GESCHIEDENIS
EXAMEN
LOTTE SPIERENBURG 2021
DE REPUBLIEK
1. LUTHER & DE REFORMATIE
~ “Je weet alleen de bedoelingen van God door de Bijbel te lezen, alleen God kan vergeven.”
~ Kerk was te veel bezig met roem, rijkdom (aflatenhandel) & macht.
~ Succes door de boekdrukkunst.
~ Leidt tot grote spanningen, strijd (30 jarige oorlog) & een splitsing van de kerk in een Rooms-
katholieke & een protestantse richting.
~ 1521 Rijksdag in Worms. Luther blijft bij standpunten & wordt vogelvrij verklaard.
~ 1555 Vrede van Augsburg. “Wiens gebied, diens religie.”
2. DE CENTRALISATIEPOLITIEK VAN KAREL V
~ Karel V vond Reformatie Luther niet leuk.
~ Vooraf stevige machtspositie stedelijke burgerij, grote vrijheid provincies, veel privileges,
geen centraal bestuur.
~ Karel V wil juist centralisatie.
~ Adel & steden verliezen privileges & zelfstandigheid.
~ 1531 instellen 3 collaterale raden (Raad van State, Geheime Raad, Raad van Financiën).
~ 1555 Filips II neemt over van vader Karel V.
3. KETTERVERVOLGINGEN IN DE NEDERLANDEN
~ “Je mag in opstand komen tegen een goddeloze overheid.”
~ Veel aanhangers van Calvijn – meer dan Luther.
~ 1550 instelling van de bloedplakkaten (wet tegen ketterse activiteiten) ~ nog meer
privileges aangetast.
1566 indienen smeekschrift – Margaretha geeft in ~ tijdelijk minder kettervervolgingen.
~ Beeldenstorm volgt – chaos.
~ Willem van Oranje weigert trouw aan Margaretha & vlucht.
~ Alva komt naar de Nederlanden.
~ Instelling Raad van Beroerten (Bloedraad) om beeldenstormers te straffen – nog meer inbreuk
privileges & ook wel beetje te ver gaan.
4. HET BEGIN VAN DE NEDERLANDSE OPSTAND
~ Willem van Oranje roept vanuit Duitse ballingschap op tot verzet tegen Alva.
~ Krijgen steun van watergeuzen – guerrillaoorlog.
1572 watergeuzen nemen Den Briel in & steeds meer steden sluiten zich bij de Opstand aan.
~ Willem van Oranje wordt stadhouder.
, 5. WILLEM VAN ORANJE
~ De Opstand is eigenlijk een burgeroorlog.
~ Alva omsingelt Leiden – ontzet door de watergeuzen.
~ Willem wil gelijke behandeling van katholieken & protestanten – gebruikt nationalisme.
~ Niet tegen Filips II maar tegen Alva.
6. HET ONTSTAAN VAN DE UNIE VAN UTRECHT
~ Filips II heeft niet genoeg geld – muiterijen (Spaanse furie).
~ 1576 Pacificatie van Gent – vredesverdrag opstandige gewesten.
~ Radicale calvinisten nemen vaker de macht over – Alteratie van Amsterdam.
~ 1579 Unie van Atrecht – verbond Spanje.
~ 1579 Unie van Utrecht – reactie Atrecht.
7. HET ONTSTAAN VAN DE REPUBLIEK
~ 1580 Willem vogelvrij verklaard.
~ 1581 Plakkaat van Verlatinge – nu echt tegen Filips II.
~ 1584 Willem vermoord.
~ Kunnen geen landsheer vinden – dan maar zonder.
~ 1588 stichting Republiek der Verenigde Nederlanden.
~ Filips II voert nog steeds veel dure oorlogen – Republiek wint terrein.
~ 1588 Spaanse Armada wordt verslagen – genoeg lucht een tijd voor de Republiek om te
herstellen.
8. HET BESTUUR VAN DE REPUBLIEK
~ Samenwerking tussen zelfstandige gewesten in Staten-Generaal – buitenlandse & militaire
politiek.
~ Landsadvocaat (Johan van Oldenbarnevelt) vertegenwoordiger Holland/de Republiek.
~ Stadhouder (Maurits van Oranje) legerleider & benoemen regenten.
9. HET TWAALFJARIG BESTAND
~ 1609 – 1621 Twaalfjarig Bestand (tijdelijk vrede met Spanje).
~ Ruimte om naar eigen land te kijken – politieke verdeeldheid.
~ Van Oldenbarnevelt vrede – minder belastinggeld & vrede is beter voor de handel.
~ Van Oranje oorlog – beter voor zijn functie als legerleider.
~ Van Oldenbarnevelt huurt eigen leger in – Maurits pakt hem op & onthoofd Johan.
~ 1648 Vrede van Münster – einde opstand & internationale erkenning.
10. DE GOUDEN EEUW
~ Vanaf 15e eeuw bezig met moedernegotie – import goedkoop graan uit Oostzeegebied.
~ Landbouw ontstaan van specialisatie & commercialisering.
~ Handel nijverheid moedernegotie basis voor handelsnetwerk – specialisatie &
commercialisering zorgt voor nieuwe handelsproducten.
~ 1585 val Antwerpen – afsluiten Schelde dus komen de handelaren naar Amsterdam.
~ 1602 Oprichting VOC – samenwerking bedrijven.
~ Handel & politiek dus erg nauw verbonden – handelsprobleem opgelost door politiek.
~ 1619 Coen verplaatst handelscentrum naar Batavia.
EXAMEN
LOTTE SPIERENBURG 2021
DE REPUBLIEK
1. LUTHER & DE REFORMATIE
~ “Je weet alleen de bedoelingen van God door de Bijbel te lezen, alleen God kan vergeven.”
~ Kerk was te veel bezig met roem, rijkdom (aflatenhandel) & macht.
~ Succes door de boekdrukkunst.
~ Leidt tot grote spanningen, strijd (30 jarige oorlog) & een splitsing van de kerk in een Rooms-
katholieke & een protestantse richting.
~ 1521 Rijksdag in Worms. Luther blijft bij standpunten & wordt vogelvrij verklaard.
~ 1555 Vrede van Augsburg. “Wiens gebied, diens religie.”
2. DE CENTRALISATIEPOLITIEK VAN KAREL V
~ Karel V vond Reformatie Luther niet leuk.
~ Vooraf stevige machtspositie stedelijke burgerij, grote vrijheid provincies, veel privileges,
geen centraal bestuur.
~ Karel V wil juist centralisatie.
~ Adel & steden verliezen privileges & zelfstandigheid.
~ 1531 instellen 3 collaterale raden (Raad van State, Geheime Raad, Raad van Financiën).
~ 1555 Filips II neemt over van vader Karel V.
3. KETTERVERVOLGINGEN IN DE NEDERLANDEN
~ “Je mag in opstand komen tegen een goddeloze overheid.”
~ Veel aanhangers van Calvijn – meer dan Luther.
~ 1550 instelling van de bloedplakkaten (wet tegen ketterse activiteiten) ~ nog meer
privileges aangetast.
1566 indienen smeekschrift – Margaretha geeft in ~ tijdelijk minder kettervervolgingen.
~ Beeldenstorm volgt – chaos.
~ Willem van Oranje weigert trouw aan Margaretha & vlucht.
~ Alva komt naar de Nederlanden.
~ Instelling Raad van Beroerten (Bloedraad) om beeldenstormers te straffen – nog meer inbreuk
privileges & ook wel beetje te ver gaan.
4. HET BEGIN VAN DE NEDERLANDSE OPSTAND
~ Willem van Oranje roept vanuit Duitse ballingschap op tot verzet tegen Alva.
~ Krijgen steun van watergeuzen – guerrillaoorlog.
1572 watergeuzen nemen Den Briel in & steeds meer steden sluiten zich bij de Opstand aan.
~ Willem van Oranje wordt stadhouder.
, 5. WILLEM VAN ORANJE
~ De Opstand is eigenlijk een burgeroorlog.
~ Alva omsingelt Leiden – ontzet door de watergeuzen.
~ Willem wil gelijke behandeling van katholieken & protestanten – gebruikt nationalisme.
~ Niet tegen Filips II maar tegen Alva.
6. HET ONTSTAAN VAN DE UNIE VAN UTRECHT
~ Filips II heeft niet genoeg geld – muiterijen (Spaanse furie).
~ 1576 Pacificatie van Gent – vredesverdrag opstandige gewesten.
~ Radicale calvinisten nemen vaker de macht over – Alteratie van Amsterdam.
~ 1579 Unie van Atrecht – verbond Spanje.
~ 1579 Unie van Utrecht – reactie Atrecht.
7. HET ONTSTAAN VAN DE REPUBLIEK
~ 1580 Willem vogelvrij verklaard.
~ 1581 Plakkaat van Verlatinge – nu echt tegen Filips II.
~ 1584 Willem vermoord.
~ Kunnen geen landsheer vinden – dan maar zonder.
~ 1588 stichting Republiek der Verenigde Nederlanden.
~ Filips II voert nog steeds veel dure oorlogen – Republiek wint terrein.
~ 1588 Spaanse Armada wordt verslagen – genoeg lucht een tijd voor de Republiek om te
herstellen.
8. HET BESTUUR VAN DE REPUBLIEK
~ Samenwerking tussen zelfstandige gewesten in Staten-Generaal – buitenlandse & militaire
politiek.
~ Landsadvocaat (Johan van Oldenbarnevelt) vertegenwoordiger Holland/de Republiek.
~ Stadhouder (Maurits van Oranje) legerleider & benoemen regenten.
9. HET TWAALFJARIG BESTAND
~ 1609 – 1621 Twaalfjarig Bestand (tijdelijk vrede met Spanje).
~ Ruimte om naar eigen land te kijken – politieke verdeeldheid.
~ Van Oldenbarnevelt vrede – minder belastinggeld & vrede is beter voor de handel.
~ Van Oranje oorlog – beter voor zijn functie als legerleider.
~ Van Oldenbarnevelt huurt eigen leger in – Maurits pakt hem op & onthoofd Johan.
~ 1648 Vrede van Münster – einde opstand & internationale erkenning.
10. DE GOUDEN EEUW
~ Vanaf 15e eeuw bezig met moedernegotie – import goedkoop graan uit Oostzeegebied.
~ Landbouw ontstaan van specialisatie & commercialisering.
~ Handel nijverheid moedernegotie basis voor handelsnetwerk – specialisatie &
commercialisering zorgt voor nieuwe handelsproducten.
~ 1585 val Antwerpen – afsluiten Schelde dus komen de handelaren naar Amsterdam.
~ 1602 Oprichting VOC – samenwerking bedrijven.
~ Handel & politiek dus erg nauw verbonden – handelsprobleem opgelost door politiek.
~ 1619 Coen verplaatst handelscentrum naar Batavia.
