PSYCHODYNAMISCHE THERAPIE (2024-2025)
INHOUD
1. Basisassumpties PDT
BA 1: ontwikkelingsperspectief
BA 2: rol van bewuste en onbewuste motivatie en intentionaliteit
BA 3: overdracht van patronen van denken, voelen en handelen in
vroegere relaties naar huidige relaties
BA 4: persoonsgerichte perspectief
BA 5: erkenning van complexiteit
BA 6: focus op innerlijke psychische wereld en psychologische
causaliteit
BA 7: continuïteit tussen normale en psychopathologische ontwikkeling
2. Basisprincipes PDT
BP 1: mensbeeld
BP 2: kader
BP 3: relatie
BP 4: veranderingsprocessen
3. Mentaliseren
Construct
Ontwikkeling
Factoren die ontwikkeling mentaliseren beïnvloeden
4. MBT-C (Mentalization-Based Treatment for Children - prototype 1)
Doelstellingen en opbouw
Assessment/ initiële fase (= pre-therapeutische fase)
Individuele kindertherapie
Ouderbegeleiding
Afrondingsfase
5. DIT (Dynamic Interpersonal Therapy - prototype 2)
Basisassumpties
Therapeutische basisattitude
5 strategische stappen van DIT-traject
Indicatiestelling
Therapeutische doelstellingen van initiële fase
IPAF (4 dimensies)
IPAF kiezen
Middenfase (doorwerken IPAF)
Werken met verdedigingsmechanismen in DIT
Afrondingsfase
,BASISASSUMPTIES PDT
BA 1: - PDT houdt rekening met ontwikkeling van persoon
ontwikkelingsperspectief - klemtoon op formatieve rol van vroege levenservaringen
op latere psychische structuren en gedrag
- klemtoon op geleidelijke ontwikkeling van mentale
capaciteiten waardoor verschillende ontwikkelingsfasen
verschillende manieren van de wereld begrijpen en
kennen met zich meebrengen
BA 2: rol van bewuste en - naast bewuste factoren, ook veel van ons denken/
onbewuste motivatie en voelen/ handelen gedreven door onbewuste/
intentionaliteit voorbewuste motieven
- motivationele factoren kunnen onderling in conflict zijn
BA 3: overdracht van - geleerde scripts in jonge jaren over gehechtheid,
patronen van denken, beïnvloeden relaties later
voelen en handelen in - in therapeutische relatie: overdracht en tegenoverdracht
vroegere relaties naar
huidige relaties
BA 4: persoonsgerichte - PDT is persoon ‘centered’ en niet stoornis ‘centered’:
perspectief plaatst persoon terug centraal omdat er geen 1 op 1
relatie is tussen gebeurtenis en uitkomst
- ontwikkeling gekenmerkt door multifinaliteit en
equifinaliteit
○ vb. equifinaliteit: kind met aandachtsproblemen
kan verschillende diagnoses hebben (ADHD,
dyslexie, trauma, dyscalculie, …)
○ vb. multifinaliteit: canvasreeks ‘God vergeten’ -
sommige mensen komen zwaar getraumatiseerd
als slachtoffer terug en anderen komen zeer
veerkrachtig terug
- epistemologisch perspectief: individuele
betekenisverlening staat centraal
BA 5: erkenning van - non-lineaire processen, regressie en progressie op
complexiteit verschillende, geïnterrelateerde ontwikkelingslijnen
○ vb. regressie: kind dat aanvankelijk zindelijk was,
maar sinds verhuis niet meer
- wederzijdse beïnvloeding tussen ontwikkelings
omstandigheden en latere betekenisverlening:
veranderen van betekenisverlening in latere
ontwikkelingsfase (deferred action) (vb. canvasreeks
‘God vergeten’ - man die pas op 16jarige leeftijd besefte
dat wat de pater deed seksueel misbruik was)
2
,BA 6: focus op innerlijke - psychische ontwikkeling = beweging richting
psychische wereld en toenemende complexiteit, differentiatie en integratie van
psychologische causaliteit gevoelens, gedachten en representaties van zelf en
anderen
➔ bio-psycho-sociale en existentiële processen
spelen een rol in ontstaan en voortbestaan van
psychopathologie
BA 7: continuïteit tussen - zowel normale als psychopathologische ontwikkeling =
normale en poging tot (her)vinden van dynamisch evenwicht tussen
psychopathologische impact van vroegere ervaringen en huidige noden
ontwikkeling - mensen zijn fundamenteel kwetsbaar en ontwikkelen
psychische problemen
3
, BASISPRINCIPES PDT
BP 1: psychische gelaagdheid
mensbeeld - mens bestaat uit meerdere ‘lagen’ van psychisch ‘materiaal’ - de ene
laag al meer bewust dan de andere (ijsberg)
- bewuste, voorbewuste en onbewuste betekenislijnen werkzaam in
psyche mens en treden in interactie met relationele dynamieken van
belangrijke anderen
trias verborgen gevoel, angst en afweer
- menselijke huishouding is gericht op: bewaren homeostase,
zelfwaardegevoel en omgaan met affecten en spanning
- conflictdriehoek van Malan (= trias in gegoten)
○ verborgen gevoelens/ verlangens in conflict met onze normen/
waarden
○ intrapsychisch conflict roept angst op
○ activatie afweer/ verdedigingsmechanisme
○ conflict + verborgen gevoel naar onbewuste duwen
- iedereen zet verdedigingsmechanismen in als reactie op interne/
externe sensoren/ triggers
➔ MAAR pathologisch als ze voortdurend of uitvergroot gebruikt
worden
- werking defensie:
onbewust lastig gevoel
signaalangst maakt je hiervan bewust
omgaan met conflicten via basis ik-functies
proberen bemeesteren met gezond defensiemechanisme
faalt
hiërarchisch lager gaan
- defensie heeft:
○ verdedigingsaspect
(behoud functioneren en zelfwaardegevoel)
○ uitdrukkingsaspect
(uitingsvorm van verlangen en affect, al is die vervormd)
categoriale vs dimensionale diagnostiek
- categoriale, descriptieve psychodiagnostiek (DSM)
➕
diagnose gesteld op basis van symptomen (= stoornisgericht)
gemeenschappelijke taal onder hulpverleners,
diagnoses gekoppeld aan maatregelen of
➖
behandelprotocollen
pathologiserend, geen verklaring comorbiditeit,
zegt niets over etiologie
4
INHOUD
1. Basisassumpties PDT
BA 1: ontwikkelingsperspectief
BA 2: rol van bewuste en onbewuste motivatie en intentionaliteit
BA 3: overdracht van patronen van denken, voelen en handelen in
vroegere relaties naar huidige relaties
BA 4: persoonsgerichte perspectief
BA 5: erkenning van complexiteit
BA 6: focus op innerlijke psychische wereld en psychologische
causaliteit
BA 7: continuïteit tussen normale en psychopathologische ontwikkeling
2. Basisprincipes PDT
BP 1: mensbeeld
BP 2: kader
BP 3: relatie
BP 4: veranderingsprocessen
3. Mentaliseren
Construct
Ontwikkeling
Factoren die ontwikkeling mentaliseren beïnvloeden
4. MBT-C (Mentalization-Based Treatment for Children - prototype 1)
Doelstellingen en opbouw
Assessment/ initiële fase (= pre-therapeutische fase)
Individuele kindertherapie
Ouderbegeleiding
Afrondingsfase
5. DIT (Dynamic Interpersonal Therapy - prototype 2)
Basisassumpties
Therapeutische basisattitude
5 strategische stappen van DIT-traject
Indicatiestelling
Therapeutische doelstellingen van initiële fase
IPAF (4 dimensies)
IPAF kiezen
Middenfase (doorwerken IPAF)
Werken met verdedigingsmechanismen in DIT
Afrondingsfase
,BASISASSUMPTIES PDT
BA 1: - PDT houdt rekening met ontwikkeling van persoon
ontwikkelingsperspectief - klemtoon op formatieve rol van vroege levenservaringen
op latere psychische structuren en gedrag
- klemtoon op geleidelijke ontwikkeling van mentale
capaciteiten waardoor verschillende ontwikkelingsfasen
verschillende manieren van de wereld begrijpen en
kennen met zich meebrengen
BA 2: rol van bewuste en - naast bewuste factoren, ook veel van ons denken/
onbewuste motivatie en voelen/ handelen gedreven door onbewuste/
intentionaliteit voorbewuste motieven
- motivationele factoren kunnen onderling in conflict zijn
BA 3: overdracht van - geleerde scripts in jonge jaren over gehechtheid,
patronen van denken, beïnvloeden relaties later
voelen en handelen in - in therapeutische relatie: overdracht en tegenoverdracht
vroegere relaties naar
huidige relaties
BA 4: persoonsgerichte - PDT is persoon ‘centered’ en niet stoornis ‘centered’:
perspectief plaatst persoon terug centraal omdat er geen 1 op 1
relatie is tussen gebeurtenis en uitkomst
- ontwikkeling gekenmerkt door multifinaliteit en
equifinaliteit
○ vb. equifinaliteit: kind met aandachtsproblemen
kan verschillende diagnoses hebben (ADHD,
dyslexie, trauma, dyscalculie, …)
○ vb. multifinaliteit: canvasreeks ‘God vergeten’ -
sommige mensen komen zwaar getraumatiseerd
als slachtoffer terug en anderen komen zeer
veerkrachtig terug
- epistemologisch perspectief: individuele
betekenisverlening staat centraal
BA 5: erkenning van - non-lineaire processen, regressie en progressie op
complexiteit verschillende, geïnterrelateerde ontwikkelingslijnen
○ vb. regressie: kind dat aanvankelijk zindelijk was,
maar sinds verhuis niet meer
- wederzijdse beïnvloeding tussen ontwikkelings
omstandigheden en latere betekenisverlening:
veranderen van betekenisverlening in latere
ontwikkelingsfase (deferred action) (vb. canvasreeks
‘God vergeten’ - man die pas op 16jarige leeftijd besefte
dat wat de pater deed seksueel misbruik was)
2
,BA 6: focus op innerlijke - psychische ontwikkeling = beweging richting
psychische wereld en toenemende complexiteit, differentiatie en integratie van
psychologische causaliteit gevoelens, gedachten en representaties van zelf en
anderen
➔ bio-psycho-sociale en existentiële processen
spelen een rol in ontstaan en voortbestaan van
psychopathologie
BA 7: continuïteit tussen - zowel normale als psychopathologische ontwikkeling =
normale en poging tot (her)vinden van dynamisch evenwicht tussen
psychopathologische impact van vroegere ervaringen en huidige noden
ontwikkeling - mensen zijn fundamenteel kwetsbaar en ontwikkelen
psychische problemen
3
, BASISPRINCIPES PDT
BP 1: psychische gelaagdheid
mensbeeld - mens bestaat uit meerdere ‘lagen’ van psychisch ‘materiaal’ - de ene
laag al meer bewust dan de andere (ijsberg)
- bewuste, voorbewuste en onbewuste betekenislijnen werkzaam in
psyche mens en treden in interactie met relationele dynamieken van
belangrijke anderen
trias verborgen gevoel, angst en afweer
- menselijke huishouding is gericht op: bewaren homeostase,
zelfwaardegevoel en omgaan met affecten en spanning
- conflictdriehoek van Malan (= trias in gegoten)
○ verborgen gevoelens/ verlangens in conflict met onze normen/
waarden
○ intrapsychisch conflict roept angst op
○ activatie afweer/ verdedigingsmechanisme
○ conflict + verborgen gevoel naar onbewuste duwen
- iedereen zet verdedigingsmechanismen in als reactie op interne/
externe sensoren/ triggers
➔ MAAR pathologisch als ze voortdurend of uitvergroot gebruikt
worden
- werking defensie:
onbewust lastig gevoel
signaalangst maakt je hiervan bewust
omgaan met conflicten via basis ik-functies
proberen bemeesteren met gezond defensiemechanisme
faalt
hiërarchisch lager gaan
- defensie heeft:
○ verdedigingsaspect
(behoud functioneren en zelfwaardegevoel)
○ uitdrukkingsaspect
(uitingsvorm van verlangen en affect, al is die vervormd)
categoriale vs dimensionale diagnostiek
- categoriale, descriptieve psychodiagnostiek (DSM)
➕
diagnose gesteld op basis van symptomen (= stoornisgericht)
gemeenschappelijke taal onder hulpverleners,
diagnoses gekoppeld aan maatregelen of
➖
behandelprotocollen
pathologiserend, geen verklaring comorbiditeit,
zegt niets over etiologie
4
