Naam: Brenda Beers Studentnummer: 500728240 School: Hogeschool van Amsterdam
Coach: Simone Andriessen Plaats: Amsterdam Faciliteit: Gezondheid
Opdrachtgever: Fysiotherapeuten KNBSB Datum: 31-05-2020 Opleiding: Fysiotherapie
Cross-bridge stretch
De sleeper stretch en cross-bridge
stretch verbeteren de endorotatie bij
bovenhandse sporters
met GIRD
,Inhoudsopgave
Samenvatting ........................................................................................................................................... 3
Inleiding ................................................................................................................................................... 4
Theoretisch kader .................................................................................................................................... 5
Wat houd GIRD in .............................................................................................................................. 5
Optreden van GIRD bij bovenhandse sporters ............................................................................... 5
Diagnostiek GIRD COOL ................................................................................................................... 6
Behandeling protocol nu ................................................................................................................... 7
Sleeper stretch en cross-bridge stretch .......................................................................................... 8
Methode ................................................................................................................................................... 9
PICO .................................................................................................................................................... 9
Zoekstrategie ...................................................................................................................................... 9
In- en exclusiecriteria ........................................................................................................................ 9
Selectieproces .................................................................................................................................. 10
Data-extractie ................................................................................................................................... 10
Zoekresultaten ....................................................................................................................................... 11
Resultaten.............................................................................................................................................. 12
Studie karakteristieken .................................................................................................................... 12
Participanten karakteristieken ........................................................................................................ 13
Interventies karakteristieken .......................................................................................................... 14
Effecten van de interventies ........................................................................................................... 17
Discussie ............................................................................................................................................... 25
Samenvatting.................................................................................................................................... 25
Mogelijke bias en studie limitaties ................................................................................................. 25
Toekomstig onderzoek .................................................................................................................... 28
Praktijkadvies ................................................................................................................................... 28
Conclusie ............................................................................................................................................... 28
Literatuur................................................................................................................................................ 29
Bijlage 1 ................................................................................................................................................. 31
Psychometrische variabelen van de digitale inclinometer .......................................................... 31
Bijlage .................................................................................................................................................... 32
In- en exclusiecriteria ...................................................................................................................... 32
Bijlage 3 ................................................................................................................................................. 33
Flowchart .......................................................................................................................................... 33
Bijlage 4 ................................................................................................................................................. 34
PEDro scale criteria ......................................................................................................................... 34
Bijlage 5 ................................................................................................................................................. 36
Bewegingsanalyse ........................................................................................................................... 36
Bijlage .................................................................................................................................................... 37
Beoordelingsformulier bachelor thesis ......................................................................................... 37
2
, De sleeper stretch en cross-bridge stretch verbeteren de
endorotatie bij bovenhandse sporters met GIRD:
een systematic review
Beers B
Samenvatting
Introductie: De fysiotherapeuten van het Nederlands honk- en softbalteam willen adequate behandelingen
bieden. De vraag van de praktijk is: Wat is de evidentie voor de sleeper stretch en cross-bridge stretch bij
bovenhandse sporters met GIRD? Om antwoord te geven op deze vraag wordt gekeken naar de effecten van
beide stretches. Daarnaast wordt een behandeladvies opgesteld.
Databronnen: PubMed en Google Scholar.
Studie selectie: Studies zijn gescreend op basis van titel, abstract en full-tekst. Deze screening is middels de
inclusiecriteria uitgevoerd. In totaal zijn er vijf studies geïncludeerd. De kwaliteit van de studies varieert van 4
tot 8 punten op de PEDro scale. De leeftijd van de participanten is tussen de 17-23 jaar. De studies
includeerde alleen asymptomatische participanten. De interventies zijn divers.
Data extractie: De endorotatie ROM is de primaire uitkomstmaat. Secundaire uitkomstmaten zijn de
exorotatie- en horizontale adductie ROM.
Resultaten: Alle vijf de studies laten een significant verschil zien bij de verbetering van de endorotatie, dit
geld voor alle stretch vormen. Drie studies onderzochten het effect van stretchen op de horizontale adductie.
Twee studies onderzochten de exorotatie. Uit vier studies blijkt dat een stretch interventie de endorotatie
beperking verminderd. Uit één studie blijkt dat de cross-bridge stretch de endorotatie en horizontale adductie
beperking significant verminderd vergeleken met de sleeper stretch.
Conclusie: Het uitvoeren van de sleeper stretch en cross-bridge stretch laten significante verbeteringen zien
op de ROM van de endorotatie en horizontale adductie bij 17-23 jarige bovenhandse sporters met
asymptomatische GIRD. De schrijver wil het belang van toekomstig onderzoek naar stretch interventies bij
symptomatische participanten benadrukken.
Advies: De opdrachtgever wordt geadviseerd om beide stretchvormen in te voeren in het
behandelprogramma van bovenhandse sporters met asymptomatische GIRD. Dagelijks 30 seconde stretchen
wordt geadviseerd. Overige FITT-factoren kunnen op diverse wijze worden toegepast.
Keywords: Sleeper stretch, cross-bridge stretch, GIRD en overhead athlete.
3
, Inleiding
De fysiotherapeuten van het Nederlands honk- en softbalteam behandelen veel spelers met
glenohumeral internal rotation deficit (GIRD). Om de range of motion (ROM) van endorotatie te
vergroten bestaan de behandelingen voornamelijk uit stretchen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de
sleeper stretch en cross-bridge stretch. De fysiotherapeuten willen adequate behandeling bieden.
Daarom is de vraag van de praktijk: wat is de evidentie voor de sleeper stretch en cross-bridge stretch
bij de behandeling van GIRD? De primaire opdracht is het aanleveren van een literatuurstudie waaruit
de evidentie op deze stretches duidelijk wordt. De secundaire opdracht is het aanleveren van een
oefenprogramma aan de hand van een app. Het doel van de app is een overzichtelijke weergave
geven van relevante oefeningen. De app heeft betrekking op allerlei fronten en fysiotherapeutisch
parameters, waaronder de FITT (frequentie, intensiteit, tijd en timing).
GIRD is een veel voorkomende aandoening bij getrainde bovenhandse sporters. Volgens Srivastav et
al (2018) komt GIRD voor bij 29,1% van de bovenhandse college sporters. Bij honkbal pitchers is de
prevalentie maar liefst 30-35% (Tokish e.a., 2008). GIRD is een adaptatie van de schouder endo- en
exorotatie ROM bij bovenhandse sporters. Er zijn twee vormen van GIRD, de pathologische GIRD en
de functionele GIRD. In het theoretisch kader wordt verder uitgelegd wat GIRD inhoudt. Verder wordt
het optreden van GIRD bij bovenhandse sporters uitgelegd aan de hand van een bewegingsanalyse.
De probleemstelling bij de behandeling van GIRD is het gebrek aan consensus over de
behandelstrategie (Nakayama e.a., 2017). Binnen de fysiotherapie is GIRD redelijk bekend.
Fysiotherapeuten weten wat GIRD inhoudt, maar niet hoe ze sporters het beste kunnen behandelen.
Er worden aannames gedaan en behandeld uit eigen ervaring. Met de expertise van de meeste
fysiotherapeuten is dit geen probleem, maar evidence based zijn de behandelingen niet. Een oorzaak
hiervoor is de summiere uitleg over behandelmogelijkheden. Binnen het KNGF evidence Statement
subacromiale klachten (2011) wordt enkel benoemd dat de ROM van de schouder vergroot moet
worden. Hierbij wordt niet uitgelegd hoe, wanneer, waarom en met welke frequentie, intensiteit, tijd en
timing. Deze uitleg is van groot belang als het advies wordt opgevolgd van Braun et al (2009):
fysiotherapeutische behandelingen moeten de primaire behandeling zijn voor bovenhandse sporters,
voor andere behandelingen worden overwogen.
Aan de hand van de probleemstelling is de volgende hypothese gesteld: de sleeper stretch en cross-
body stretch vergoten de endorotatie en zo wordt pathologische GIRD verminderd. Om te kijken of
deze hypothese wettenschappelijk kan worden onderbouwd wordt de volgende vraagstelling
onderzocht: ‘Wat zijn de effecten van de sleeper stretch en cross-bridge stretch op de endorotatie bij
bovenhandse sporters met een functionele GIRD?’
4
Coach: Simone Andriessen Plaats: Amsterdam Faciliteit: Gezondheid
Opdrachtgever: Fysiotherapeuten KNBSB Datum: 31-05-2020 Opleiding: Fysiotherapie
Cross-bridge stretch
De sleeper stretch en cross-bridge
stretch verbeteren de endorotatie bij
bovenhandse sporters
met GIRD
,Inhoudsopgave
Samenvatting ........................................................................................................................................... 3
Inleiding ................................................................................................................................................... 4
Theoretisch kader .................................................................................................................................... 5
Wat houd GIRD in .............................................................................................................................. 5
Optreden van GIRD bij bovenhandse sporters ............................................................................... 5
Diagnostiek GIRD COOL ................................................................................................................... 6
Behandeling protocol nu ................................................................................................................... 7
Sleeper stretch en cross-bridge stretch .......................................................................................... 8
Methode ................................................................................................................................................... 9
PICO .................................................................................................................................................... 9
Zoekstrategie ...................................................................................................................................... 9
In- en exclusiecriteria ........................................................................................................................ 9
Selectieproces .................................................................................................................................. 10
Data-extractie ................................................................................................................................... 10
Zoekresultaten ....................................................................................................................................... 11
Resultaten.............................................................................................................................................. 12
Studie karakteristieken .................................................................................................................... 12
Participanten karakteristieken ........................................................................................................ 13
Interventies karakteristieken .......................................................................................................... 14
Effecten van de interventies ........................................................................................................... 17
Discussie ............................................................................................................................................... 25
Samenvatting.................................................................................................................................... 25
Mogelijke bias en studie limitaties ................................................................................................. 25
Toekomstig onderzoek .................................................................................................................... 28
Praktijkadvies ................................................................................................................................... 28
Conclusie ............................................................................................................................................... 28
Literatuur................................................................................................................................................ 29
Bijlage 1 ................................................................................................................................................. 31
Psychometrische variabelen van de digitale inclinometer .......................................................... 31
Bijlage .................................................................................................................................................... 32
In- en exclusiecriteria ...................................................................................................................... 32
Bijlage 3 ................................................................................................................................................. 33
Flowchart .......................................................................................................................................... 33
Bijlage 4 ................................................................................................................................................. 34
PEDro scale criteria ......................................................................................................................... 34
Bijlage 5 ................................................................................................................................................. 36
Bewegingsanalyse ........................................................................................................................... 36
Bijlage .................................................................................................................................................... 37
Beoordelingsformulier bachelor thesis ......................................................................................... 37
2
, De sleeper stretch en cross-bridge stretch verbeteren de
endorotatie bij bovenhandse sporters met GIRD:
een systematic review
Beers B
Samenvatting
Introductie: De fysiotherapeuten van het Nederlands honk- en softbalteam willen adequate behandelingen
bieden. De vraag van de praktijk is: Wat is de evidentie voor de sleeper stretch en cross-bridge stretch bij
bovenhandse sporters met GIRD? Om antwoord te geven op deze vraag wordt gekeken naar de effecten van
beide stretches. Daarnaast wordt een behandeladvies opgesteld.
Databronnen: PubMed en Google Scholar.
Studie selectie: Studies zijn gescreend op basis van titel, abstract en full-tekst. Deze screening is middels de
inclusiecriteria uitgevoerd. In totaal zijn er vijf studies geïncludeerd. De kwaliteit van de studies varieert van 4
tot 8 punten op de PEDro scale. De leeftijd van de participanten is tussen de 17-23 jaar. De studies
includeerde alleen asymptomatische participanten. De interventies zijn divers.
Data extractie: De endorotatie ROM is de primaire uitkomstmaat. Secundaire uitkomstmaten zijn de
exorotatie- en horizontale adductie ROM.
Resultaten: Alle vijf de studies laten een significant verschil zien bij de verbetering van de endorotatie, dit
geld voor alle stretch vormen. Drie studies onderzochten het effect van stretchen op de horizontale adductie.
Twee studies onderzochten de exorotatie. Uit vier studies blijkt dat een stretch interventie de endorotatie
beperking verminderd. Uit één studie blijkt dat de cross-bridge stretch de endorotatie en horizontale adductie
beperking significant verminderd vergeleken met de sleeper stretch.
Conclusie: Het uitvoeren van de sleeper stretch en cross-bridge stretch laten significante verbeteringen zien
op de ROM van de endorotatie en horizontale adductie bij 17-23 jarige bovenhandse sporters met
asymptomatische GIRD. De schrijver wil het belang van toekomstig onderzoek naar stretch interventies bij
symptomatische participanten benadrukken.
Advies: De opdrachtgever wordt geadviseerd om beide stretchvormen in te voeren in het
behandelprogramma van bovenhandse sporters met asymptomatische GIRD. Dagelijks 30 seconde stretchen
wordt geadviseerd. Overige FITT-factoren kunnen op diverse wijze worden toegepast.
Keywords: Sleeper stretch, cross-bridge stretch, GIRD en overhead athlete.
3
, Inleiding
De fysiotherapeuten van het Nederlands honk- en softbalteam behandelen veel spelers met
glenohumeral internal rotation deficit (GIRD). Om de range of motion (ROM) van endorotatie te
vergroten bestaan de behandelingen voornamelijk uit stretchen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de
sleeper stretch en cross-bridge stretch. De fysiotherapeuten willen adequate behandeling bieden.
Daarom is de vraag van de praktijk: wat is de evidentie voor de sleeper stretch en cross-bridge stretch
bij de behandeling van GIRD? De primaire opdracht is het aanleveren van een literatuurstudie waaruit
de evidentie op deze stretches duidelijk wordt. De secundaire opdracht is het aanleveren van een
oefenprogramma aan de hand van een app. Het doel van de app is een overzichtelijke weergave
geven van relevante oefeningen. De app heeft betrekking op allerlei fronten en fysiotherapeutisch
parameters, waaronder de FITT (frequentie, intensiteit, tijd en timing).
GIRD is een veel voorkomende aandoening bij getrainde bovenhandse sporters. Volgens Srivastav et
al (2018) komt GIRD voor bij 29,1% van de bovenhandse college sporters. Bij honkbal pitchers is de
prevalentie maar liefst 30-35% (Tokish e.a., 2008). GIRD is een adaptatie van de schouder endo- en
exorotatie ROM bij bovenhandse sporters. Er zijn twee vormen van GIRD, de pathologische GIRD en
de functionele GIRD. In het theoretisch kader wordt verder uitgelegd wat GIRD inhoudt. Verder wordt
het optreden van GIRD bij bovenhandse sporters uitgelegd aan de hand van een bewegingsanalyse.
De probleemstelling bij de behandeling van GIRD is het gebrek aan consensus over de
behandelstrategie (Nakayama e.a., 2017). Binnen de fysiotherapie is GIRD redelijk bekend.
Fysiotherapeuten weten wat GIRD inhoudt, maar niet hoe ze sporters het beste kunnen behandelen.
Er worden aannames gedaan en behandeld uit eigen ervaring. Met de expertise van de meeste
fysiotherapeuten is dit geen probleem, maar evidence based zijn de behandelingen niet. Een oorzaak
hiervoor is de summiere uitleg over behandelmogelijkheden. Binnen het KNGF evidence Statement
subacromiale klachten (2011) wordt enkel benoemd dat de ROM van de schouder vergroot moet
worden. Hierbij wordt niet uitgelegd hoe, wanneer, waarom en met welke frequentie, intensiteit, tijd en
timing. Deze uitleg is van groot belang als het advies wordt opgevolgd van Braun et al (2009):
fysiotherapeutische behandelingen moeten de primaire behandeling zijn voor bovenhandse sporters,
voor andere behandelingen worden overwogen.
Aan de hand van de probleemstelling is de volgende hypothese gesteld: de sleeper stretch en cross-
body stretch vergoten de endorotatie en zo wordt pathologische GIRD verminderd. Om te kijken of
deze hypothese wettenschappelijk kan worden onderbouwd wordt de volgende vraagstelling
onderzocht: ‘Wat zijn de effecten van de sleeper stretch en cross-bridge stretch op de endorotatie bij
bovenhandse sporters met een functionele GIRD?’
4
