INLEIDING IN
DE MEDIA
EN DE
JOURNALISTIEK
,HOOFDSTUK 1: JOURNALISTIEK EN NIEUWS
1.1 JOURNALISTEN
1.1.1. WAT DOET EEN JOURNALIST?
Journalisten= een persoon die anderen op de hoogte brengt van het nieuws
- Burgerjournalisten= nieuwsjagers onder het volk door opkomst van internet (bv. Bloggers , …)
- Beroepsjournalisten= erkende journalisten door de pers, in een georganiseerd verband(bv. Een
redactie, uitgever, televisiestation)
Journalisten kunnen zich specialiseren op basis van;
- Deskundigheid= vakgebied (bv. Politiek, sport , …)
Toch moeten ze vaak ook eens een ander vakgebied betreden (sportjournalisten die
tijdens doping in een rechtbank moeten zitten)
- Medium= contenttyppe (bv. Tekst, audio , magazine, online, …)
Kunnen ook allround en/of crossmediaal zijn= journalisten/redacties die niet langer voor 1
medium werken (tijdschriften en een site)
Gemiddelde Vlaamse journalist (uit onderzoek van Universiteiten):
o Blank, man, 45–50 jaar, hoogopgeleid, links, loontrekkend
• Gemiddelde leeftijd steeg van 39 (2003) → ca. 47 (2023)
• Genderongelijkheid:
o Slechts 1/3 vrouwen, vooral uitstroom bij oudere leeftijden
o In de groep 55+ => slechts 25% vrouwen
o In nieuwsredacties: “glazen plafond” voor vrouwen, “betonnen plafond” voor journalisten
met migratieachtergrond
o Gendergelijkheid in nieuwsinhoud scoort slecht.
• Grensoverschrijdend gedrag:
o 50% ervaart agressie/intimidatie.
o 7% seksueel grensoverschrijdend gedrag.
o 5,4% fysiek geweld.
• Burn-out (Arteveldehogeschool, 2009):
o 1 op 3 loopt verhoogd risico.
o Ziekteverzuim laag, veel journalisten werken door ondanks ziekte
,1.1.2. GESCHIEDENIS
Vroeger bestond pers enkel uit gedrukte media: papieren media, kranten, tijdschriften
In de loop van vorige eeuw ook al audiovisuele media: radio, cinema, televisie
Vandaag bestaat ook digitale media: het internet
Voorlopers van onze journalistiek:
Tekst
• Gazet:
o Midden 16de eeuw, Venetië hadden ze handgeschreven Gazettas
o Naam is afgeleid van de munteenheid die nodig was deze te kopen
o Venetië was centrum van handel en cultuur
o Gazettes hadden cruciale rol om burgers te informeren over het politieke, economische
en sociale
• Tussen 1610 en 1620: eerste gedrukte kranten in Europa
• Duitsland: ‘Relation aller Fürnemmen und gedenkwürdigen Historiën’ (= eerste krant) van Johan
Carolus in de 17de eeuw.
• Nederlanden: ‘Nieuwe Tydinghen’ (= eerste krantenuitgever) van Abraham Verhoeven in de 17de
eeuw.
o Sommige noemden hem eerste gazettier ter wereld
o Hij kreeg een patent/octrooi op het verzamelen, drukken en verspreiden van berichten.
o Klemtoon lag op militaire berichtgeving
o Bejubelde katholieke overwinning van Spanjaarden: moest ook want overheid keek mee
Beeld en geluid
Filmjournaals= een gefilmd actualiteitsoverzicht dat voor groot publiek in het openbaar werd getoond.
Dit werd ongeveer 1 keer per week gedaan.
Radio: werd vroeger als medium gebruikt voor propaganda samen met de filmjournaals
Beeldnieuws= het nieuws in tv vorm. Vroeger was er een hele lange opbouw binnen het nieuws,
terwijl ze nu meestal beginnen met het strafste allesomvattende beeld.
Einde alleenheerschappij geschreven pers in de 20e eeuw
- Nieuwe media zoals radio en film bieden nieuwe manieren om nieuws te verspreiden.
Eerste filmjournaals vóór WO I
- In Frankrijk: Pathé Journal en Gaumont Actualités
- In de VS volgden snel o.a.: Universal News, MGM News of the Day, Paramount News, Fox News
, Gebrek aan objectiviteit tijdens WO II
- Filmjournaals en radio-uitzendingen waren vaak propagandistisch, zeker in dictaturen (Italië,
Duitsland, Sovjet-Unie).
- Ook tijdens de Koude Oorlog deden propagandistische zenders zoals Voice of America, Radio Free
Europe en Radio Moskou hun invloed gelden.
Ontwikkeling in België – radio
- Theo Fleischman: pionier van de Belgische radiojournalistiek
- Start met nieuwsuitzendingen in de jaren 1920 op Radio Belgique, een privé-initiatief van
radiofabrikant SBR
Ontwikkeling in België – filmjournaal
- Eerste Belgische filmjournaals pas na WO II
- Oprichting van Belgavox, actief tot 1994
Opkomst televisie
- BBC start televisie al vóór WO II
- In België begint het NIR (later VRT) met televisie in de jaren 1950
- NIR was als radio-omroep opgericht in 1930, geïnspireerd door de BBC
Internet
Nieuwe concurrent voor voorgaande media: digitale media (Bv. Sociale media, apps , …)
Iedereen kan publiceren, wat journalistieke normen onder druk zet
1.1.3. KWALITEITSMEDIA OF POPULAIRE MEDIA
Kwaliteit= media die betrouwbare, objectieve en goed onderzochte informatie bieden. Hun doel is het publiek
informeren.
Populaire media= media die meer gericht zijn op entertainment, toegankelijkheid en sensationele inhoud. Ze
leggen de nadruk op verhalen die makkelijk te consumeren zijn. (misdaad en geweld = hard nieuws, zijn vaker
hier te vinden omdat dit sensationeel is)
- Verschil in kijkcijfers, oplage (= het aantal exemplaren), …
- Verschil is kunstmatig, populaire kranten kunnen kwaliteit brengen en omgekeerd (bv. Rapportering
over ongeval op kruispunt: kwaliteitsmedia spreekt beleid aan over veiligheid, populaire media gaan in
op gruwelijke details van ongeval)
- Indeling is steeds nuttelozer, alle media wil een zo groot mogelijk publiek.
- Maatschappelijke relevantie blijft het belangrijkste criterium.
DE MEDIA
EN DE
JOURNALISTIEK
,HOOFDSTUK 1: JOURNALISTIEK EN NIEUWS
1.1 JOURNALISTEN
1.1.1. WAT DOET EEN JOURNALIST?
Journalisten= een persoon die anderen op de hoogte brengt van het nieuws
- Burgerjournalisten= nieuwsjagers onder het volk door opkomst van internet (bv. Bloggers , …)
- Beroepsjournalisten= erkende journalisten door de pers, in een georganiseerd verband(bv. Een
redactie, uitgever, televisiestation)
Journalisten kunnen zich specialiseren op basis van;
- Deskundigheid= vakgebied (bv. Politiek, sport , …)
Toch moeten ze vaak ook eens een ander vakgebied betreden (sportjournalisten die
tijdens doping in een rechtbank moeten zitten)
- Medium= contenttyppe (bv. Tekst, audio , magazine, online, …)
Kunnen ook allround en/of crossmediaal zijn= journalisten/redacties die niet langer voor 1
medium werken (tijdschriften en een site)
Gemiddelde Vlaamse journalist (uit onderzoek van Universiteiten):
o Blank, man, 45–50 jaar, hoogopgeleid, links, loontrekkend
• Gemiddelde leeftijd steeg van 39 (2003) → ca. 47 (2023)
• Genderongelijkheid:
o Slechts 1/3 vrouwen, vooral uitstroom bij oudere leeftijden
o In de groep 55+ => slechts 25% vrouwen
o In nieuwsredacties: “glazen plafond” voor vrouwen, “betonnen plafond” voor journalisten
met migratieachtergrond
o Gendergelijkheid in nieuwsinhoud scoort slecht.
• Grensoverschrijdend gedrag:
o 50% ervaart agressie/intimidatie.
o 7% seksueel grensoverschrijdend gedrag.
o 5,4% fysiek geweld.
• Burn-out (Arteveldehogeschool, 2009):
o 1 op 3 loopt verhoogd risico.
o Ziekteverzuim laag, veel journalisten werken door ondanks ziekte
,1.1.2. GESCHIEDENIS
Vroeger bestond pers enkel uit gedrukte media: papieren media, kranten, tijdschriften
In de loop van vorige eeuw ook al audiovisuele media: radio, cinema, televisie
Vandaag bestaat ook digitale media: het internet
Voorlopers van onze journalistiek:
Tekst
• Gazet:
o Midden 16de eeuw, Venetië hadden ze handgeschreven Gazettas
o Naam is afgeleid van de munteenheid die nodig was deze te kopen
o Venetië was centrum van handel en cultuur
o Gazettes hadden cruciale rol om burgers te informeren over het politieke, economische
en sociale
• Tussen 1610 en 1620: eerste gedrukte kranten in Europa
• Duitsland: ‘Relation aller Fürnemmen und gedenkwürdigen Historiën’ (= eerste krant) van Johan
Carolus in de 17de eeuw.
• Nederlanden: ‘Nieuwe Tydinghen’ (= eerste krantenuitgever) van Abraham Verhoeven in de 17de
eeuw.
o Sommige noemden hem eerste gazettier ter wereld
o Hij kreeg een patent/octrooi op het verzamelen, drukken en verspreiden van berichten.
o Klemtoon lag op militaire berichtgeving
o Bejubelde katholieke overwinning van Spanjaarden: moest ook want overheid keek mee
Beeld en geluid
Filmjournaals= een gefilmd actualiteitsoverzicht dat voor groot publiek in het openbaar werd getoond.
Dit werd ongeveer 1 keer per week gedaan.
Radio: werd vroeger als medium gebruikt voor propaganda samen met de filmjournaals
Beeldnieuws= het nieuws in tv vorm. Vroeger was er een hele lange opbouw binnen het nieuws,
terwijl ze nu meestal beginnen met het strafste allesomvattende beeld.
Einde alleenheerschappij geschreven pers in de 20e eeuw
- Nieuwe media zoals radio en film bieden nieuwe manieren om nieuws te verspreiden.
Eerste filmjournaals vóór WO I
- In Frankrijk: Pathé Journal en Gaumont Actualités
- In de VS volgden snel o.a.: Universal News, MGM News of the Day, Paramount News, Fox News
, Gebrek aan objectiviteit tijdens WO II
- Filmjournaals en radio-uitzendingen waren vaak propagandistisch, zeker in dictaturen (Italië,
Duitsland, Sovjet-Unie).
- Ook tijdens de Koude Oorlog deden propagandistische zenders zoals Voice of America, Radio Free
Europe en Radio Moskou hun invloed gelden.
Ontwikkeling in België – radio
- Theo Fleischman: pionier van de Belgische radiojournalistiek
- Start met nieuwsuitzendingen in de jaren 1920 op Radio Belgique, een privé-initiatief van
radiofabrikant SBR
Ontwikkeling in België – filmjournaal
- Eerste Belgische filmjournaals pas na WO II
- Oprichting van Belgavox, actief tot 1994
Opkomst televisie
- BBC start televisie al vóór WO II
- In België begint het NIR (later VRT) met televisie in de jaren 1950
- NIR was als radio-omroep opgericht in 1930, geïnspireerd door de BBC
Internet
Nieuwe concurrent voor voorgaande media: digitale media (Bv. Sociale media, apps , …)
Iedereen kan publiceren, wat journalistieke normen onder druk zet
1.1.3. KWALITEITSMEDIA OF POPULAIRE MEDIA
Kwaliteit= media die betrouwbare, objectieve en goed onderzochte informatie bieden. Hun doel is het publiek
informeren.
Populaire media= media die meer gericht zijn op entertainment, toegankelijkheid en sensationele inhoud. Ze
leggen de nadruk op verhalen die makkelijk te consumeren zijn. (misdaad en geweld = hard nieuws, zijn vaker
hier te vinden omdat dit sensationeel is)
- Verschil in kijkcijfers, oplage (= het aantal exemplaren), …
- Verschil is kunstmatig, populaire kranten kunnen kwaliteit brengen en omgekeerd (bv. Rapportering
over ongeval op kruispunt: kwaliteitsmedia spreekt beleid aan over veiligheid, populaire media gaan in
op gruwelijke details van ongeval)
- Indeling is steeds nuttelozer, alle media wil een zo groot mogelijk publiek.
- Maatschappelijke relevantie blijft het belangrijkste criterium.
