De rol van gebruikers en niet-
gebruikers bij de introductie van
nieuwe technologieën
Hoe kunnen we de noodgedwongen technologische ontwikkelingen door de coronacrisis
in stand houden?
, Inleiding
Door een vergrijzende bevolking en snelle toename van het aantal chronisch zieken moet het
Nederlandse zorgstelsel hervormen (Guldemond, 2017). De focus verschuift naar zelfzorg, preventie
en efficiëntie om zo de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van zorg te behouden. Moderne
technologieën, zoals eHealth, kunnen hieraan bijdragen door zorg op afstand mogelijk te maken
(Schnoor et al., 2020). Eén van de definities van eHealth is: ‘’eHealth is de toepassing van zowel
digitale informatie als communicatie om de gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen en/of
te verbeteren’’ (Schnoor et al., 2020, p. 9). Door de coronacrisis begin 2020 werd het gebruik van
eHealth noodgedwongen essentieel (Van Wijck, 2020). Het is echter nog niet in te schatten of deze
ontwikkeling doorzet. Toepassingen als eHealth kwamen voorheen namelijk moeilijk van de grond,
verdwenen weer snel of werden maar door kleine groepen mensen gebruikt. Over het algemeen
innoveert de gezondheidszorg ook langzamer dan de maatschappij, wat een mogelijke hervorming in
de weg kan staan (Bukman, 2018). Onder de gebruikers van eHealth vallen zowel zorggebruikers als
zorgprofessionals zoals huisartsen. In veel studies ligt de focus enkel op de gebruikers van
technologie, maar bij het implementeren van technologieën moet ook rekening gehouden worden
met niet-gebruikers (Wyatt, 2003). Hierdoor is het interessant om de volgende vraag te stellen:
‘’Welke rol spelen gebruikers en niet-gebruikers bij het behouden van de technologische innovaties,
zoals eHealth, die door de coronacrisis zijn opgekomen?’’
Om de rol van gebruikers en niet-gebruikers te kunnen analyseren, kijken we naar het onderscheid
dat Wyatt (2003) in haar boek maakt. Wyatt (2003) staat stil bij wat een gebruiker precies is door de
vraag te stellen: is er verschil tussen iemand die iets dagelijks gebruikt en iemand die iets wekelijks
gebruikt? Dit is volgens haar belangrijk voor het verklaren van verschillende gebruikers in
verschillende sociale groepen. Bovendien maakt Wyatt (2003) onderscheid tussen vier groepen niet-
gebruikers. Je hebt namelijk niet-gebruikers die iets niet willen gebruiken en die iets niet kunnen
gebruiken. Vervolgens maakt ze onderscheid tussen niet-gebruikers die iets nooit gebruikt hebben en
die gestopt zijn met het gebruik. Hieruit ontstaan vier soorten niet-gebruikers, waarvoor andere
beleidsaanpakken nodig zijn.
Het klassieke beeld van technologie en innovatie
Om de hoofdvraag te kunnen beantwoorden, kijken we eerst naar de rol van technologie binnen de
gezondheidszorg. De gezondheidszorg bestaat eigenlijk uit technologie op technologie, van pleisters
tot MRI-scans (Timmermans & Berg, 2003). Een definitie voor medische technologieën is:
‘’Medicijnen, apparaten, medische en chirurgische procedures die in de geneeskundigen zorg worden
gebruikt en de organisatorische en ondersteunende systemen waarbinnen dergelijke zorg wordt
gebruikers bij de introductie van
nieuwe technologieën
Hoe kunnen we de noodgedwongen technologische ontwikkelingen door de coronacrisis
in stand houden?
, Inleiding
Door een vergrijzende bevolking en snelle toename van het aantal chronisch zieken moet het
Nederlandse zorgstelsel hervormen (Guldemond, 2017). De focus verschuift naar zelfzorg, preventie
en efficiëntie om zo de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van zorg te behouden. Moderne
technologieën, zoals eHealth, kunnen hieraan bijdragen door zorg op afstand mogelijk te maken
(Schnoor et al., 2020). Eén van de definities van eHealth is: ‘’eHealth is de toepassing van zowel
digitale informatie als communicatie om de gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen en/of
te verbeteren’’ (Schnoor et al., 2020, p. 9). Door de coronacrisis begin 2020 werd het gebruik van
eHealth noodgedwongen essentieel (Van Wijck, 2020). Het is echter nog niet in te schatten of deze
ontwikkeling doorzet. Toepassingen als eHealth kwamen voorheen namelijk moeilijk van de grond,
verdwenen weer snel of werden maar door kleine groepen mensen gebruikt. Over het algemeen
innoveert de gezondheidszorg ook langzamer dan de maatschappij, wat een mogelijke hervorming in
de weg kan staan (Bukman, 2018). Onder de gebruikers van eHealth vallen zowel zorggebruikers als
zorgprofessionals zoals huisartsen. In veel studies ligt de focus enkel op de gebruikers van
technologie, maar bij het implementeren van technologieën moet ook rekening gehouden worden
met niet-gebruikers (Wyatt, 2003). Hierdoor is het interessant om de volgende vraag te stellen:
‘’Welke rol spelen gebruikers en niet-gebruikers bij het behouden van de technologische innovaties,
zoals eHealth, die door de coronacrisis zijn opgekomen?’’
Om de rol van gebruikers en niet-gebruikers te kunnen analyseren, kijken we naar het onderscheid
dat Wyatt (2003) in haar boek maakt. Wyatt (2003) staat stil bij wat een gebruiker precies is door de
vraag te stellen: is er verschil tussen iemand die iets dagelijks gebruikt en iemand die iets wekelijks
gebruikt? Dit is volgens haar belangrijk voor het verklaren van verschillende gebruikers in
verschillende sociale groepen. Bovendien maakt Wyatt (2003) onderscheid tussen vier groepen niet-
gebruikers. Je hebt namelijk niet-gebruikers die iets niet willen gebruiken en die iets niet kunnen
gebruiken. Vervolgens maakt ze onderscheid tussen niet-gebruikers die iets nooit gebruikt hebben en
die gestopt zijn met het gebruik. Hieruit ontstaan vier soorten niet-gebruikers, waarvoor andere
beleidsaanpakken nodig zijn.
Het klassieke beeld van technologie en innovatie
Om de hoofdvraag te kunnen beantwoorden, kijken we eerst naar de rol van technologie binnen de
gezondheidszorg. De gezondheidszorg bestaat eigenlijk uit technologie op technologie, van pleisters
tot MRI-scans (Timmermans & Berg, 2003). Een definitie voor medische technologieën is:
‘’Medicijnen, apparaten, medische en chirurgische procedures die in de geneeskundigen zorg worden
gebruikt en de organisatorische en ondersteunende systemen waarbinnen dergelijke zorg wordt
