Psychodynamische therapie
1. Casus Anna (27 jaar, over separatieangst, relatiebreuk, moeite met intimiteit, eenmalig
seksueel misbruik tijdens kindertijd door oom, slechte band met moeder, vroegtijdig
stoppen bij vorige therapie, interpersoonlijke fysieke afstand met huidige therapeut :
(wat ik ervan heb onthouden) Depressieve stemming, paniekaanvallen, vreetbuien, angst om
eenzaam en alleen achter te blijven, zorgen over de toekomst, angst dat haar leven naar niets
leidt. Symptomen zijn erger geworden nadat haar vriend haar 6 maanden geleden heeft
achtergelaten. Vroeger twee keer afgewezen door haar vriendjes omdat ze “niet interessant” was.
Sindsdien steeds angst om afgewezen te worden in relaties, ook bij vriendschappen. Vroeger had
ze ook angsten over de toekomst en angsten om alleen achter te blijven. Als kind, op 5 jaar, vader
overleden. Alleenstaande moeder heeft succesvolle carrière gehad en goed gezorgd voor haar
maar Anna miste soms de aanwezigheid van haar moeder. De moeder reageerde soms wat kil op
haar emoties en vertoonde afwijzing door bijv te zeggen dat ze niet moest huilen. In vergelijking
met haar moeder heeft ze de indruk dat ze niets met haar leven heeft gedaan.
a. Geef IPAF
IPAF opstellen (stappen)
1. BESCHRIJF het probleem
Wat is het perspectief/perceptie van de cliënt op het probleem dat zich stelt?
Waarop of op wie reageert de cliënt in zo’n interpersoonlijk conflict?
2. Beschrijf de KOSTEN van het probleem
Welke beperkingen in het functioneren van cliënt of verkleuringen in zijn perceptie van anderen
en zelf zijn het resultaat van dat probleem?
3. Probleem CONTEXTUALISEREN (a.d.h.v. die domeinen die je best bevraagt in initiële fase)
Welke uitlokkende factoren en huidige externe factoren zijn relevant zijn om het tot stand komen
en verloop van de symptomen/klachten te begrijpen
Welk verband heeft het probleem met de omgevingsfactoren (zoals ontwikkelingsfactoren,
gezinssysteem en andere relevante levensgebeurtenissen) en/of biologische factoren?
4. Beschrijven TERUGKEREND PATROON van ZELF-ANDER REPRESENTATIE bij de cliënt dat
betekenisvol VERBAND houdt met HUIDIGE KLACHTEN OF SYMPTOMEN.
Hoe ervaart de patiënt zichzelf in relatie tot anderen?
Wie wordt wat aangedaan?
Welk affect komt daarbij kijken?
Hoe komt de geïnternaliseerde objectrelatie tot uiting in huidige relaties én in de therapeutische
relatie?
Hoe beïnvloedt die zelf-ander representatie de huidige relaties (en omgekeerd)?
5. Beschrijving van DEFENSIEVE FUNCTIE van zelf-ander representatie.
,Waar is de patiënt bang voor? Wat probeert hij te vermijden?
Wat zijn de mogelijke consequenties van verandering?
Defensieve functie levert patiënt ook wat op, depressief zijn van cliënt helpt cliënt van
andere moeilijkheden (niet boos zijn). Bijna kosten-baten analyse maken rond wat het
hem of haar oplevert en wat zijn de nadelen. Pas vanaf dat cliënt mee is dat het zich
minder oplevert dan dat het hem schaadt en een alternatief hem meer zou opleveren.
b. Hoe zou je reageren op deze situatie* als therapeut? + Onderbouw je respons
theoretisch a.d.h.v. het psychodynamisch kader (* Anna twijfelt om de therapie
vroegtijdig stop te zetten aangezien ze het gevoel heeft dat het haar al goed geholpen
heeft; ze vraagt aan jou als therapeut of het met jou gaat want dat ze het gevoel
heeft dat haar situatie jou teveel belast)
→ Haar twijfel om door te gaan met therapie kan voortkomen uit angst om diepere, pijnlijkere
thema's te verkennen, zoals de impact van haar jeugd of de huidige eenzaamheid.
(vermijdingsgedrag?)
→ kader en therapeutische nog eens verduidelijken door bvb te zeggen dat het nooit te veel is, dat
deze ruimte juist daarvoor bedoelt is
→ eigenlijk is vroegtijdig stoppen een aanval op het kader maar als dat effectief beter is voor haar,
als ze echt geholpen is dan moet je gaan evalueren!
→ kijken of de IPAF echt bereikt is
→ pen vragen stellen en Anna steunend uitdagen
→Erkennen!
→ niet zomaar latente vraag op tafel gooien→ representationele mismatch!!
, 2. Wat is het verband tussen het basisprincipe kader en het basisprincipe relatie in PDT
(+leg uit kader en relatie apart)?
Het kader verwijst naar de structuur en setting waarin de therapie plaatsvindt. Het omvat alle
praktische en organisatorische elementen die een voorspelbare, veilige omgeving creëren, zoals:
• Tijd: Frequentie en duur van sessies, met een consistente aanvang en einde.
• Ruimte en opstelling: Een vaste, bekende ruimte waarin de therapie plaatsvindt, met
duidelijke grenzen die veiligheid bieden.
• Regels en werkwijze: Richtlijnen over wat wel en niet binnen de therapie gebeurt, zoals de
professionele afstand van de therapeut en het bewaken van de neutraliteit.
Een goed gestructureerd kader biedt de cliënt een stabiele container, waarin emoties en processen
veilig kunnen worden onderzocht. Het kader beschermt de cliënt tegen chaos en onzekerheid en legt
een basis voor het ontstaan van een effectieve therapeutische relatie.
De therapeutische relatie verwijst naar de interactie en verbinding tussen de therapeut en de cliënt.
Binnen PDT wordt deze relatie gezien als een essentieel middel om de innerlijke wereld van de cliënt
te verkennen en te begrijpen.
Belangrijke kenmerken van deze relatie zijn:
• Vertrouwen: De cliënt moet de therapeut zien als betrouwbaar en consistent.
• Empathie en acceptatie: De therapeut benadert de cliënt zonder oordeel, wat de cliënt
uitnodigt om zich kwetsbaar op te stellen.
• Inzicht in onbewuste processen: De therapeut gebruikt de relatie om onbewuste patronen,
conflicten en dynamieken van de cliënt te begrijpen.
De therapeutische relatie biedt een unieke ruimte waarin de cliënt zich begrepen en veilig voelt, wat
essentieel is voor het verkennen van diepe emotionele processen.
Verband tussen Kader en Relatie
Het kader en de relatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en ondersteunen elkaar in het
therapeutische proces:
1. Het kader legt de basis voor de relatie:
o Een goed gestructureerd en consequent gehandhaafd kader creëert de veiligheid die
nodig is voor de cliënt om vertrouwen te ontwikkelen in de therapeut.
o Het geeft de cliënt een voorspelbare en stabiele omgeving, waardoor de
therapeutische relatie kan bloeien.
2. De relatie versterkt het kader:
o Een positieve therapeutische relatie zorgt ervoor dat de cliënt het kader als
ondersteunend en veilig ervaart, in plaats van beperkend of rigide.
1. Casus Anna (27 jaar, over separatieangst, relatiebreuk, moeite met intimiteit, eenmalig
seksueel misbruik tijdens kindertijd door oom, slechte band met moeder, vroegtijdig
stoppen bij vorige therapie, interpersoonlijke fysieke afstand met huidige therapeut :
(wat ik ervan heb onthouden) Depressieve stemming, paniekaanvallen, vreetbuien, angst om
eenzaam en alleen achter te blijven, zorgen over de toekomst, angst dat haar leven naar niets
leidt. Symptomen zijn erger geworden nadat haar vriend haar 6 maanden geleden heeft
achtergelaten. Vroeger twee keer afgewezen door haar vriendjes omdat ze “niet interessant” was.
Sindsdien steeds angst om afgewezen te worden in relaties, ook bij vriendschappen. Vroeger had
ze ook angsten over de toekomst en angsten om alleen achter te blijven. Als kind, op 5 jaar, vader
overleden. Alleenstaande moeder heeft succesvolle carrière gehad en goed gezorgd voor haar
maar Anna miste soms de aanwezigheid van haar moeder. De moeder reageerde soms wat kil op
haar emoties en vertoonde afwijzing door bijv te zeggen dat ze niet moest huilen. In vergelijking
met haar moeder heeft ze de indruk dat ze niets met haar leven heeft gedaan.
a. Geef IPAF
IPAF opstellen (stappen)
1. BESCHRIJF het probleem
Wat is het perspectief/perceptie van de cliënt op het probleem dat zich stelt?
Waarop of op wie reageert de cliënt in zo’n interpersoonlijk conflict?
2. Beschrijf de KOSTEN van het probleem
Welke beperkingen in het functioneren van cliënt of verkleuringen in zijn perceptie van anderen
en zelf zijn het resultaat van dat probleem?
3. Probleem CONTEXTUALISEREN (a.d.h.v. die domeinen die je best bevraagt in initiële fase)
Welke uitlokkende factoren en huidige externe factoren zijn relevant zijn om het tot stand komen
en verloop van de symptomen/klachten te begrijpen
Welk verband heeft het probleem met de omgevingsfactoren (zoals ontwikkelingsfactoren,
gezinssysteem en andere relevante levensgebeurtenissen) en/of biologische factoren?
4. Beschrijven TERUGKEREND PATROON van ZELF-ANDER REPRESENTATIE bij de cliënt dat
betekenisvol VERBAND houdt met HUIDIGE KLACHTEN OF SYMPTOMEN.
Hoe ervaart de patiënt zichzelf in relatie tot anderen?
Wie wordt wat aangedaan?
Welk affect komt daarbij kijken?
Hoe komt de geïnternaliseerde objectrelatie tot uiting in huidige relaties én in de therapeutische
relatie?
Hoe beïnvloedt die zelf-ander representatie de huidige relaties (en omgekeerd)?
5. Beschrijving van DEFENSIEVE FUNCTIE van zelf-ander representatie.
,Waar is de patiënt bang voor? Wat probeert hij te vermijden?
Wat zijn de mogelijke consequenties van verandering?
Defensieve functie levert patiënt ook wat op, depressief zijn van cliënt helpt cliënt van
andere moeilijkheden (niet boos zijn). Bijna kosten-baten analyse maken rond wat het
hem of haar oplevert en wat zijn de nadelen. Pas vanaf dat cliënt mee is dat het zich
minder oplevert dan dat het hem schaadt en een alternatief hem meer zou opleveren.
b. Hoe zou je reageren op deze situatie* als therapeut? + Onderbouw je respons
theoretisch a.d.h.v. het psychodynamisch kader (* Anna twijfelt om de therapie
vroegtijdig stop te zetten aangezien ze het gevoel heeft dat het haar al goed geholpen
heeft; ze vraagt aan jou als therapeut of het met jou gaat want dat ze het gevoel
heeft dat haar situatie jou teveel belast)
→ Haar twijfel om door te gaan met therapie kan voortkomen uit angst om diepere, pijnlijkere
thema's te verkennen, zoals de impact van haar jeugd of de huidige eenzaamheid.
(vermijdingsgedrag?)
→ kader en therapeutische nog eens verduidelijken door bvb te zeggen dat het nooit te veel is, dat
deze ruimte juist daarvoor bedoelt is
→ eigenlijk is vroegtijdig stoppen een aanval op het kader maar als dat effectief beter is voor haar,
als ze echt geholpen is dan moet je gaan evalueren!
→ kijken of de IPAF echt bereikt is
→ pen vragen stellen en Anna steunend uitdagen
→Erkennen!
→ niet zomaar latente vraag op tafel gooien→ representationele mismatch!!
, 2. Wat is het verband tussen het basisprincipe kader en het basisprincipe relatie in PDT
(+leg uit kader en relatie apart)?
Het kader verwijst naar de structuur en setting waarin de therapie plaatsvindt. Het omvat alle
praktische en organisatorische elementen die een voorspelbare, veilige omgeving creëren, zoals:
• Tijd: Frequentie en duur van sessies, met een consistente aanvang en einde.
• Ruimte en opstelling: Een vaste, bekende ruimte waarin de therapie plaatsvindt, met
duidelijke grenzen die veiligheid bieden.
• Regels en werkwijze: Richtlijnen over wat wel en niet binnen de therapie gebeurt, zoals de
professionele afstand van de therapeut en het bewaken van de neutraliteit.
Een goed gestructureerd kader biedt de cliënt een stabiele container, waarin emoties en processen
veilig kunnen worden onderzocht. Het kader beschermt de cliënt tegen chaos en onzekerheid en legt
een basis voor het ontstaan van een effectieve therapeutische relatie.
De therapeutische relatie verwijst naar de interactie en verbinding tussen de therapeut en de cliënt.
Binnen PDT wordt deze relatie gezien als een essentieel middel om de innerlijke wereld van de cliënt
te verkennen en te begrijpen.
Belangrijke kenmerken van deze relatie zijn:
• Vertrouwen: De cliënt moet de therapeut zien als betrouwbaar en consistent.
• Empathie en acceptatie: De therapeut benadert de cliënt zonder oordeel, wat de cliënt
uitnodigt om zich kwetsbaar op te stellen.
• Inzicht in onbewuste processen: De therapeut gebruikt de relatie om onbewuste patronen,
conflicten en dynamieken van de cliënt te begrijpen.
De therapeutische relatie biedt een unieke ruimte waarin de cliënt zich begrepen en veilig voelt, wat
essentieel is voor het verkennen van diepe emotionele processen.
Verband tussen Kader en Relatie
Het kader en de relatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en ondersteunen elkaar in het
therapeutische proces:
1. Het kader legt de basis voor de relatie:
o Een goed gestructureerd en consequent gehandhaafd kader creëert de veiligheid die
nodig is voor de cliënt om vertrouwen te ontwikkelen in de therapeut.
o Het geeft de cliënt een voorspelbare en stabiele omgeving, waardoor de
therapeutische relatie kan bloeien.
2. De relatie versterkt het kader:
o Een positieve therapeutische relatie zorgt ervoor dat de cliënt het kader als
ondersteunend en veilig ervaart, in plaats van beperkend of rigide.
