Neuropsychologie: Over de gevolgen van
hersenbeschadiging
Inhoud
Table of Contents
Neuropsychologie: Over de gevolgen van hersenbeschadiging...................1
Hoofdstuk 1 Oorzaken van hersenbeschadiging.......................................4
Par 1.1 Definitie en afgrenzing..............................................................4
Par 1.2 Cerebrovasculaire accidenten (beroerte)...................................4
H3:..........................................................................................................10
Par. 3.1 CVA: meer dan een parese......................................................10
Par. 3.2 Motoriek en tonus...................................................................11
3.3 Sensibiliteit....................................................................................12
3.4 Gezichtsveld..................................................................................14
3.5 Bewustzijn......................................................................................14
3.6 Neuropsychologische (cognitieve) functies...................................15
3.7 Stemming, gedrag en persoonlijkheid...........................................16
3.8 Cerebellumstoornissen..................................................................16
3.9 Subjectieve klachten......................................................................17
Hoofdstuk 6: Rechter-hemisfeersymptomen...........................................17
6.1 inleiding:........................................................................................17
6.2 Primair neurologische symptomen:...............................................18
6.3 Neuropsychologische symptomen.................................................19
6.4 Gedragsstijl....................................................................................20
H7: Afasieën/taalstoornissen...................................................................22
7.1 De bouwstenen van taal................................................................22
7.2 Het opmerkelijke van taal..............................................................22
7.3 Spraak VS taal...............................................................................22
7.4 Taal en hersenen............................................................................23
7.5 Definitie en indeling van afasieën.................................................23
7.6 Cognitief taalschema volgens Ellis en Young.................................24
7.7 Stoornissen van lezen en schrijven (alexie/dyslexie,
agrafie/dysgrafie)................................................................................25
1
, 7.8 Herstel na afasie?..........................................................................26
7.9 Rekenstoornissen Acalculie/dyscalculie.........................................26
H8: Neglect en aanverwante stoornissen...............................................27
8.1 Arousal, aandacht en aandachtsstoornissen.................................27
8.2 Definiëring, afgrenzing en voorkomen van neglect..........................29
8.3 Voorbeeld neglect.............................................................................29
8.4 vormen van neglect..........................................................................29
8.5 Verschillen tussen hemi-anopsie en neglect..................................31
8.6 Verklaringshypothesen..................................................................32
8.7 Het vaststellen van neglect...........................................................32
8.8 Herstel en uitgangspunten voor de therapie.................................33
H9: Apraxieën.........................................................................................34
9.1 De complexiteit van alledaagse motoriek......................................34
9.2 Soorten handelingen......................................................................35
9.3 Neutrale sturing van motoriek.......................................................37
9.5 Praktijkvoorbeeld...........................................................................39
9.6 Indeling van apraxieën..................................................................40
9.7 Andere handelingsstoornissen.......................................................41
9.8 Onderzoek naar apraxieën............................................................42
9.9 Therapie en training......................................................................42
H10: Agnosieën.......................................................................................42
10.1 Van stimulus naar perceptie........................................................42
10.2 Indeling van agnosieën................................................................43
10.3 Visuele agnosie............................................................................44
10.4 Akoestische agnosie....................................................................44
10.5 Tactiele agnosie...........................................................................44
10.6 Complexe (supramodale vormen van agnosie)...........................45
10.7 Therapie en training....................................................................45
H11: Stoornisgerichte therapie/training..................................................46
11.1 Overwegingen vooraf..................................................................46
11.2 Motoriek: hemiparese en spasticiteit..............................................46
11.3 Sensibiliteit: hemianesthesie, hemianalgesie en stoornissen
kinethesie...............................................................................................48
11.4 Gezichtsvelden: Hemianopsieën..................................................50
11.5 Handelen: de apraxieën...............................................................51
2
, 11.5.4 Conceptuele/ideatorische apraxie............................................52
11.6 Herkennen: de agnosieën............................................................53
11.7 Taal: de afasieën..........................................................................54
11.8 Aandacht en aandachtsstoornissen.............................................55
11.9 Neglect........................................................................................56
11.10 Geheugen en geheugenstoornissen..........................................58
11.12 Stoornissen van executieve functies.........................................59
11.13 Vermoeibaarheid........................................................................60
11.12 Zintuigelijke overgevoeligheid...................................................60
H12 Veranderingen van stemmen, gedrag en persoonlijkheid...............61
12.1 Emotie en expressie....................................................................61
12.2 Indeling van gedragsveranderingen............................................61
12.3 Algemene kenmerken van gedragsverandering..........................61
12.4 De meest voorkomende gedragsveranderingen..........................61
12.5 De 4 determinanten van gedragsverandering voor
hersenbeschadiging.............................................................................62
12.6 De gedragscirkel..........................................................................63
12.7 Gedragsanalyse in de praktijk.....................................................63
12.8 Noso-agnosie...............................................................................64
3
, Hoofdstuk 1 Oorzaken van hersenbeschadiging
Par 1.1 Definitie en afgrenzing
Bij mensen ouder dan 45 jaar neemt de frequentie van cerebrovasculaire
accidenten (CVA = Beroerte) toe.
Een van de belangrijkste oorzaken van sterfte & handicaps.
Als hersenbeschadiging niet tot dood leidt, moet patiënt verder leven met
stoornissen (verlammingen, afasie, geheugenstoornissen etc.) Een deel
herstelt goed, ander deel leeft verder met handicap.
Bij neurologische ziekten & hersenbeschadiging wordt er in de hersenen
regorganisatie (= zoeken van nieuwe manieren/wegen in de hersenen om
iets te doen) gedaan waardoor stoornissen geheel of gedeeltelijk kunnen
worden gecompenseerd. Therapie en training zijn gericht op het bereiken
van een hoger niveau van functioneren.
Onderzoek naar herstelmogelijkheden en trainingsstrategieën is
belangrijk. Tegenwoordig wordt een patiënt vaak eerder naar huis
ontslagen (vanuit ziekenhuis of revalidatie).
Gevolg: stoornissen & problemen onvoldoende bekend zijn en
opduiken wanneer patiënt leven oppakt. (gezin, werk, hobby.) Bijv.
ruimtelijke of aandachtsstoornissen.
Par 1.2
Cerebrovasculaire accidenten (beroerte)
CVA = ‘ongeluk’ met hersenvaten.
Figuur 1 Verloop van ziektes
4
hersenbeschadiging
Inhoud
Table of Contents
Neuropsychologie: Over de gevolgen van hersenbeschadiging...................1
Hoofdstuk 1 Oorzaken van hersenbeschadiging.......................................4
Par 1.1 Definitie en afgrenzing..............................................................4
Par 1.2 Cerebrovasculaire accidenten (beroerte)...................................4
H3:..........................................................................................................10
Par. 3.1 CVA: meer dan een parese......................................................10
Par. 3.2 Motoriek en tonus...................................................................11
3.3 Sensibiliteit....................................................................................12
3.4 Gezichtsveld..................................................................................14
3.5 Bewustzijn......................................................................................14
3.6 Neuropsychologische (cognitieve) functies...................................15
3.7 Stemming, gedrag en persoonlijkheid...........................................16
3.8 Cerebellumstoornissen..................................................................16
3.9 Subjectieve klachten......................................................................17
Hoofdstuk 6: Rechter-hemisfeersymptomen...........................................17
6.1 inleiding:........................................................................................17
6.2 Primair neurologische symptomen:...............................................18
6.3 Neuropsychologische symptomen.................................................19
6.4 Gedragsstijl....................................................................................20
H7: Afasieën/taalstoornissen...................................................................22
7.1 De bouwstenen van taal................................................................22
7.2 Het opmerkelijke van taal..............................................................22
7.3 Spraak VS taal...............................................................................22
7.4 Taal en hersenen............................................................................23
7.5 Definitie en indeling van afasieën.................................................23
7.6 Cognitief taalschema volgens Ellis en Young.................................24
7.7 Stoornissen van lezen en schrijven (alexie/dyslexie,
agrafie/dysgrafie)................................................................................25
1
, 7.8 Herstel na afasie?..........................................................................26
7.9 Rekenstoornissen Acalculie/dyscalculie.........................................26
H8: Neglect en aanverwante stoornissen...............................................27
8.1 Arousal, aandacht en aandachtsstoornissen.................................27
8.2 Definiëring, afgrenzing en voorkomen van neglect..........................29
8.3 Voorbeeld neglect.............................................................................29
8.4 vormen van neglect..........................................................................29
8.5 Verschillen tussen hemi-anopsie en neglect..................................31
8.6 Verklaringshypothesen..................................................................32
8.7 Het vaststellen van neglect...........................................................32
8.8 Herstel en uitgangspunten voor de therapie.................................33
H9: Apraxieën.........................................................................................34
9.1 De complexiteit van alledaagse motoriek......................................34
9.2 Soorten handelingen......................................................................35
9.3 Neutrale sturing van motoriek.......................................................37
9.5 Praktijkvoorbeeld...........................................................................39
9.6 Indeling van apraxieën..................................................................40
9.7 Andere handelingsstoornissen.......................................................41
9.8 Onderzoek naar apraxieën............................................................42
9.9 Therapie en training......................................................................42
H10: Agnosieën.......................................................................................42
10.1 Van stimulus naar perceptie........................................................42
10.2 Indeling van agnosieën................................................................43
10.3 Visuele agnosie............................................................................44
10.4 Akoestische agnosie....................................................................44
10.5 Tactiele agnosie...........................................................................44
10.6 Complexe (supramodale vormen van agnosie)...........................45
10.7 Therapie en training....................................................................45
H11: Stoornisgerichte therapie/training..................................................46
11.1 Overwegingen vooraf..................................................................46
11.2 Motoriek: hemiparese en spasticiteit..............................................46
11.3 Sensibiliteit: hemianesthesie, hemianalgesie en stoornissen
kinethesie...............................................................................................48
11.4 Gezichtsvelden: Hemianopsieën..................................................50
11.5 Handelen: de apraxieën...............................................................51
2
, 11.5.4 Conceptuele/ideatorische apraxie............................................52
11.6 Herkennen: de agnosieën............................................................53
11.7 Taal: de afasieën..........................................................................54
11.8 Aandacht en aandachtsstoornissen.............................................55
11.9 Neglect........................................................................................56
11.10 Geheugen en geheugenstoornissen..........................................58
11.12 Stoornissen van executieve functies.........................................59
11.13 Vermoeibaarheid........................................................................60
11.12 Zintuigelijke overgevoeligheid...................................................60
H12 Veranderingen van stemmen, gedrag en persoonlijkheid...............61
12.1 Emotie en expressie....................................................................61
12.2 Indeling van gedragsveranderingen............................................61
12.3 Algemene kenmerken van gedragsverandering..........................61
12.4 De meest voorkomende gedragsveranderingen..........................61
12.5 De 4 determinanten van gedragsverandering voor
hersenbeschadiging.............................................................................62
12.6 De gedragscirkel..........................................................................63
12.7 Gedragsanalyse in de praktijk.....................................................63
12.8 Noso-agnosie...............................................................................64
3
, Hoofdstuk 1 Oorzaken van hersenbeschadiging
Par 1.1 Definitie en afgrenzing
Bij mensen ouder dan 45 jaar neemt de frequentie van cerebrovasculaire
accidenten (CVA = Beroerte) toe.
Een van de belangrijkste oorzaken van sterfte & handicaps.
Als hersenbeschadiging niet tot dood leidt, moet patiënt verder leven met
stoornissen (verlammingen, afasie, geheugenstoornissen etc.) Een deel
herstelt goed, ander deel leeft verder met handicap.
Bij neurologische ziekten & hersenbeschadiging wordt er in de hersenen
regorganisatie (= zoeken van nieuwe manieren/wegen in de hersenen om
iets te doen) gedaan waardoor stoornissen geheel of gedeeltelijk kunnen
worden gecompenseerd. Therapie en training zijn gericht op het bereiken
van een hoger niveau van functioneren.
Onderzoek naar herstelmogelijkheden en trainingsstrategieën is
belangrijk. Tegenwoordig wordt een patiënt vaak eerder naar huis
ontslagen (vanuit ziekenhuis of revalidatie).
Gevolg: stoornissen & problemen onvoldoende bekend zijn en
opduiken wanneer patiënt leven oppakt. (gezin, werk, hobby.) Bijv.
ruimtelijke of aandachtsstoornissen.
Par 1.2
Cerebrovasculaire accidenten (beroerte)
CVA = ‘ongeluk’ met hersenvaten.
Figuur 1 Verloop van ziektes
4
