College 1
Ontwikkelingspathologie =
‘’De wetenschappelijke discipline die onderzoekt hoe psychische stoornissen ontstaan en zich
ontwikkelen.’’
Pathologie gaat over psychiatrische stoornissen
• Psychische problemen: Problemen die geen stoornissen zijn, maar wel zorgen voor lijden bij
het kind, en ouders voor lastige opvoedingsvragen plaatsen. (Ik kan me lastig concentreren
bv. Het is nog niet zodanig erg dat we spreken van een stoornis)
• Psychiatrie: Medische discipline die zich bezighoudt met onderzoek, diagnose en
behandeling van psychische stoornissen
Ontwikkelingspsychopathologie (OPP)
• De ontwikkeling van het kind en/of de jongere staat centraal.
• Bij het ontstaan en het voortbestaan van gedrag, waaronder psychische stoornissen, spelen
veel verschillende factoren een rol. (oorsprong, hoe ontwikkeld dit zich, leeftijd!)
• Afhankelijk van de leeftijd van het kind kan bepaald gedrag, of een stoornis, veel voorkomen
of juist zeldzaam zijn.
• Ontwikkeling van jongens en meisjes: veel overeenkomsten, maar zeker ook verschillen.
Normaal versus abnormaal
• Wanneer spreken we van een psychische stoornis?
• ‘Abnormaal’ verschijnsel: afwijkend van een sociale norm
• Lastig om bij kinderen vast te stellen, omdat ze nog in ontwikkeling zijn.
• Veroorzaakt ongemak, lijden of bezorgdheid bij de betrokkene en/of bij de omgeving
• Omgeving: bijvoorbeeld de ouders.
• Een jong kind kan ongemak en verdriet nog niet goed aangeven.
• Gedrag past binnen een psychopathologisch begrippenkader
Drie thema’s binnen OPP
• Vroeger en nu
• Actueel gedrag is altijd het product van … vroegere ervaringen + de eisen die
de huidige situatie aan het kind stelt.
, • Dynamisch gezichtspunt
• De betekenis van gedrag is altijd afhankelijk van … de situatie en de leeftijd
van het kind.
• Elk kind is uniek …
• … en elk kind heeft unieke ervaringen (gehad).
Taalgebruik in dit boek
• Pas op dat een omschrijving van een stoornis niet een stigma wordt.
• Daarom schrijven wij: ‘een jongere met autisme’, en niet: ‘een autist’.
• Soms gebruikt een jongere (of volwassene) de stoornis
wel om zijn/haar ‘anders-zijn’ te benadrukken.
Preventie
• Kwaliteit van leven
• Het gaat om drie dimensies:
• Feelings
hoe mensen zich voelen
• Functions
wat ze kunnen
• Futures
wat hun toekomstperspectieven zijn
• Deze drie aspecten tezamen bepalen de kwaliteit van leven.
Abnormaal gedrag: 7 kenmerken
1. Persoonlijk lijden
• Kunnen jonge kinderen moeilijk aangeven.
2. Disfunctionaliteit van gedrag
• Wordt bij kinderen vaak zichtbaar in slecht presteren op school.
3. Irrationeel en onbegrijpelijk
• Voor de persoon zelf en voor de omgeving.
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
• Op het moment dat je er wel controle over hebt is er niet zo veel aan de hand
5. Opvallend
6. Gedrag geeft anderen ongemakkelijk gevoel
, 7. Uitsluitingscriterium
• Het gedrag komt niet voort uit een ‘cultureel aanvaarde’ reactie op een gebeurtenis.
1. Als je moeder bv. Dood gaat is het heel normaal dat je in de periode daar
naar rouw hebt. Je spreekt dan niet gelijk van een depressie omdat het een
normale reactie is.
Boek is evidence-based
Classificatie en diagnostiek
• Classificeren: Herkennen en onderscheiden van symptomen
• Je gaat kijken welke kenmerken zie ik en welke horen bij welke groep
• Diagnosticeren: Verklaren van het ontstaan van psychische stoornissen
• Gaat een stap verder, hoe komt het dan..? Hele proces rondom het label plakken.
Classificatie
• De DSM-5 is een classificatiesysteem, al wekt de titel de indruk dat het gaat om een
‘diagnostisch handboek’.
• De subtitel van de Nederlandse vertaling luidt dan ook: Handboek voor de classificatie van
psychische stoornissen.
• Een tweede methode is de CBCL, een vragenlijst die kan worden voorgelegd aan meerdere
respondenten.
• Een andere omschrijving van ‘classificatie’ is herkenning.
Het DSM-classificatiesysteem
• Emil Kraepelin (1856-1926) wordt gezien als de grondlegger van het moderne
classificatiesysteem.
• DSM: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
• Internationaal gebruikt handboek …
• … maar het wordt uitgegeven door de American Psychiatric Association.
• In 2013 verscheen de DSM-5. De Nederlandse vertaling volgde in 2014.
• DSM-IV verscheen in 1994, DSM-IV-TR in 2000.
Dsm 5 beter gekeken naar symptomen bij vrouwen omdat die zich anders uiten en bij dsm 4 was dat
daardoor lastig te diagnosticeren.
• Symptomen (beschrijven de stoornis)
, • Soort, aantal, mate, lijden en termijn
• Categorieën
• 300 stoornissen over 20 categorieën
Classificatie algemeen
• Classificatie betekent: onderscheid maken en indelen.
• Bijvoorbeeld tussen allerlei soorten organismen, of grazers, of psychische stoornissen.
Categoriale classificatie: DSM-systematiek
• Van oorsprong vooral gericht op het beschrijven van de kenmerken van stoornissen bij de
gemiddelde volwassen man.
• DSM werkt traditioneel met het vaststellen van wel of geen stoornis. Het gaat om het
observeerbare gedrag en/of innerlijke kenmerken
• Je hebt het, of je hebt het niet.
• Een beetje een stoornis hebben kan volgens de DSM niet.
• Maar in de DSM-5 wordt voor het eerst onderscheid gemaakt:
Er zijn lichte, matige of ernstige vormen van een stoornis. Hoe meer symptomen, hoe ernstiger de
stoornis.
Nog steeds kritiek op de DSM-5
• Er is veel verbeterd ten opzichte van de DSM-IV, maar:
• Er wordt meer, maar nog steeds te weinig rekening gehouden met de culturele context
waarbinnen psychische stoornissen kunnen ontstaan.
• Er wordt meer, maar nog steeds te weinig rekening gehouden met genderverschillen (man-
vrouwverschillen).
Dimensionale classificatie
• Een andere manier van classificeren:
vaststellen in welke mate iemand last heeft van bepaalde problemen.
• Vragenlijst om de hoeveelheid en de ernst van de symptomen te meten.
• De Child Behavior CheckList is hier een voorbeeld van.
• De score bij een bepaald kind wordt vergeleken met die van een normgroep: de gemiddelde
score van kinderen van dezelfde leeftijd, met dezelfde sekse en uit dezelfde cultuur.
Ontwikkelingspathologie =
‘’De wetenschappelijke discipline die onderzoekt hoe psychische stoornissen ontstaan en zich
ontwikkelen.’’
Pathologie gaat over psychiatrische stoornissen
• Psychische problemen: Problemen die geen stoornissen zijn, maar wel zorgen voor lijden bij
het kind, en ouders voor lastige opvoedingsvragen plaatsen. (Ik kan me lastig concentreren
bv. Het is nog niet zodanig erg dat we spreken van een stoornis)
• Psychiatrie: Medische discipline die zich bezighoudt met onderzoek, diagnose en
behandeling van psychische stoornissen
Ontwikkelingspsychopathologie (OPP)
• De ontwikkeling van het kind en/of de jongere staat centraal.
• Bij het ontstaan en het voortbestaan van gedrag, waaronder psychische stoornissen, spelen
veel verschillende factoren een rol. (oorsprong, hoe ontwikkeld dit zich, leeftijd!)
• Afhankelijk van de leeftijd van het kind kan bepaald gedrag, of een stoornis, veel voorkomen
of juist zeldzaam zijn.
• Ontwikkeling van jongens en meisjes: veel overeenkomsten, maar zeker ook verschillen.
Normaal versus abnormaal
• Wanneer spreken we van een psychische stoornis?
• ‘Abnormaal’ verschijnsel: afwijkend van een sociale norm
• Lastig om bij kinderen vast te stellen, omdat ze nog in ontwikkeling zijn.
• Veroorzaakt ongemak, lijden of bezorgdheid bij de betrokkene en/of bij de omgeving
• Omgeving: bijvoorbeeld de ouders.
• Een jong kind kan ongemak en verdriet nog niet goed aangeven.
• Gedrag past binnen een psychopathologisch begrippenkader
Drie thema’s binnen OPP
• Vroeger en nu
• Actueel gedrag is altijd het product van … vroegere ervaringen + de eisen die
de huidige situatie aan het kind stelt.
, • Dynamisch gezichtspunt
• De betekenis van gedrag is altijd afhankelijk van … de situatie en de leeftijd
van het kind.
• Elk kind is uniek …
• … en elk kind heeft unieke ervaringen (gehad).
Taalgebruik in dit boek
• Pas op dat een omschrijving van een stoornis niet een stigma wordt.
• Daarom schrijven wij: ‘een jongere met autisme’, en niet: ‘een autist’.
• Soms gebruikt een jongere (of volwassene) de stoornis
wel om zijn/haar ‘anders-zijn’ te benadrukken.
Preventie
• Kwaliteit van leven
• Het gaat om drie dimensies:
• Feelings
hoe mensen zich voelen
• Functions
wat ze kunnen
• Futures
wat hun toekomstperspectieven zijn
• Deze drie aspecten tezamen bepalen de kwaliteit van leven.
Abnormaal gedrag: 7 kenmerken
1. Persoonlijk lijden
• Kunnen jonge kinderen moeilijk aangeven.
2. Disfunctionaliteit van gedrag
• Wordt bij kinderen vaak zichtbaar in slecht presteren op school.
3. Irrationeel en onbegrijpelijk
• Voor de persoon zelf en voor de omgeving.
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
• Op het moment dat je er wel controle over hebt is er niet zo veel aan de hand
5. Opvallend
6. Gedrag geeft anderen ongemakkelijk gevoel
, 7. Uitsluitingscriterium
• Het gedrag komt niet voort uit een ‘cultureel aanvaarde’ reactie op een gebeurtenis.
1. Als je moeder bv. Dood gaat is het heel normaal dat je in de periode daar
naar rouw hebt. Je spreekt dan niet gelijk van een depressie omdat het een
normale reactie is.
Boek is evidence-based
Classificatie en diagnostiek
• Classificeren: Herkennen en onderscheiden van symptomen
• Je gaat kijken welke kenmerken zie ik en welke horen bij welke groep
• Diagnosticeren: Verklaren van het ontstaan van psychische stoornissen
• Gaat een stap verder, hoe komt het dan..? Hele proces rondom het label plakken.
Classificatie
• De DSM-5 is een classificatiesysteem, al wekt de titel de indruk dat het gaat om een
‘diagnostisch handboek’.
• De subtitel van de Nederlandse vertaling luidt dan ook: Handboek voor de classificatie van
psychische stoornissen.
• Een tweede methode is de CBCL, een vragenlijst die kan worden voorgelegd aan meerdere
respondenten.
• Een andere omschrijving van ‘classificatie’ is herkenning.
Het DSM-classificatiesysteem
• Emil Kraepelin (1856-1926) wordt gezien als de grondlegger van het moderne
classificatiesysteem.
• DSM: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
• Internationaal gebruikt handboek …
• … maar het wordt uitgegeven door de American Psychiatric Association.
• In 2013 verscheen de DSM-5. De Nederlandse vertaling volgde in 2014.
• DSM-IV verscheen in 1994, DSM-IV-TR in 2000.
Dsm 5 beter gekeken naar symptomen bij vrouwen omdat die zich anders uiten en bij dsm 4 was dat
daardoor lastig te diagnosticeren.
• Symptomen (beschrijven de stoornis)
, • Soort, aantal, mate, lijden en termijn
• Categorieën
• 300 stoornissen over 20 categorieën
Classificatie algemeen
• Classificatie betekent: onderscheid maken en indelen.
• Bijvoorbeeld tussen allerlei soorten organismen, of grazers, of psychische stoornissen.
Categoriale classificatie: DSM-systematiek
• Van oorsprong vooral gericht op het beschrijven van de kenmerken van stoornissen bij de
gemiddelde volwassen man.
• DSM werkt traditioneel met het vaststellen van wel of geen stoornis. Het gaat om het
observeerbare gedrag en/of innerlijke kenmerken
• Je hebt het, of je hebt het niet.
• Een beetje een stoornis hebben kan volgens de DSM niet.
• Maar in de DSM-5 wordt voor het eerst onderscheid gemaakt:
Er zijn lichte, matige of ernstige vormen van een stoornis. Hoe meer symptomen, hoe ernstiger de
stoornis.
Nog steeds kritiek op de DSM-5
• Er is veel verbeterd ten opzichte van de DSM-IV, maar:
• Er wordt meer, maar nog steeds te weinig rekening gehouden met de culturele context
waarbinnen psychische stoornissen kunnen ontstaan.
• Er wordt meer, maar nog steeds te weinig rekening gehouden met genderverschillen (man-
vrouwverschillen).
Dimensionale classificatie
• Een andere manier van classificeren:
vaststellen in welke mate iemand last heeft van bepaalde problemen.
• Vragenlijst om de hoeveelheid en de ernst van de symptomen te meten.
• De Child Behavior CheckList is hier een voorbeeld van.
• De score bij een bepaald kind wordt vergeleken met die van een normgroep: de gemiddelde
score van kinderen van dezelfde leeftijd, met dezelfde sekse en uit dezelfde cultuur.
