HC 1: Doel, aard en deelnemers strafproces
Belangen van betrokkenen dienen ⇒ voor iedereen belang
Wat de overheid wel en niet mag
Doelen van het strafproces(recht)
Strafprocesrecht: het onderzoeken of er sprake is van een strafbaar feit, en zo ja: of er
aanleiding is tot een reactie. Het regelt dus de schakel tussen feit en reactie (van opsporing
tot uitspraak rechter)
Primaire doelen
★ Mogelijk maken toepassing materiële strafrecht
★ Waarheidsvinding
★ Gerechtigheid versus rechtszekerheid (lites finiri oportet)
↳ anders oneindige vervolging
★ Rechtsvrede
- in de gemeenschap
- voor het slachtoffer en voor de verdachte
★ Rechtsbescherming: in de rechtsstaat heiligt het doel niet alle middelen
Secundaire doelen
★ Speciale preventie: voor dader zelf
★ Generale preventie
⇓ ⇓ ⇓ ⇓ ⇓ ⇓ ⇓ ⇓
Spanning tussen de doelen
Als er geen eerlijk, adequaat strafproces is kunnen rellen/geweld ontstaan omdat
gemoederen hoog oplopen als er een gevoel van onrecht is bij de gemeenschap.
↳ Amerika/moord op Pim Fortuyn
Bevoegdheidstoedeling: optreden tot criminaliteit
Bevoegdheidsbeperkingen vanuit de wetgever om die bevoegdheid uit te oefenen
Van doel naar feitelijke invulling strafvordering
Hoe moeten we het strafprocesrecht strafrechtspleging dan inrichten?
Welke aard geeft men de strafrechtspleging
Aard mede bepaald door
- criminaliteitsbestrijding versus macht beheersing
Inquisitoire of accusatoire lijn volgen? Wie is verantwoordelijk voor wat?
↳ heeft invloed op de inrichting van het strafproces
1926 Wetboek van sv : “Goed ingericht strafproces moet zoveel mogelijk bevorderen de
toepassing van de strafwet op den werkelijk schuldige en tevens de veroordeling, kan het
zijn, de vervolging van den niet-schuldige naar vermogen verhinderen.”
↳ criminaliteit en macht bestrijding terug te zien
Twee modellen
● Crime control model
,⇒ Criminaliteit vormt ernstige bedreiging voor staat
⇒ Je moet resoluut en snel uitkomst krijgen
⇒ Efficiënte rechtspleging
● Due process model
⇒ Burgers moeten worden beschermd tegen overheidsoptreden
⇒ Fouten vermijden. streven naar zorgvuldige wijzen
⇒ Betrouwbare en eerlijke rechtspleging
Glijdende schaal; steeds wijzigende inzichten en mensenrechten
↳ Altijd een mix van de twee modellen
↳ ligt aan de context
Mensenrechten: zowel een doel op zich als een deel van due process
Aard strafproces: accusatoir en inquisitoir
Accusatoir
- initiatief ligt bij partijen
- op middel van tegenspraak (debat)
- rechter heeft een passieve rol
- partijenproces
- voorbeeld: civiele procedure
Inquisitoir:
- initiatief ligt bij overheid
- op middel van schriftelijke stukken (geen tegenspraak, puur object onderzoek)
- rechter heeft een actieve rol voor waarheidsvinding
- dossier van oudsher belangrijk
- ovj onderdeel autoriteiten, geen tegenstander
- alle van overheidswege
→ Wie klaagt een rechtsschender aan?
➢ het slachtoffer (accusatoir; action directe)
➢ magistraat (inquisitoir: schout, ovj)
→ Waarheidsvinding (NL: hybride stelsel)
➢ inquisitoir: de rechter
➢ accusatoir: de partijen
→ onderzoek terechtzitting
➢ inquisitoir: rechter gaat zelf vragen stellen (regie bij rechter)
↳ sluitstuk, andere dynamiek
→ verantwoordelijkheid voor eerlijke procedure
Inq: overheid; dus rechter en rechter-commissaris
Acc: verdediging die zelf onderzoek doet; rechtsverwerking
↳ steeds meer dat verdediging wensen kan aangeven
Nederland
gematigd inquisitoir: scherpe randjes van inquisitoir is eraf/hybride
- beroepsrechter: geen leken inbreng
- onderzoek gedomineerd door overheidswege
, - zwaar accent op het vooronderzoek, dossier is ruggengraat
Vertrouwen op onderzoek of meer focussen op tegenwerping
Dilemma: onbetrouwbare autoriteiten versus slechte verdediging
↳ verantwoordelijkheid en adversitaliteit
Er is een relatie tussen positie/rol van procesdeelnemers en de visie die men heeft voor de
aard van de strafrechtspleging
↳ welk doel: wat moet daarvoor gebeuren
De onpartijdige en onafhankelijke rechter
- vroeger: rc leider onderzoek
- nu: rc is toezichthouder die waakt over het vooronderzoek en partijen en dossier
- nog steeds onpartijdig en onafhankelijk
- scheidsrechter
- rechter op zitting actieve rol en onpartijdigheid: spanning?
- je wil op zoek naar de waarheidsvinding maar je bent wel pas onpartijdig
totdat je het vonnis wijst
Controle: wraking en verschoning 512-517 Sv
Op je tenen lopen als rechter: je mag nooit uit jezelf spreken dat jij iets vindt, want je bent
onpartijdig: zorgvuldig woorden kiezen
De Ovj
Art. 124 RO:
Drie taken
1. opsporing
2. vervolging
3. (toezicht op strafvonnissen) → nu het ministerie
Rol OvJ
magistraat of crime fighter? machts beheersing of criminaliteitsbestrijding
↳ dubbel
↳ crime fighter: accusatoir met eigen belangen dienen
De raadsman
- rechtshulp verlenen
- toezien op naleving procesregels
strafrechtspleging verlangt goede raadsman
HR NJ 2010/532
- principiële partijdigheid: je hoeft geen waarheidsvinding, maar je mag geen
waarheidsvinder hinderen; dan berisping of erger
Salduz arrest en verhoorbijstand
Meer mogelijkheden in vooronderzoek en consultatierecht: inquisitoire traditie
Verantwoordelijkheden nemen (modernisering wvsv verschuiving vooronderzoek: alles even
voorleggen op de terechtzitting)
, Verdachte
Onschuldpresumptie: bewijs of beperkingsregel
- bewijs: rechter niet stellig en ovj moet alles bezwarend aandragen
- sommige proces posities kunnen wel de verdachte helpen of niet
- geen verheldering kunnen geven: invloed
Slachtoffer
- rechten 51a-51h, 12 sv → steeds meer versterkt
- loutering v fundamentele compoltering strafproces
Getuigen
- conflict tussen verdedigingsrechten en bescherming getuigen?
- betrouwbaarheid
- verdedigingsrechten respecteren
Deskundigen
- toenemende rol (Putten, Schiedam, Lucia etc.)
- meer onderzoek mogelijk
- expertise paradox: je haalt expertise binnen maar moet hem daarna betwisten
- geen outsourcing authority:
Puttense moordzaak: geen sperma match (ontlastend)
↳ ontlastend bewijs wordt weggeredeneerd
↳ dus je moet als rechter vertrouwen maar toch kritisch blijven omdat het
anders jou aangerekend wordt als fout
- battle of experts: rechter bepaald
Belangen van betrokkenen dienen ⇒ voor iedereen belang
Wat de overheid wel en niet mag
Doelen van het strafproces(recht)
Strafprocesrecht: het onderzoeken of er sprake is van een strafbaar feit, en zo ja: of er
aanleiding is tot een reactie. Het regelt dus de schakel tussen feit en reactie (van opsporing
tot uitspraak rechter)
Primaire doelen
★ Mogelijk maken toepassing materiële strafrecht
★ Waarheidsvinding
★ Gerechtigheid versus rechtszekerheid (lites finiri oportet)
↳ anders oneindige vervolging
★ Rechtsvrede
- in de gemeenschap
- voor het slachtoffer en voor de verdachte
★ Rechtsbescherming: in de rechtsstaat heiligt het doel niet alle middelen
Secundaire doelen
★ Speciale preventie: voor dader zelf
★ Generale preventie
⇓ ⇓ ⇓ ⇓ ⇓ ⇓ ⇓ ⇓
Spanning tussen de doelen
Als er geen eerlijk, adequaat strafproces is kunnen rellen/geweld ontstaan omdat
gemoederen hoog oplopen als er een gevoel van onrecht is bij de gemeenschap.
↳ Amerika/moord op Pim Fortuyn
Bevoegdheidstoedeling: optreden tot criminaliteit
Bevoegdheidsbeperkingen vanuit de wetgever om die bevoegdheid uit te oefenen
Van doel naar feitelijke invulling strafvordering
Hoe moeten we het strafprocesrecht strafrechtspleging dan inrichten?
Welke aard geeft men de strafrechtspleging
Aard mede bepaald door
- criminaliteitsbestrijding versus macht beheersing
Inquisitoire of accusatoire lijn volgen? Wie is verantwoordelijk voor wat?
↳ heeft invloed op de inrichting van het strafproces
1926 Wetboek van sv : “Goed ingericht strafproces moet zoveel mogelijk bevorderen de
toepassing van de strafwet op den werkelijk schuldige en tevens de veroordeling, kan het
zijn, de vervolging van den niet-schuldige naar vermogen verhinderen.”
↳ criminaliteit en macht bestrijding terug te zien
Twee modellen
● Crime control model
,⇒ Criminaliteit vormt ernstige bedreiging voor staat
⇒ Je moet resoluut en snel uitkomst krijgen
⇒ Efficiënte rechtspleging
● Due process model
⇒ Burgers moeten worden beschermd tegen overheidsoptreden
⇒ Fouten vermijden. streven naar zorgvuldige wijzen
⇒ Betrouwbare en eerlijke rechtspleging
Glijdende schaal; steeds wijzigende inzichten en mensenrechten
↳ Altijd een mix van de twee modellen
↳ ligt aan de context
Mensenrechten: zowel een doel op zich als een deel van due process
Aard strafproces: accusatoir en inquisitoir
Accusatoir
- initiatief ligt bij partijen
- op middel van tegenspraak (debat)
- rechter heeft een passieve rol
- partijenproces
- voorbeeld: civiele procedure
Inquisitoir:
- initiatief ligt bij overheid
- op middel van schriftelijke stukken (geen tegenspraak, puur object onderzoek)
- rechter heeft een actieve rol voor waarheidsvinding
- dossier van oudsher belangrijk
- ovj onderdeel autoriteiten, geen tegenstander
- alle van overheidswege
→ Wie klaagt een rechtsschender aan?
➢ het slachtoffer (accusatoir; action directe)
➢ magistraat (inquisitoir: schout, ovj)
→ Waarheidsvinding (NL: hybride stelsel)
➢ inquisitoir: de rechter
➢ accusatoir: de partijen
→ onderzoek terechtzitting
➢ inquisitoir: rechter gaat zelf vragen stellen (regie bij rechter)
↳ sluitstuk, andere dynamiek
→ verantwoordelijkheid voor eerlijke procedure
Inq: overheid; dus rechter en rechter-commissaris
Acc: verdediging die zelf onderzoek doet; rechtsverwerking
↳ steeds meer dat verdediging wensen kan aangeven
Nederland
gematigd inquisitoir: scherpe randjes van inquisitoir is eraf/hybride
- beroepsrechter: geen leken inbreng
- onderzoek gedomineerd door overheidswege
, - zwaar accent op het vooronderzoek, dossier is ruggengraat
Vertrouwen op onderzoek of meer focussen op tegenwerping
Dilemma: onbetrouwbare autoriteiten versus slechte verdediging
↳ verantwoordelijkheid en adversitaliteit
Er is een relatie tussen positie/rol van procesdeelnemers en de visie die men heeft voor de
aard van de strafrechtspleging
↳ welk doel: wat moet daarvoor gebeuren
De onpartijdige en onafhankelijke rechter
- vroeger: rc leider onderzoek
- nu: rc is toezichthouder die waakt over het vooronderzoek en partijen en dossier
- nog steeds onpartijdig en onafhankelijk
- scheidsrechter
- rechter op zitting actieve rol en onpartijdigheid: spanning?
- je wil op zoek naar de waarheidsvinding maar je bent wel pas onpartijdig
totdat je het vonnis wijst
Controle: wraking en verschoning 512-517 Sv
Op je tenen lopen als rechter: je mag nooit uit jezelf spreken dat jij iets vindt, want je bent
onpartijdig: zorgvuldig woorden kiezen
De Ovj
Art. 124 RO:
Drie taken
1. opsporing
2. vervolging
3. (toezicht op strafvonnissen) → nu het ministerie
Rol OvJ
magistraat of crime fighter? machts beheersing of criminaliteitsbestrijding
↳ dubbel
↳ crime fighter: accusatoir met eigen belangen dienen
De raadsman
- rechtshulp verlenen
- toezien op naleving procesregels
strafrechtspleging verlangt goede raadsman
HR NJ 2010/532
- principiële partijdigheid: je hoeft geen waarheidsvinding, maar je mag geen
waarheidsvinder hinderen; dan berisping of erger
Salduz arrest en verhoorbijstand
Meer mogelijkheden in vooronderzoek en consultatierecht: inquisitoire traditie
Verantwoordelijkheden nemen (modernisering wvsv verschuiving vooronderzoek: alles even
voorleggen op de terechtzitting)
, Verdachte
Onschuldpresumptie: bewijs of beperkingsregel
- bewijs: rechter niet stellig en ovj moet alles bezwarend aandragen
- sommige proces posities kunnen wel de verdachte helpen of niet
- geen verheldering kunnen geven: invloed
Slachtoffer
- rechten 51a-51h, 12 sv → steeds meer versterkt
- loutering v fundamentele compoltering strafproces
Getuigen
- conflict tussen verdedigingsrechten en bescherming getuigen?
- betrouwbaarheid
- verdedigingsrechten respecteren
Deskundigen
- toenemende rol (Putten, Schiedam, Lucia etc.)
- meer onderzoek mogelijk
- expertise paradox: je haalt expertise binnen maar moet hem daarna betwisten
- geen outsourcing authority:
Puttense moordzaak: geen sperma match (ontlastend)
↳ ontlastend bewijs wordt weggeredeneerd
↳ dus je moet als rechter vertrouwen maar toch kritisch blijven omdat het
anders jou aangerekend wordt als fout
- battle of experts: rechter bepaald
