HISTORISCHE INLEIDING VAN HET PRIVAATRECHT
INLEIDING
Praktisch
Wat is rechtsgeschiedenis? -> Wat is recht?
Zijn deze hetzelfde? Want recht is toch logica?
bv. Art. 1674
*onroerend goed = verwijst naar een stuk grond en alles wat er op vast
staat, bv. huizen, fabrieken, gebouwen, …
Als de waarde van een huis > de waarde die de koper ervoor wil geven
Dit zorgt voor een contractbreuk
Verkoper kent waarde van het huis beter dan de koper (de koper
heeft nog niet in het huis gewoond) – de verkoper kent alle
waarden en capaciteiten van het huis
De verkoper kan dan beroep doen op dit artikel
De koper moet op een bepaalde manier beschermd worden, want
deze kent het huis en de waarde ervan niet zoals de verkoper het
kent
Het antwoord op die vraag is dus FOUT Rechtsgeschiedenis en recht zijn
niet hetzelfde, we moeten steeds terugkijken naar de geschiedenis van
het recht om te weten waarom een bepaalde artikel of wet bestaat, we
proberen de totstandkoming (en de context) ervan te achterhalen
Er zit een politiek compromis achter – 7/12, als de verkoper wordt
benadeelt
Het gaat om een traditie, enkel het onroerend goed wordt
beschermd, niet de koper
Te verklaren door het Romeins recht waar er pas later sprake was
van consumentenbescherming
We moeten hierbij onthouden dat tradities vaak achterhaald en
folklore (= volksgebruik) kunnen zijn
Veldwetboek 1886
“De eigenaar van een bijenzwerm heeft het recht er opnieuw bezit van te
nemen, zolang hij niet opgehouden heeft hem te volgen of terug te
verloren.”
Dit is nooit in de praktijk het geval geweest, het is een fantasie
, Het is een perfect voorbeeld van een onrealistische traditie dat
zomaar werd overgenomen
BW 1804, aangepast in 1949
Keizer
Myriameters
“Gebrekkige”
Er komen nog gedateerde termen voor
Er is voornamelijk sprake van path dependence = tradities worden
steeds overgenomen omdat het makkelijk is om iets mee te nemen dat
men al kent, het is een gewoonte
Men blijft vasthouden aan de ingeslagen weg
Bv. Een typmachine en het huidige toetsenbord – de reden waarom we dit
gebruiken is al lang verdwenen, de bedoeling erachter is niet meer van
belang, het is een gewoonte geworden
EOT, echtscheiding – in de middeleeuwen ging men bij een echtscheiding
eerst naar een rechter met de bedoeling dat deze het paar bij elkaar hield
Vandaag de dag gaan alle koppels bij een echtscheiding naar een
rechter
Conclusie
Wat is rechtsgeschiedenis? -> Wat is recht? -> niet logisch, ook historisch
gegroeid, daarom doet men aan rechtsgeschiedenis (achterhalen waarom
een wet/artikel is ontstaan)
Bronnen van het recht zijn ook historisch gegroeid
Bronnen van het recht
Formele bronnen van het recht – verwijzen naar de juridische
documenten en processen (het zijn de instrumenten)
Factoren die de vorm en inhoud van rechtsregels rechtstreeks
bepalen
Wetgeving door machthebbers – wordt gemaakt door het parlement,
wordt publiek afgekondigd
Rechtspraak door rechters – maken vonnissen en arresten tussen
partijen die een proces met elkaar voeren, geldt niet voor iedereen
in het land/de maatschappij – het behoort tot het recht omdat het
iemand verplicht om iets te doen
, Rechtsleer door geleerden – geschriften, geschreven opvattingen
van rechtsgeleerden
Gewoonte door de maatschappij – de maatschappij gaat de wet in de
praktijk gaan gebruiken
Er zit een bepaalde hiërarchie achter – een bepaalde wet
verplicht/verbiedt ons om iets te doen, we moeten deze dan naleven
Dit was niet altijd zo in de rechtsgeschiedenis
Materiële bronnen van het recht – verwijzen naar de inhoudelijke
principes, waarden en normen van de maatschappij (beschrijven de
achterliggende inhoud)
Maatschappelijke achtergronden van rechtsregels
Duiden op de nood aan een regel, de omstandigheden die de
inhoud ervan bepalen,
Bij een bepaald probleem zijn er steeds juridische oplossingen nodig –
heeft te maken met een maatschappij die steeds regels nodig heeft
ROMEINS RECHT
Waarom?
Belang van formele bronnen van recht
Typevordering = geen nieuwe zaken/aanpassingen
toevoegen aan wat door de Goden neergeschreven is –
rechtsleer – wetgeving
*typevorderingen – men kan enkel een proces gaan uitvoeren
voor bepaalde conflicten, de priesters kunnen niet creatief zijn
want ze moeten zich houden aan de traditie -> als ze wel
creatief zijn en nieuwe gevallen toepassen, worden de Goden
boos en is er geen harmonie meer in Rome
De fases van Rome
Evolutie door veranderende samenleving
Men gaat van landbouw naar handel
Men gaat van een kleine natie naar een omvangrijke en
internationale natie
Men kent nieuwe benaderingen in de periode waar Rome belangrijk
wordt
Het is een periode waar rechters en juristen het recht maken, deze
hadden veel macht (gebruikten dit ook in het onderwijs)
Juristen verdwijnen waardoor er meer wetgeving komt
, Men gaat van een gesloten systeem -> open systeem ->
gesloten systeem – komt door het type samenleving die men
op het moment zelf kende
Hoe beslecht een samenleving/overheid geschillen en wie beslist wat
de regels zijn?
Rechters worden belangrijker, bv. In Rome en de Common Law
(de VK)
Wetenschap en juristen worden belangrijker in de
middeleeuwen tot ca. 1800
Wetgever: codificaties = wetboeken, die de bedoeling hebben
om volledig te zijn en die een oplossing hebben voor elke
situatie/probleem (ook in Rome)
Alles wat te maken heeft met de verhouding tussen de burger
en de staat
Wat?
Periodes van het Romeinse recht
Oud-Romeins/archaïsch recht (600 – 250 v.C.): begin –
typevorderingen – enkele wetten
Voorklassiek recht (250 v.C. – 0): take-off – rechtsleer – enkele
wetten – open procedure
Klassiek recht (0 – 250 n.C.): hoogtepunt - rechtsleer – enkele wetten
– open procedure
Naklassiek recht (250 – 527): verval – wetgeving – weinig rechtsleer
– gesloten procedure
Justinianus (527 – 565): kort herstel – wetgeving – weinig rechtsleer –
gesloten procedure
Archaïsch recht
Koningstijd ca. 600 v.C. – 509/451 v.C.
Instellingen
Koning – is de militaire bevelhebber, is de sterkte soldaat
Politieke regime was geconcentreerd rond het wil van de
koning
Bevoegdheden: oorlog en belastingen – is ook een rechter op
dit gebied
Comittia curiata – geven advies, vaak hoofd van een familie, van
een stam
INLEIDING
Praktisch
Wat is rechtsgeschiedenis? -> Wat is recht?
Zijn deze hetzelfde? Want recht is toch logica?
bv. Art. 1674
*onroerend goed = verwijst naar een stuk grond en alles wat er op vast
staat, bv. huizen, fabrieken, gebouwen, …
Als de waarde van een huis > de waarde die de koper ervoor wil geven
Dit zorgt voor een contractbreuk
Verkoper kent waarde van het huis beter dan de koper (de koper
heeft nog niet in het huis gewoond) – de verkoper kent alle
waarden en capaciteiten van het huis
De verkoper kan dan beroep doen op dit artikel
De koper moet op een bepaalde manier beschermd worden, want
deze kent het huis en de waarde ervan niet zoals de verkoper het
kent
Het antwoord op die vraag is dus FOUT Rechtsgeschiedenis en recht zijn
niet hetzelfde, we moeten steeds terugkijken naar de geschiedenis van
het recht om te weten waarom een bepaalde artikel of wet bestaat, we
proberen de totstandkoming (en de context) ervan te achterhalen
Er zit een politiek compromis achter – 7/12, als de verkoper wordt
benadeelt
Het gaat om een traditie, enkel het onroerend goed wordt
beschermd, niet de koper
Te verklaren door het Romeins recht waar er pas later sprake was
van consumentenbescherming
We moeten hierbij onthouden dat tradities vaak achterhaald en
folklore (= volksgebruik) kunnen zijn
Veldwetboek 1886
“De eigenaar van een bijenzwerm heeft het recht er opnieuw bezit van te
nemen, zolang hij niet opgehouden heeft hem te volgen of terug te
verloren.”
Dit is nooit in de praktijk het geval geweest, het is een fantasie
, Het is een perfect voorbeeld van een onrealistische traditie dat
zomaar werd overgenomen
BW 1804, aangepast in 1949
Keizer
Myriameters
“Gebrekkige”
Er komen nog gedateerde termen voor
Er is voornamelijk sprake van path dependence = tradities worden
steeds overgenomen omdat het makkelijk is om iets mee te nemen dat
men al kent, het is een gewoonte
Men blijft vasthouden aan de ingeslagen weg
Bv. Een typmachine en het huidige toetsenbord – de reden waarom we dit
gebruiken is al lang verdwenen, de bedoeling erachter is niet meer van
belang, het is een gewoonte geworden
EOT, echtscheiding – in de middeleeuwen ging men bij een echtscheiding
eerst naar een rechter met de bedoeling dat deze het paar bij elkaar hield
Vandaag de dag gaan alle koppels bij een echtscheiding naar een
rechter
Conclusie
Wat is rechtsgeschiedenis? -> Wat is recht? -> niet logisch, ook historisch
gegroeid, daarom doet men aan rechtsgeschiedenis (achterhalen waarom
een wet/artikel is ontstaan)
Bronnen van het recht zijn ook historisch gegroeid
Bronnen van het recht
Formele bronnen van het recht – verwijzen naar de juridische
documenten en processen (het zijn de instrumenten)
Factoren die de vorm en inhoud van rechtsregels rechtstreeks
bepalen
Wetgeving door machthebbers – wordt gemaakt door het parlement,
wordt publiek afgekondigd
Rechtspraak door rechters – maken vonnissen en arresten tussen
partijen die een proces met elkaar voeren, geldt niet voor iedereen
in het land/de maatschappij – het behoort tot het recht omdat het
iemand verplicht om iets te doen
, Rechtsleer door geleerden – geschriften, geschreven opvattingen
van rechtsgeleerden
Gewoonte door de maatschappij – de maatschappij gaat de wet in de
praktijk gaan gebruiken
Er zit een bepaalde hiërarchie achter – een bepaalde wet
verplicht/verbiedt ons om iets te doen, we moeten deze dan naleven
Dit was niet altijd zo in de rechtsgeschiedenis
Materiële bronnen van het recht – verwijzen naar de inhoudelijke
principes, waarden en normen van de maatschappij (beschrijven de
achterliggende inhoud)
Maatschappelijke achtergronden van rechtsregels
Duiden op de nood aan een regel, de omstandigheden die de
inhoud ervan bepalen,
Bij een bepaald probleem zijn er steeds juridische oplossingen nodig –
heeft te maken met een maatschappij die steeds regels nodig heeft
ROMEINS RECHT
Waarom?
Belang van formele bronnen van recht
Typevordering = geen nieuwe zaken/aanpassingen
toevoegen aan wat door de Goden neergeschreven is –
rechtsleer – wetgeving
*typevorderingen – men kan enkel een proces gaan uitvoeren
voor bepaalde conflicten, de priesters kunnen niet creatief zijn
want ze moeten zich houden aan de traditie -> als ze wel
creatief zijn en nieuwe gevallen toepassen, worden de Goden
boos en is er geen harmonie meer in Rome
De fases van Rome
Evolutie door veranderende samenleving
Men gaat van landbouw naar handel
Men gaat van een kleine natie naar een omvangrijke en
internationale natie
Men kent nieuwe benaderingen in de periode waar Rome belangrijk
wordt
Het is een periode waar rechters en juristen het recht maken, deze
hadden veel macht (gebruikten dit ook in het onderwijs)
Juristen verdwijnen waardoor er meer wetgeving komt
, Men gaat van een gesloten systeem -> open systeem ->
gesloten systeem – komt door het type samenleving die men
op het moment zelf kende
Hoe beslecht een samenleving/overheid geschillen en wie beslist wat
de regels zijn?
Rechters worden belangrijker, bv. In Rome en de Common Law
(de VK)
Wetenschap en juristen worden belangrijker in de
middeleeuwen tot ca. 1800
Wetgever: codificaties = wetboeken, die de bedoeling hebben
om volledig te zijn en die een oplossing hebben voor elke
situatie/probleem (ook in Rome)
Alles wat te maken heeft met de verhouding tussen de burger
en de staat
Wat?
Periodes van het Romeinse recht
Oud-Romeins/archaïsch recht (600 – 250 v.C.): begin –
typevorderingen – enkele wetten
Voorklassiek recht (250 v.C. – 0): take-off – rechtsleer – enkele
wetten – open procedure
Klassiek recht (0 – 250 n.C.): hoogtepunt - rechtsleer – enkele wetten
– open procedure
Naklassiek recht (250 – 527): verval – wetgeving – weinig rechtsleer
– gesloten procedure
Justinianus (527 – 565): kort herstel – wetgeving – weinig rechtsleer –
gesloten procedure
Archaïsch recht
Koningstijd ca. 600 v.C. – 509/451 v.C.
Instellingen
Koning – is de militaire bevelhebber, is de sterkte soldaat
Politieke regime was geconcentreerd rond het wil van de
koning
Bevoegdheden: oorlog en belastingen – is ook een rechter op
dit gebied
Comittia curiata – geven advies, vaak hoofd van een familie, van
een stam
