Samenva'ng literatuur dinsdagen
Inhoudsopgave
Week 6:
- Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen.
o Hoofdstuk 16: Middelengebruik en middelenmisbruik
- Universal ingredients to paren<ng teens: Parental warmth and autonomy support promote
adolescent well-being in most families
- Infograhic Naar een samenhangend aanbod voor ouders op middelenpreven<e-Trimbos-
ins<tuut
- Posi<on paper Naar een samenhangend aanbod voor ouders op middelenpreven<e -
Trimbos-ins<tuut
- Parent-based interven<ons for preven<ng or reducing adolescent substance use—A
systema<c literature review.
- Psychologie van de adolescen9e
- Research Review: The effec<veness of mul<dimensional family therapy in trea<ng
adolescents with mul<ple behavior problems–a meta-analysis
- Intersec<onaliteit in de prak<jk van pedagogische professionals en ins<tu<es
Week 7:
- Richtlijnen jeugdhulp en Jeugdbescherming. Richtlijn seksuele ontwikkeling
o Hoofdstuk 1 t/m 5
- Ouders en seksuele opvoeding: van ongemak naar vanzelfsprekendheid
- Parents as moderators of longitudinal associa<ons between sexual peer norms and Dutch
adolescents' sexual ini<a<on and inten<on
- Opvoeden en opgroeien. Handboek Pedagogiek
o Hoofdstuk 12. Rela<onele en seksuele ontwikkeling
Week 8:
- Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen
o Hoofdstuk 18. Suïcidaliteit bij kinderen en jongeren
- Annual Research Review: Suicide among youth–epidemiology, (poten<al) e<ology, and
treatment
- The Lancet Psychiatry Commission on youth mental health
- Suïcides onder adolescenten in Nederland: Een levensfase vol uitdagingen.
1
,Week 6
Rigter, J. Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen
Hoofdstuk 16 Middelgebruik en middelenmisbruik
Inleiding
Genotsmiddelen worden om uiteenlopende redenen gebruikt: plezier of tegen stress
Kennismaken en experimenteren met middelen start gemiddeld <jdens de adolescen<e
Stoornissen in middelengebruik wijken in twee opzichten af van andere psychische stoornissen:
- Effect van stoornis is a_ankelijk van andere factoren
o Eigenschappen van middel
o Manier waarop het wordt ingenomen
- Criteria om te kunnen spreken van misbruik is in hoge mate a_ankelijk van het macroniveau
(Bronfenbrenner)
Normale ontwikkeling van middelengebruik
De adolescen9e
De adolescen<e duurt steeds langer
- Adolescen<e is overgangsfase tussen kinder<jd en (jong)volwassenheid (tussen 12 en 21 jaar)
- Lengte van adolescen<e is verschillend, maar in westerse landen wordt die steeds langer
- Start van adolescen<e is wanneer kind geslachtsrijpheid bereikt (puber<jd)
o Is steeds eerder
- Einde van adolescen<e wordt maatschappelijk gedefinieerd à wanneer jongere volwassen
rol heeb verworven
o Is steeds later, doordat jongeren bijv. langer thuis blijven wonen
- Dus door vervroegde puber<jd en verlate start van volwassenheid wordt de adolescen<e
steeds langer
Waarom beginnen kinderen steeds vroeger met middelen?
- Meeste kinderen gaan <jdens adolescen<e voor eerst middelen gebruiken en ermee
experimenteren à door interacterende biologische en sociale processen en culturele
factoren
- Hersenen van adolescenten zijn nog niet volgroeid (vooral frontale hersenen à execu<eve
func<es)
o Jongere gaat experimenteren met drugs, doordat gevolgen van gedrag niet te
overzien zijn
- Start van puber<jd zorgt ook voor hogere produc<e van geslachtshormonen à die maken
hersenen extreem gevoelig voor sociale prikkels
- Gedrag wordt ook gemodelleerd door dominante sociale verwach<ngen over hoe een jongen
of meisje zich zou moeten gedragen
o Tijdens adolescen<e vooral leebijdsgenoten van invloed
Gefaseerde verwerving van emo<onele zelfstandigheid
- Belangrijke ontwikkelingsopdracht van adolescent is zich losmaken van ouders en verwerven
van emo<onele zelfstandigheid à eigen iden<teit en interesses ontdekken en leefs<jl
ontwikkelen
o Invloed van ouders neemt af en die van leebijdsgenoten neemt toe
- Deze ontwikkelingsopgave doorloopt de jongere gefaseerd:
o In eerste fase van adolescen<e zijn jongeren extreem gericht op anderen
o Later (17/18) gaat jongere zich richten op zijn eigen gevoelens en eigenschappen
2
, o Daarna gaat het nadenken over wie hij zou kunnen worden à zelfontplooiing staat
centraal
Verklaring voor risicovol gedrag <jdens de adolescen<e
- Jongeren leren heel snel van elkaar <jdens de adolescen<e à sommige onderdelen van
hersenen werken juist op<maal
o Sommige hersenonderdelen zijn heel flexibel à kunnen daarom snel aanpassen aan
nieuwe sociale omstandigheden
- De flexibiliteit en gevoeligheid voor goedkeuring en accepta<e van leebijdsgenoten, laten
dien dat risicovol gedrag bijna al<jd plaatsvindt in situa<es waarin jongeren met
leebijdsgenoten zijn en dat het in feite normaal is
- Het levert een sociale beloning op die voor de adolescent mo<verend is
Middelengebruik bij jongeren
Middelen à genotsmiddelen: ze verschaffen plezier en bevahen stoffen die niet door het lichaam zelf
worden geproduceerd (lijken wel op lichaamseigen stoies en vergroten ook de func<e daarvan)
- Psychoac<eve middelen: veranderen het psychisch func<oneren
- Geaccepteerde middelen: alcohol, nico<ne en cafeïne
- Verboden (soms gedoogde) genotsmiddelen: drugs
Roken
- Ontwikkelen van rookgedrag is meestal eerste kennismaking met gebruik van een middel
(tegenwoordig ook alcohol)
- Trends à vanaf jaren zeven<g daling in percentage rokers
o Ook onder scholieren een dalende trend
- Roken begint soms al <jdens de basisschool en neemt daarna toe à maar aantal rokers is wel
minder dan paar jaar geleden
o Percentage rokers is het hoogst onder jongvolwassenen en daarna neemt het af
- Geen verschillen meer tussen jongens en meisjes in rookgedrag (vroeger meer mannen)
o Onder zware rokers roken mannen wel meer
o Onder volwassenen ook iets meer mannen
- Er wordt meer gerookt door leerlingen van lagere schoolniveaus
- Verschillen tussen scholieren met of zonder migra<eachtergrond is klein
o Scholieren met Marokkaanse achtergrond is lager bij maandelijks roken
- Jongeren die uitgaan en scholieren uit het speciaal onderwijs en jeugdinstellingen roken
significant meer
- Nederlandse jongeren scoren gemiddeld in Europa
- Meer jongens experimenteren met elektronische sigarehen en waterpijpen
Alcohol
- Trends à alcoholgebruik is sinds 1993 onder scholieren sterk toegenomen tot 2003 à
daarna nam het vooral onder de jongste leebijdsgroepen af
- Kennismaken met alcohol vindt later plaats, maar wel op grotere schaal dan met roken
o Ervaring met alcoholische dranken neemt snel toe met de leebijd
- Meer jongens dan meisjes drinken al op jonge leebijd
o Bingedrinking komt iets meer voor bij meisjes à op oudere leebijd meer jongens
o Zwaar drinken komt vaker voor bij jongens
- Sinds 2003 is alcoholgebruik bij alle scholieren gedaald
o Alleen bingedrinken en zwaardrinken komen meer voor bij leerlingen van het vmbo
- Geen verschil tussen etnische anomsten
o Alleen Marokkaanse en Turkse migranten drinken minder
- Alcoholgebruik komt vaker voor bij probleemjongeren
o Ook vaker bij jongeren die uitgaan
3
, - Nederland behoorde in 2003 tot de top van Europa bij alcoholgebruik
Cannabis
- Trends à tussen 1988 en 1996 verdubbelde het, waarna het afnam
- Blowen is afwezig bij leerlingen van de basisschool
o Naarmate jongvolwassenen ouder worden, neemt het gebruik flink toe à grootste
groep is tussen de 25 en 29 jaar
- Meer jongens dan meisjes gebruiken cannabis
- Sinds 2003 is cannabisgebruik onder alle leerlingen afgenomen
o Wel hoogst onder leerlingen van het vmbo basis
- Geen significant verschil tussen leerlingen met of zonder migra<eachtergrond
o Marokkaanse jongeren het minst en Surinamers het meest
- Jongeren die uitgaan blowen vaker
o Nog in extremere mate kwetsbare jongeren à meisjes net zoveel
- Nederlandse scholieren scoren bovengemiddeld in Europa
Lachgas
- Gebruik van lachgas is rela<ef nieuw
- Evenveel jongens als meisjes en onder 12 jaar maar 4%
- Vaker gebruikt door leerlingen van het vmbo basis
- Lachgas is enige middel dat vaker gebruikt wordt door jongeren met een niet-westerse
migra<eachtergrond
Harddrugs en paddo’s
- Gebruik van harddrugs en paddo’s is laag vergeleken met hiervoor en is gedaald sinds 2003
o Onder volwassenen nam gebruik van xtc juist toe
- Jongens gebruiken dit iets vaker dan meisjes
- Gebruik neemt toe met de leebijd
- Leerlingen met een migra<eachtergrond gebruiken deze middelen minder vaak
o Uitzondering is xtc
- Jongeren die uitgaan gebruiken vaker xtc en cocaïne
o Ook kwetsbare jongeren
Gokken en internehen en/of gamen
- Gebruik van gokautomaten is afgenomen sinds 1992
- Meer jongens dan meisjes gebruiken gokautomaten
- Vmbo leerlingen spelen vaker
- Gokkasten is het minst populair bij leerlingen van Marokkaanse anomst
- Online pokeren is in opkomst
- Bijna alle leerlingen gebruiken sociale media
- Ongeveer 8% heeb problemen met het gebruik van sociale media
o Meer meisjes dan jongens
o Is iets toegenomen
- Problema<sch gamen komt meer voor bij jongens
- Problemen zijn het hoogst bij leerlingen van het vmbo basis
- Leerlingen van Turkse en Marokkaanse anomst hebben vaker problemen met sociale media
- Bij het gamen meer bij leerlingen van An<lliaanse/Arubaanse anomst
Energiedrankjes
- Cafeïne zit in energiedrankjes en is een psychoac<ef middel
- Gebruik is afgenomen, maar is alsnog het middel dat het vaakst wordt gebruikt
- Meer bij jongens, vmbo en scholieren van Marokkaanse en Turkse anomst
4
Inhoudsopgave
Week 6:
- Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen.
o Hoofdstuk 16: Middelengebruik en middelenmisbruik
- Universal ingredients to paren<ng teens: Parental warmth and autonomy support promote
adolescent well-being in most families
- Infograhic Naar een samenhangend aanbod voor ouders op middelenpreven<e-Trimbos-
ins<tuut
- Posi<on paper Naar een samenhangend aanbod voor ouders op middelenpreven<e -
Trimbos-ins<tuut
- Parent-based interven<ons for preven<ng or reducing adolescent substance use—A
systema<c literature review.
- Psychologie van de adolescen9e
- Research Review: The effec<veness of mul<dimensional family therapy in trea<ng
adolescents with mul<ple behavior problems–a meta-analysis
- Intersec<onaliteit in de prak<jk van pedagogische professionals en ins<tu<es
Week 7:
- Richtlijnen jeugdhulp en Jeugdbescherming. Richtlijn seksuele ontwikkeling
o Hoofdstuk 1 t/m 5
- Ouders en seksuele opvoeding: van ongemak naar vanzelfsprekendheid
- Parents as moderators of longitudinal associa<ons between sexual peer norms and Dutch
adolescents' sexual ini<a<on and inten<on
- Opvoeden en opgroeien. Handboek Pedagogiek
o Hoofdstuk 12. Rela<onele en seksuele ontwikkeling
Week 8:
- Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen
o Hoofdstuk 18. Suïcidaliteit bij kinderen en jongeren
- Annual Research Review: Suicide among youth–epidemiology, (poten<al) e<ology, and
treatment
- The Lancet Psychiatry Commission on youth mental health
- Suïcides onder adolescenten in Nederland: Een levensfase vol uitdagingen.
1
,Week 6
Rigter, J. Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen
Hoofdstuk 16 Middelgebruik en middelenmisbruik
Inleiding
Genotsmiddelen worden om uiteenlopende redenen gebruikt: plezier of tegen stress
Kennismaken en experimenteren met middelen start gemiddeld <jdens de adolescen<e
Stoornissen in middelengebruik wijken in twee opzichten af van andere psychische stoornissen:
- Effect van stoornis is a_ankelijk van andere factoren
o Eigenschappen van middel
o Manier waarop het wordt ingenomen
- Criteria om te kunnen spreken van misbruik is in hoge mate a_ankelijk van het macroniveau
(Bronfenbrenner)
Normale ontwikkeling van middelengebruik
De adolescen9e
De adolescen<e duurt steeds langer
- Adolescen<e is overgangsfase tussen kinder<jd en (jong)volwassenheid (tussen 12 en 21 jaar)
- Lengte van adolescen<e is verschillend, maar in westerse landen wordt die steeds langer
- Start van adolescen<e is wanneer kind geslachtsrijpheid bereikt (puber<jd)
o Is steeds eerder
- Einde van adolescen<e wordt maatschappelijk gedefinieerd à wanneer jongere volwassen
rol heeb verworven
o Is steeds later, doordat jongeren bijv. langer thuis blijven wonen
- Dus door vervroegde puber<jd en verlate start van volwassenheid wordt de adolescen<e
steeds langer
Waarom beginnen kinderen steeds vroeger met middelen?
- Meeste kinderen gaan <jdens adolescen<e voor eerst middelen gebruiken en ermee
experimenteren à door interacterende biologische en sociale processen en culturele
factoren
- Hersenen van adolescenten zijn nog niet volgroeid (vooral frontale hersenen à execu<eve
func<es)
o Jongere gaat experimenteren met drugs, doordat gevolgen van gedrag niet te
overzien zijn
- Start van puber<jd zorgt ook voor hogere produc<e van geslachtshormonen à die maken
hersenen extreem gevoelig voor sociale prikkels
- Gedrag wordt ook gemodelleerd door dominante sociale verwach<ngen over hoe een jongen
of meisje zich zou moeten gedragen
o Tijdens adolescen<e vooral leebijdsgenoten van invloed
Gefaseerde verwerving van emo<onele zelfstandigheid
- Belangrijke ontwikkelingsopdracht van adolescent is zich losmaken van ouders en verwerven
van emo<onele zelfstandigheid à eigen iden<teit en interesses ontdekken en leefs<jl
ontwikkelen
o Invloed van ouders neemt af en die van leebijdsgenoten neemt toe
- Deze ontwikkelingsopgave doorloopt de jongere gefaseerd:
o In eerste fase van adolescen<e zijn jongeren extreem gericht op anderen
o Later (17/18) gaat jongere zich richten op zijn eigen gevoelens en eigenschappen
2
, o Daarna gaat het nadenken over wie hij zou kunnen worden à zelfontplooiing staat
centraal
Verklaring voor risicovol gedrag <jdens de adolescen<e
- Jongeren leren heel snel van elkaar <jdens de adolescen<e à sommige onderdelen van
hersenen werken juist op<maal
o Sommige hersenonderdelen zijn heel flexibel à kunnen daarom snel aanpassen aan
nieuwe sociale omstandigheden
- De flexibiliteit en gevoeligheid voor goedkeuring en accepta<e van leebijdsgenoten, laten
dien dat risicovol gedrag bijna al<jd plaatsvindt in situa<es waarin jongeren met
leebijdsgenoten zijn en dat het in feite normaal is
- Het levert een sociale beloning op die voor de adolescent mo<verend is
Middelengebruik bij jongeren
Middelen à genotsmiddelen: ze verschaffen plezier en bevahen stoffen die niet door het lichaam zelf
worden geproduceerd (lijken wel op lichaamseigen stoies en vergroten ook de func<e daarvan)
- Psychoac<eve middelen: veranderen het psychisch func<oneren
- Geaccepteerde middelen: alcohol, nico<ne en cafeïne
- Verboden (soms gedoogde) genotsmiddelen: drugs
Roken
- Ontwikkelen van rookgedrag is meestal eerste kennismaking met gebruik van een middel
(tegenwoordig ook alcohol)
- Trends à vanaf jaren zeven<g daling in percentage rokers
o Ook onder scholieren een dalende trend
- Roken begint soms al <jdens de basisschool en neemt daarna toe à maar aantal rokers is wel
minder dan paar jaar geleden
o Percentage rokers is het hoogst onder jongvolwassenen en daarna neemt het af
- Geen verschillen meer tussen jongens en meisjes in rookgedrag (vroeger meer mannen)
o Onder zware rokers roken mannen wel meer
o Onder volwassenen ook iets meer mannen
- Er wordt meer gerookt door leerlingen van lagere schoolniveaus
- Verschillen tussen scholieren met of zonder migra<eachtergrond is klein
o Scholieren met Marokkaanse achtergrond is lager bij maandelijks roken
- Jongeren die uitgaan en scholieren uit het speciaal onderwijs en jeugdinstellingen roken
significant meer
- Nederlandse jongeren scoren gemiddeld in Europa
- Meer jongens experimenteren met elektronische sigarehen en waterpijpen
Alcohol
- Trends à alcoholgebruik is sinds 1993 onder scholieren sterk toegenomen tot 2003 à
daarna nam het vooral onder de jongste leebijdsgroepen af
- Kennismaken met alcohol vindt later plaats, maar wel op grotere schaal dan met roken
o Ervaring met alcoholische dranken neemt snel toe met de leebijd
- Meer jongens dan meisjes drinken al op jonge leebijd
o Bingedrinking komt iets meer voor bij meisjes à op oudere leebijd meer jongens
o Zwaar drinken komt vaker voor bij jongens
- Sinds 2003 is alcoholgebruik bij alle scholieren gedaald
o Alleen bingedrinken en zwaardrinken komen meer voor bij leerlingen van het vmbo
- Geen verschil tussen etnische anomsten
o Alleen Marokkaanse en Turkse migranten drinken minder
- Alcoholgebruik komt vaker voor bij probleemjongeren
o Ook vaker bij jongeren die uitgaan
3
, - Nederland behoorde in 2003 tot de top van Europa bij alcoholgebruik
Cannabis
- Trends à tussen 1988 en 1996 verdubbelde het, waarna het afnam
- Blowen is afwezig bij leerlingen van de basisschool
o Naarmate jongvolwassenen ouder worden, neemt het gebruik flink toe à grootste
groep is tussen de 25 en 29 jaar
- Meer jongens dan meisjes gebruiken cannabis
- Sinds 2003 is cannabisgebruik onder alle leerlingen afgenomen
o Wel hoogst onder leerlingen van het vmbo basis
- Geen significant verschil tussen leerlingen met of zonder migra<eachtergrond
o Marokkaanse jongeren het minst en Surinamers het meest
- Jongeren die uitgaan blowen vaker
o Nog in extremere mate kwetsbare jongeren à meisjes net zoveel
- Nederlandse scholieren scoren bovengemiddeld in Europa
Lachgas
- Gebruik van lachgas is rela<ef nieuw
- Evenveel jongens als meisjes en onder 12 jaar maar 4%
- Vaker gebruikt door leerlingen van het vmbo basis
- Lachgas is enige middel dat vaker gebruikt wordt door jongeren met een niet-westerse
migra<eachtergrond
Harddrugs en paddo’s
- Gebruik van harddrugs en paddo’s is laag vergeleken met hiervoor en is gedaald sinds 2003
o Onder volwassenen nam gebruik van xtc juist toe
- Jongens gebruiken dit iets vaker dan meisjes
- Gebruik neemt toe met de leebijd
- Leerlingen met een migra<eachtergrond gebruiken deze middelen minder vaak
o Uitzondering is xtc
- Jongeren die uitgaan gebruiken vaker xtc en cocaïne
o Ook kwetsbare jongeren
Gokken en internehen en/of gamen
- Gebruik van gokautomaten is afgenomen sinds 1992
- Meer jongens dan meisjes gebruiken gokautomaten
- Vmbo leerlingen spelen vaker
- Gokkasten is het minst populair bij leerlingen van Marokkaanse anomst
- Online pokeren is in opkomst
- Bijna alle leerlingen gebruiken sociale media
- Ongeveer 8% heeb problemen met het gebruik van sociale media
o Meer meisjes dan jongens
o Is iets toegenomen
- Problema<sch gamen komt meer voor bij jongens
- Problemen zijn het hoogst bij leerlingen van het vmbo basis
- Leerlingen van Turkse en Marokkaanse anomst hebben vaker problemen met sociale media
- Bij het gamen meer bij leerlingen van An<lliaanse/Arubaanse anomst
Energiedrankjes
- Cafeïne zit in energiedrankjes en is een psychoac<ef middel
- Gebruik is afgenomen, maar is alsnog het middel dat het vaakst wordt gebruikt
- Meer bij jongens, vmbo en scholieren van Marokkaanse en Turkse anomst
4
