd, de Wet afbreking zwangerschap.
Wet afbreking zwangerschap:
In deze wet worden de voorwaarden beschreven waaraan moet worden voldaan voordat een
arts een zwangerschap mag afbreken. Ten eerste moeten ziekenhuizen/abortusklinieken
een vergunning van de minister hebben om te mogen aborteren. Deze vergunning krijgen zij
als de abortus op een verantwoorde manier kan worden verricht. Dat is het geval als
deskundigheid van het personeel, voldoende ruimte en samenwerkingsafspraken tussen
hulpverleners gewaarborgd zijn. Ten tweede worden er eisen gesteld aan de daadwerkelijke
uitvoering van de abortus. Deze eisen zijn:
Uitsluitend een arts is bevoegd om een abortus te verrichten.
Een abortus is alleen geoorloofd als de vrouw in een medische, sociale of psychische
noodsituatie verkeert die de abortus onontkoombaar maakt. Er is voor noodsituatie geen
objectief criterium. De vrouw beslist, maar de arts mag pas tot abortus overgaan als hij
ervan overtuigd is dat het om een noodsituatie gaat.
Er moeten ten minste vijf dagen zitten tussen het verzoek van de vrouw en de uitvoering.
De arts moet de vrouw goed voorlichten over andere oplossingen voor haar noodsituatie.
De arts moet ervan overtuigd zijn dat de vrouw haar verantwoordelijkheid beseft voor het
ongeboren leven en voor haarzelf en haar naasten.
Het verzoek van de vrouw moet gebaseerd zijn op haar zelfstandig oordeel.
Het moet zeker zijn dat er goede nazorg (waaronder voorlichting over het voorkomen van
zwangerschap) aan de vrouw en haar eventuele partner wordt verleend.
Gewetensbezwaren tegen abortus provocatus:
Gewetensbezwaarden zijn niet verplicht mee te werken aan de ingreep abortus provocatus.
De gewetensbezwaarde arts moet dit direct aan de vrouw meedelen.
Ook verpleegkundigen kunnen in gewetensnood komen als zij te maken krijgen met een
abortusverzoek. De verpleegkundige staat dan voor de vraag of zij, ondanks de bezwaren,
toch de zorg geeft. Als jouw visie grote verschillen vertoont met de visie van de instelling, dan
is het belangrijk dat je contact opneemt met een leidinggevende om hiervoor een oplossing te
kunnen vinden.
Wet- en regelgeving bij huiselijk geweld:
De Rijksoverheid werkt samen met gemeenten om huiselijk geweld te bestrijden. De
gemeenten zijn verantwoordelijk voor Veilig Thuis (voorheen de Advies- en Meldpunten
Kindermishandeling en de Steunpunten Huiselijk Geweld) en voor vrouwenopvang. Dit staat
in de Wet Verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Bij de bestrijding van
huiselijk geweld werken gemeenten nauw samen met andere sectoren. Bijvoorbeeld de
geestelijke gezondheidszorg (GGZ), reclassering, jeugdzorg, politie en het Openbaar
Ministerie (OM).
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling:
Iedereen die als professional te maken heeft met kinderen of volwassenen, moet werken met
de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voor professionals. Het verplichte
gebruik van een meldcode staat in de Wet Verplichte meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling. Het is een stappenplan dat zij kunnen gebruiken als ze vermoedens van
mishandeling hebben. Een meldcode beschrijft in vijf stappen wat bijvoorbeeld een arts,
verpleegkundige of leraar moet doen. De code geeft duidelijkheid over hoe je moet handelen
bij vermoedens van geweld. Het gaat om alle vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties:
, Huiselijk geweld;
Kindermishandeling;
Seksueel geweld;
Ouderenmishandeling;
Eer gerelateerd geweld;
Vrouwelijke genitale verminking.
Stappen in een meldcode:
Iedere organisatie en zelfstandige professional gebruikt een eigen meldcode met vijf stappen:
Stap 1: in kaart brengen van signalen.
Stap 2: collegiale consultatie en zo nodig raadplegen van Veilig Thuis.
Stap 3: gesprek met de cliënt.
Stap 4: wegen van het geweld of de kindermishandeling.
Stap 5: beslissen: hulp organiseren of melden bij Veilig Thuis.
Beroepsgeheim en meldcode:
Wie een beroepsgeheim of zwijgplicht heeft, kan zich tegengehouden voelen om op te treden
bij vermoedens van mishandeling. Het doorbreken van het beroepsgeheim is onder bepaalde
omstandigheden wettelijk toegestaan. Hierover zijn regels opgenomen in de Wmo. Het
doorbreken van het beroepsgeheim tegenover derden is gerechtvaardigd als daarmee
ernstige schade kan worden voorkomen of beperkt. Voorwaarde hierbij is dat er geen andere
weg is dan het doorbreken van het beroepsgeheim en dat je alles in werking hebt gesteld om
toestemming te krijgen. Dat betekent dat je bijvoorbeeld dat onderzocht hebt of er andere
manieren zijn waarop het geweld kan stoppen, bijvoorbeeld door het te bespreken met de
cliënt en zijn familie. Is dat niet het geval dan kun je je beroepsgeheim doorbreken en een
melding doen bij Veilig Thuis.
Wet- en regelgeving bij seksueel geweld en misbruik:
De term ‘seksueel misbruik’ gebruiken we als seksuele handelingen binnen een
afhankelijkheidsrelatie plaatsvinden, bijvoorbeeld tussen volwassene en kind, tussen arts of
verpleegkundige en zorgvrager. Specifieke vormen van seksueel misbruik zijn:
Seksueel misbruik van kinderen;
Seksueel misbruik in een hulpverleningssituatie;
Seksueel misbruik van mensen met een beperking;
Jeugdprostitutie, gedwongen prostitutie en mensenhandel;
Kinderporno;
Vrouwelijke genitale verminking.
We spreken van 'seksueel geweld' als er sprake is van dwang tot het uitvoeren van seksuele
handelingen, deze te ondergaan of hier getuige van te zijn. Het gaat niet alleen om
aanranding en verkrachting en seksueel misbruik, maar ook om seksuele intimidatie, zoals
ongewenste seksueel getinte opmerkingen.
Vormen van seksueel geweld:
Verkrachting: een vorm van penetratie die plaatsvindt onder geweld, dwang, bedreiging of
in situaties waarin het slachtoffer lichamelijk of geestelijk niet in staat is hier tegenin te
gaan.
Poging tot verkrachting: een duidelijke poging tot seksuele agressie of verkrachting die
gestopt werd door de tussenkomst van een derde of door de reactie van het slachtoffer.
Andere ongewenste intimiteiten, bijvoorbeeld fysiek contact maken met de bedoeling een
intiem lichaamsdeel van het slachtoffer aan te raken zonder dat deze daarvoor
toestemming gaf.
Misbruik in de huiselijke sfeer: seksueel misbruik tussen partners, ex-partners of
familieleden.
