BOUWPROCES
HOOFDSTUK 1: ALGEMENE PRINCIPES
HET BEGRIP “AANNEMING”
Aanneming is een overeenkomst waarbij de ene partij (de aannemer) zich jegens de andere partij (de opdrachtgever)
verbindt om tegen een bedongen prijs en in volle onafhankelijkheid (zelfstandig) een werk uit te voeren of een dienst te
presteren
Aanneming = huur van werken:
- Een overeenkomst om iets te doen (bv huis bouwen, renovatie uitvoeren, …)
- Gaat niet om het leveren van goederen, wel om de uitvoering van een werk of dienst
Burgerlijk Wetboek vermeld drie soorten aanneming
- De huur van werklieden (= arbeiders inhuren)
- De huur van vervoerders (transportdiensten)
- De huur van aannemers van werken (dit gaat over bouw en uitvoering volgens bestekken)
à Binnen bouw is enkel de 3e categorie belangrijk: aanneming op bestek
Men onderscheidt op bestek drie zaken
- Aanneming van werken (bv bouwen van een huis)
- Aanneming van leveringen (bv het leveren en plaatsen van ramen)
- Aanneming van diensten (bv de architect die plannen tekent)
à Alle 3 worden juridisch gezien op dezelfde manier behandeld
Aanneming ≠ arbeidsovereenkomst
- De aannemer staat bij de uitvoering v/h werk niet onder het gezag v/d bouwheer
- De aannemer is niet de ondergeschikte v/d bouwheer, hij kiest onafhankelijk de uitvoeringswijze en voert het werk
uit naar eigen inzicht, hij blijft vrij in keuze van aan te wenden middelen, blijft ook verantwoordelijk voor zijn acties
en de organisatie v/d uitvoering!
Voorwerp aanneming: het tot stand brengen van het werk tegen de overeengekomen prijs (houdt in vele gevallen een
resultaatsverbintenis is)
De aannemer is evenmin lasthebber van de opdrachtgever
- De aannemer vertegenwoordigt de opdrachtgever niet à hij mag geen rechtshandelingen stellen in naam van de
opdrachtgever
Aanneming verschilt ook van levering van goederen en koop
- Bij koop gaat het om het leveren van een ding
- Bij aanneming gaat het om het werk dat met die materialen wordt uitgevoerd
à Verantwoordelijkheid van de aannemer stopt dus niet bij de levering, maar gaat verder tot het afgewerkte resultaat
DE BOUWPARTNERS EN HUN ONDERLINGE RELATIE
SAMENSTELLING VAN HET BOUWTEAM
Bij elk project zijn er minstens 2 betrokken partijen
- Bouwheer (= opdrachtgever, aanbesteder)
- Aannemer (= uitvoerder)
Bij de meesten is er ook een architect verplicht en wordt aanstelling van een veiligheidscoördinator en energieauditeur
opgelegd.
Bij complexe projecten zal het aantal betrokken partijen snel oplopen à zie figuur
,JURIDISCH KADER VAN EEN BOUWPROJECT
Relaties tussen verschillende bouwpartners wordt in hoofdzaak vastgelegd in contracten
- Er ontstaan een contractuele aansprakelijkheid tussen de bouwpartners (naast de strafrechtelijke en
burgerlijke aansprakelijkheid)
Bij bouwcontracten zijn de regels betreffende “aanneming op bestek of bij akkoord” van toepassing alsook de
bepalingen v/h verbintenissen en het contractenrecht, “de gewoonten van het bouwbedrijf en de regels van goed
vakmanschap”
Deze bepalingen zijn aanvullend (suppletief), partijen mogen in hun onderlinge overeenkomsten wel afwijken van deze
rechtsregels die niet-dwingend van aard zijn
Bepaalde bouwcontracten kan je niet van afwijken en zijn dus van dwingend van aard
- Overheidsopdrachten
- 10-jarige aansprakelijkheid van ontwerpers en uitvoerders voor ernstige gebreken
- Oprichting woningen bestemd voor verkoop op plan door wet Breyne
Partijen mogen onder geen beding afwijken van deze dwingende rechtsregels
- Gebeurd dit toch, kunnen ze volstrekt nietig of relatief nietig beschouwd worden
Twee belangrijke principes met doel bouwheer als consument te beschermen
1. Bouwheer wordt door de wetgever beschouwd als leek in technische materie (de aannemer en of architect
blijven in dit geval contractueel aansprakelijk voor eventuele schade)
2. Onverenigbaarheid tussen het beroep van architect en het beroep van aannemer (scheidt het opmaken van
plannen en controle over de werken v/d uitvoering v/d werken en moet onafhankelijkheid v/d architect t.o.v. de
aannemer garanderen) à Architectenwet: principe dat beroep van architect onverenigbaar is met de aannemer
à De architect en de aannemer gaan geen enkele verbintenis of contractuele relatie met elkaar aan
De bouwheer sluit een afzonderlijke overeenkomst met de architect (= architectenovereenkomst) en een afzonderlijke
overeenkomst met de aannemer (= aannemingsovereenkomst). Architect kan enkel tov aannemer als derde optreden.
Schending van dit artikel = absolute nietigheid v/d arbeidsovereenkomst
,CONTRACTUELE AANSPRAKELIJKHEID
Bouwovereenkomst is een wederkerige overeenkomst onder bezwarende titel onder min of meer gelijkwaardige
tegenprestatie
- Er ontstaat een contractuele aansprakelijkheid à geregeld door de regels van BW van wederkerige contracten
Er wordt verwacht dat zij hun verplichtingen nakomen volgens “de regels van goed vakmanschap”
Zodra één v/d contractanten nalaat om aan zijn verplichtingen te voldoen kan de medecontractant het recht om de
uitvoering v/h contract af te dwingen of schadevergoeding te eisen volgens de regels van waterzijdige overeenkomsten
Mogelijke sancties voor contractuele wanprestatie:
1. Gedwongen uitvoering in natura
2. Gedwongen uitvoering bij equivalent (schadevergoeding)
3. Toepassing v/e contractueel schadebeding
4. Gerechtelijke ontbinden ten laste van de in gebreke gebleven medecontractant
AANSPRAKELIJKHEID TEGENOVER DERDEN
Werfactiviteiten kunnen schade berokken aan derden (kan zowel door bouwheer als door aannemer tov derden)
Men kan zich hierbij dan niet beroepen op een contractuele aansprakelijkheid (want er is geen contract tussen de
aannemer en de schadelijder)
- Vordering tot schadevergoeding kan hier dus enkel op de grond van buitencontractuele aansprakelijkheid
- BW art. 1382 ‘potje breken potje betalen’
De toepassing v/d buitencontractuele aansprakelijk gebeurt volgens het principe van schade door bewezen fout:
- Fout à een onrechtmatige daad of het schenden van de zorgvuldigheidsplicht
- Schade à bv materiële schade, lichamelijke schade
- Causaal verband à er moet een rechtstreeks verband zijn tussen de fout en de schade
à Men kan dit aantonen door een plaatsbeschrijving
Samenloop contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid:
- Als zowel opdrachtgever als derde schade lijden door dezelfde fout van de aannemer kan de opdrachtgever
contractueel optreden en derde buitencontractueel optreden
- Dit kan enkel als de fout v/d aannemer ook een buitencontractuele fout is
, AANSPRAKELIJKHEID ‘IN SOLIDUM’ (= VOOR HET GEHEEL)
Bij bouwprojecten kunnen meerdere partijen tegelijk aansprakelijk zijn voor éénzelfde schadegeval. Dit noemt
men “aansprakelijkheid in solidum”.
De architect en aannemer kunnen ook in solidum verantwoordelijk gesteld worden voor fouten in de uitvoering, begaan
door de aannemer, maar die mede te wijten zijn aan een gebrek aan toezicht op de uitvoering van de werken
De rechter bekijkt of de schade ook zou zijn ontstaan als slechts één van de partijen een fout had gemaakt
- Vaak is het zo dat een fout v/d aannemer had kunnen vermeden worden of geen gevolgen zou hebben gehad, als
de architect correct toezicht had gehouden
- In dat geval worden beiden verantwoordelijk geacht
Gevolgen van in solidum-aansprakelijkheid
- De rechter bepaalt in zijn vonnis hoe groot de fout van elke partij is (hun aandeel in de schade)
- Maar: de gedupeerde (bv. de bouwheer) mag de volledige schadevergoeding eisen van één v/d partijen
- Wie alles betaald heeft, kan daarna een regresvordering instellen: hij kan het deel v/d andere foutmakers
terugvragen
In realiteit: architect vaak in solidum veroordeeld samen met aannemer à architect beter verzekerd en dus solvabeler
BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID EN STRAFRECHTERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID
Strafrechtelijke aansprakelijkheid
- Ontstaan wanneer iemand een overtreding begaat tegen een strafrechtelijke bepaling uit de wet
- De meest voorkomende straffen zijn boetes of gevangenisstraffen
Burgerlijke aansprakelijkheid
- Betreft een overtreding v/e regel v/h privaatrecht
- Kan een wetsbepaling of een contractuele bepaling zijn
- Geeft aanleiding tot een herstelverplichting in hoofde v/d overtredende partij, en voordele v/d benadeelde partij
Aanneming à behoort in hoofdzaak tot het privaatrecht, maar aannemers en bouwheren kunnen ook strafrechtelijk
aansprakelijk zijn in verschillende situaties:
1. Stedenbouwwetgeving: werken zonder geldige vergunning (sanctie: boete, gevangenisstraf of herstelmaatregel)
2. Welzijnswet: niet naleven veiligheidsregels (sanctie: boete en/of gevangenisstraf)
3. EPB-regelgeving: geen EPB-aangifte of werken die niet aan de normen voldoen (sanctie: boete)
4. Hoofdelijke aansprakelijkheid voor sociale en fiscale schulden: werken met aannemer die schulden heeft kan
je mee verantwoordelijk gesteld worden voor een deel van de schulden
5. Onopzettelijke verwoning of doding: door onvoorzichtigheid of gebrek aan voorzorg
HET VERLOOP VAN EEN BOUWPROJECT
HOOFDSTUK 1: ALGEMENE PRINCIPES
HET BEGRIP “AANNEMING”
Aanneming is een overeenkomst waarbij de ene partij (de aannemer) zich jegens de andere partij (de opdrachtgever)
verbindt om tegen een bedongen prijs en in volle onafhankelijkheid (zelfstandig) een werk uit te voeren of een dienst te
presteren
Aanneming = huur van werken:
- Een overeenkomst om iets te doen (bv huis bouwen, renovatie uitvoeren, …)
- Gaat niet om het leveren van goederen, wel om de uitvoering van een werk of dienst
Burgerlijk Wetboek vermeld drie soorten aanneming
- De huur van werklieden (= arbeiders inhuren)
- De huur van vervoerders (transportdiensten)
- De huur van aannemers van werken (dit gaat over bouw en uitvoering volgens bestekken)
à Binnen bouw is enkel de 3e categorie belangrijk: aanneming op bestek
Men onderscheidt op bestek drie zaken
- Aanneming van werken (bv bouwen van een huis)
- Aanneming van leveringen (bv het leveren en plaatsen van ramen)
- Aanneming van diensten (bv de architect die plannen tekent)
à Alle 3 worden juridisch gezien op dezelfde manier behandeld
Aanneming ≠ arbeidsovereenkomst
- De aannemer staat bij de uitvoering v/h werk niet onder het gezag v/d bouwheer
- De aannemer is niet de ondergeschikte v/d bouwheer, hij kiest onafhankelijk de uitvoeringswijze en voert het werk
uit naar eigen inzicht, hij blijft vrij in keuze van aan te wenden middelen, blijft ook verantwoordelijk voor zijn acties
en de organisatie v/d uitvoering!
Voorwerp aanneming: het tot stand brengen van het werk tegen de overeengekomen prijs (houdt in vele gevallen een
resultaatsverbintenis is)
De aannemer is evenmin lasthebber van de opdrachtgever
- De aannemer vertegenwoordigt de opdrachtgever niet à hij mag geen rechtshandelingen stellen in naam van de
opdrachtgever
Aanneming verschilt ook van levering van goederen en koop
- Bij koop gaat het om het leveren van een ding
- Bij aanneming gaat het om het werk dat met die materialen wordt uitgevoerd
à Verantwoordelijkheid van de aannemer stopt dus niet bij de levering, maar gaat verder tot het afgewerkte resultaat
DE BOUWPARTNERS EN HUN ONDERLINGE RELATIE
SAMENSTELLING VAN HET BOUWTEAM
Bij elk project zijn er minstens 2 betrokken partijen
- Bouwheer (= opdrachtgever, aanbesteder)
- Aannemer (= uitvoerder)
Bij de meesten is er ook een architect verplicht en wordt aanstelling van een veiligheidscoördinator en energieauditeur
opgelegd.
Bij complexe projecten zal het aantal betrokken partijen snel oplopen à zie figuur
,JURIDISCH KADER VAN EEN BOUWPROJECT
Relaties tussen verschillende bouwpartners wordt in hoofdzaak vastgelegd in contracten
- Er ontstaan een contractuele aansprakelijkheid tussen de bouwpartners (naast de strafrechtelijke en
burgerlijke aansprakelijkheid)
Bij bouwcontracten zijn de regels betreffende “aanneming op bestek of bij akkoord” van toepassing alsook de
bepalingen v/h verbintenissen en het contractenrecht, “de gewoonten van het bouwbedrijf en de regels van goed
vakmanschap”
Deze bepalingen zijn aanvullend (suppletief), partijen mogen in hun onderlinge overeenkomsten wel afwijken van deze
rechtsregels die niet-dwingend van aard zijn
Bepaalde bouwcontracten kan je niet van afwijken en zijn dus van dwingend van aard
- Overheidsopdrachten
- 10-jarige aansprakelijkheid van ontwerpers en uitvoerders voor ernstige gebreken
- Oprichting woningen bestemd voor verkoop op plan door wet Breyne
Partijen mogen onder geen beding afwijken van deze dwingende rechtsregels
- Gebeurd dit toch, kunnen ze volstrekt nietig of relatief nietig beschouwd worden
Twee belangrijke principes met doel bouwheer als consument te beschermen
1. Bouwheer wordt door de wetgever beschouwd als leek in technische materie (de aannemer en of architect
blijven in dit geval contractueel aansprakelijk voor eventuele schade)
2. Onverenigbaarheid tussen het beroep van architect en het beroep van aannemer (scheidt het opmaken van
plannen en controle over de werken v/d uitvoering v/d werken en moet onafhankelijkheid v/d architect t.o.v. de
aannemer garanderen) à Architectenwet: principe dat beroep van architect onverenigbaar is met de aannemer
à De architect en de aannemer gaan geen enkele verbintenis of contractuele relatie met elkaar aan
De bouwheer sluit een afzonderlijke overeenkomst met de architect (= architectenovereenkomst) en een afzonderlijke
overeenkomst met de aannemer (= aannemingsovereenkomst). Architect kan enkel tov aannemer als derde optreden.
Schending van dit artikel = absolute nietigheid v/d arbeidsovereenkomst
,CONTRACTUELE AANSPRAKELIJKHEID
Bouwovereenkomst is een wederkerige overeenkomst onder bezwarende titel onder min of meer gelijkwaardige
tegenprestatie
- Er ontstaat een contractuele aansprakelijkheid à geregeld door de regels van BW van wederkerige contracten
Er wordt verwacht dat zij hun verplichtingen nakomen volgens “de regels van goed vakmanschap”
Zodra één v/d contractanten nalaat om aan zijn verplichtingen te voldoen kan de medecontractant het recht om de
uitvoering v/h contract af te dwingen of schadevergoeding te eisen volgens de regels van waterzijdige overeenkomsten
Mogelijke sancties voor contractuele wanprestatie:
1. Gedwongen uitvoering in natura
2. Gedwongen uitvoering bij equivalent (schadevergoeding)
3. Toepassing v/e contractueel schadebeding
4. Gerechtelijke ontbinden ten laste van de in gebreke gebleven medecontractant
AANSPRAKELIJKHEID TEGENOVER DERDEN
Werfactiviteiten kunnen schade berokken aan derden (kan zowel door bouwheer als door aannemer tov derden)
Men kan zich hierbij dan niet beroepen op een contractuele aansprakelijkheid (want er is geen contract tussen de
aannemer en de schadelijder)
- Vordering tot schadevergoeding kan hier dus enkel op de grond van buitencontractuele aansprakelijkheid
- BW art. 1382 ‘potje breken potje betalen’
De toepassing v/d buitencontractuele aansprakelijk gebeurt volgens het principe van schade door bewezen fout:
- Fout à een onrechtmatige daad of het schenden van de zorgvuldigheidsplicht
- Schade à bv materiële schade, lichamelijke schade
- Causaal verband à er moet een rechtstreeks verband zijn tussen de fout en de schade
à Men kan dit aantonen door een plaatsbeschrijving
Samenloop contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid:
- Als zowel opdrachtgever als derde schade lijden door dezelfde fout van de aannemer kan de opdrachtgever
contractueel optreden en derde buitencontractueel optreden
- Dit kan enkel als de fout v/d aannemer ook een buitencontractuele fout is
, AANSPRAKELIJKHEID ‘IN SOLIDUM’ (= VOOR HET GEHEEL)
Bij bouwprojecten kunnen meerdere partijen tegelijk aansprakelijk zijn voor éénzelfde schadegeval. Dit noemt
men “aansprakelijkheid in solidum”.
De architect en aannemer kunnen ook in solidum verantwoordelijk gesteld worden voor fouten in de uitvoering, begaan
door de aannemer, maar die mede te wijten zijn aan een gebrek aan toezicht op de uitvoering van de werken
De rechter bekijkt of de schade ook zou zijn ontstaan als slechts één van de partijen een fout had gemaakt
- Vaak is het zo dat een fout v/d aannemer had kunnen vermeden worden of geen gevolgen zou hebben gehad, als
de architect correct toezicht had gehouden
- In dat geval worden beiden verantwoordelijk geacht
Gevolgen van in solidum-aansprakelijkheid
- De rechter bepaalt in zijn vonnis hoe groot de fout van elke partij is (hun aandeel in de schade)
- Maar: de gedupeerde (bv. de bouwheer) mag de volledige schadevergoeding eisen van één v/d partijen
- Wie alles betaald heeft, kan daarna een regresvordering instellen: hij kan het deel v/d andere foutmakers
terugvragen
In realiteit: architect vaak in solidum veroordeeld samen met aannemer à architect beter verzekerd en dus solvabeler
BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID EN STRAFRECHTERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID
Strafrechtelijke aansprakelijkheid
- Ontstaan wanneer iemand een overtreding begaat tegen een strafrechtelijke bepaling uit de wet
- De meest voorkomende straffen zijn boetes of gevangenisstraffen
Burgerlijke aansprakelijkheid
- Betreft een overtreding v/e regel v/h privaatrecht
- Kan een wetsbepaling of een contractuele bepaling zijn
- Geeft aanleiding tot een herstelverplichting in hoofde v/d overtredende partij, en voordele v/d benadeelde partij
Aanneming à behoort in hoofdzaak tot het privaatrecht, maar aannemers en bouwheren kunnen ook strafrechtelijk
aansprakelijk zijn in verschillende situaties:
1. Stedenbouwwetgeving: werken zonder geldige vergunning (sanctie: boete, gevangenisstraf of herstelmaatregel)
2. Welzijnswet: niet naleven veiligheidsregels (sanctie: boete en/of gevangenisstraf)
3. EPB-regelgeving: geen EPB-aangifte of werken die niet aan de normen voldoen (sanctie: boete)
4. Hoofdelijke aansprakelijkheid voor sociale en fiscale schulden: werken met aannemer die schulden heeft kan
je mee verantwoordelijk gesteld worden voor een deel van de schulden
5. Onopzettelijke verwoning of doding: door onvoorzichtigheid of gebrek aan voorzorg
HET VERLOOP VAN EEN BOUWPROJECT
