Hoofdstuk 1: Het Belgische Gezondheidszorgsysteem:
Doelstellingen, Uitdagingen en Organisatie
🎯 Doelstellingen Gezondheidszorgsysteem
Het Belgische gezondheidszorgsysteem streeft naar:
• Universele Dekking: Zorg voor toegang tot gezondheidszorg voor elke burger. 🏥
• Financiële Solidariteit: Kostenverdeling via belastingen en sociale zekerheidsbijdragen.
• Billijke Toegankelijkheid: Zorg leveren zonder financiële barrières voor kwetsbare groepen.
• Kwalitatief Zorgaanbod: Zorgen voor hoge kwaliteit in behandeling en zorgverlening.
💰 Financiële Uitdagingen en Economische Duurzaamheid
De economische duurzaamheid van het systeem wordt beïnvloed door diverse factoren:
Economische Context
• Verouderende Bevolking: Verhoogt de zorgvraag en bijbehorende kosten. 👵👴
• Technologische Vooruitgang: Nieuwe technologieën kunnen zowel kostenverhogend als
kostenbesparend werken.
• Marktmechanismen: Invloed van vrije marktwerking op gezondheidszorguitgaven.
Economische Duurzaamheid
• Definitie: De mate waarin een systeem de gezondheidszorguitgaven (G) in evenwicht houdt
met de beschikbare economische middelen, zoals het BBP. 💰
• Relatie tot BBP: Groeitrajecten van G dienen in lijn te liggen met BBP-groei. Voorbeeld: Na
de kredietcrisis (2008-2009) stegen de gezondheidsuitgaven in veel landen sneller dan het
BBP, wat leidde tot beleidsaanpassingen.
• Duurzaamheid: G/BBP onder controle houden.
• COVID-crisis: BBP daalde sterk, gezondheidsuitgaven stegen, wat de druk op de
economische draagkracht vergrootte.
Fiscal Sustainability (Houdbaarheid van Publieke Financiën)
• Begrip: De houdbaarheid van publieke uitgaven voor gezondheidszorg, ondanks economische
druk.
• Overheidsfinanciering in België: 🇧🇪
o Publieke financiering dekt 75% van de gezondheidsuitgaven:
§ 21% via belastingen.
§ 54% via sociale zekerheidsbijdragen.
o Privé financiering via vrijwillige ziektekostenverzekering (VHI) en out-of-pocket
betalingen.
💲 Financieringsstructuren en Beleidsopties
Publieke Inkomsten en Verplichtingen
• Publieke Inkomsten: Directe impact, maar kunnen nadelige economische effecten hebben als
ze sterk op arbeid zijn gebaseerd.
, • Publieke Verplichtingen: Aanpassingen na vestiging van het zorgsysteem:
o Uitzuiveren van niet-klinische dienstverlening: Bijv. extra faciliteiten of lange
toegangstijden. ⏳
o Inkomstengerelateerde uitsluitingen: Zorguitbreiding voor hogere inkomens
beperken (soms via "opting out").
o Begrenzing tussenkomst: Bijv. door invoering van remgeld of lineaire besparingen
bij aanbieders.
o Selectieve tussenkomst: Kritische evaluatie van behandelingen middels Health
Technology Assessment (HTA), bijvoorbeeld voor tandzorg of nieuwe behandelingen.
Voorbeeld: KCE past HTA toe in België.
Financieringsmodellen voor Zorgverleners
• Fee-for-Service: Zorgverleners worden per handeling betaald; kan leiden tot overconsumptie.
• Capitation: Vaste jaarlijkse vergoeding per patiënt; voordelig voor kostenbeheersing, maar
risico op onderbehandeling.
• Globaal Budget: Vaste vergoeding per ziekenhuisopname.
• Pay-for-Performance: Betaling afhankelijk van de kwaliteit en prestatie van de zorg.
Private Financiering en de Dreiging van Marktmechanismen
• Vult het publieke systeem op drie manieren aan: 🤝
o Complementair: Dekt zelfrestricties zoals het remgeld.
o Supplementair: Dekt extra diensten buiten het basispakket (bijv. tandzorg).
o Duplicaat: Levert dubbele dekking, vaak met snellere toegang of meer
keuzemogelijkheden.
• Voorbeeld België: 97% van de bevolking heeft een vorm van privéverzekering, voornamelijk
hospitalisatieverzekering.
🏥 Organisatorische Aanpassingen en Beleidsmaatregelen
• Veranderende Groeinormen: Aanpassingen in de wettelijke groeinorm voor
gezondheidsuitgaven in België. 📈
o Historische Evolutie: 2000-2008: Lage groei (ca. 4,5%); Na 2008: Drastische daling
tot ca. 1,5%.
o Voorbeeld Maatregelen: Regering De Croo: extra financiering; Regering De Wever:
meer inspraak in geldverdeling.
• Projecties en Data: Overheidsuitgaven in België vergelijkbaar met EU-gemiddelden (ca.
15%). Veranderingen in uitgavenverdeling tussen ziekenhuizen, preventie en farmaceutische
hulp.
• COVID-effect: Explosieve stijgingen in preventie-uitgaven (vaccinatiecampagnes). Impact op
globale economische en gezondheidsuitgaven, met aandacht voor vermijdbare sterfte. 🦠
🧑⚕ Tewerkstellings- en Sectoroverzicht
Tewerkstelling in de Zorgsector
• Historische trend: België besteedt 14,4% van de totale tewerkstelling aan de
gezondheidszorg (EU-gemiddelde: 11%). Sterke stijging tussen 2002 en 2022 in alle EU-
landen. 🧑⚕
• Cyclische schommelingen: Zorgsector minder onderhevig aan economische cycli, stabiele
arbeidsmarkt.
, Groeicijfers en Specifieke Categorieën
• Health & Sociaal werk: Stijging met 24% tussen 2011 en 2021, hoogste groei.
🩺 Artsen en Medische Professionals
Aantal Artsen en Demografische Factoren
• Statistieken: België heeft 3,6 artsen per 1000 inwoners (EU-gemiddelde: 4,2). Beperkte
stijging in België.
• Numerus clausus: Beperking van het aantal artsen in de jaren '90, heeft nog steeds effect.
• Leeftijdspiramide: "Berg" oudere huisartsen die pensioenleeftijd naderen, risico op
vergrijzing. Specialisten minder afwijkingen in leeftijdsopbouw. 🩺
Arbeidsparticipatie en Activiteitsgraad
• Consultatiefrequenties: Gemiddeld 6,7 consultaties per jaar per Belg, iets hoger dan OECD-
gemiddelden.
• Hoge activiteitsgraad: Belgische artsen hebben een hoge activiteitsgraad door relatief lager
aantal artsen.
👩⚕ Verpleegkundigen, Tandartsen en Andere Zorgprofessionals
• Verpleegkundigen: 11,6 per 1000 inwoners (boven EU-gemiddelde van 8,4). Loonstijgingen
fors 2010-2013, daarna stagnatie. 👩⚕
• Tandartsen: 1,6 per 1000 inwoners. 🦷
💼 Financiering en Beleidsmaatregelen in de Gezondheidszorg
Vraag- en Aanbodzijde van de Arbeidsmarkt
• Aanbodzijde (supply): Instroom verhogen (opleidingsplaatsen, arbeidsvoorwaarden),
uitstroom beperken (emigratie, stimuleren langer doorwerken), efficiënt zorgaanbod
(thuiszorg, digitale technologie). 💼
• Vraagzijde (demand): Demografische evolutie, morbiditeit, technologische vooruitgang
beïnvloeden zorgvraag. Financiering (BBP) bepaalt beschikbare middelen.
Technologische Innovaties in de Zorg
• Digitale technologie: Diagnostische tools (huidkankerdetectie) verbeteren snelheid en
precisie. 💻
• Toepassing van AI en Digitalisering: Decision support tools voor triage, encounter
management, verslaggeving (voice recognition), beeldvorming, pathologie, large language
models voor dossieranalyse.
• Impact op werkdruk: Technologie verhoogt productiviteit en vermindert belasting op
personeel.
Financiële Mechanismen en Budgettering
• Generische geneesmiddelen en uitgaven: België gemiddeld binnen EU ondanks hoge
uitgaven. Mogelijke verdere besparingen. 💊
Doelstellingen, Uitdagingen en Organisatie
🎯 Doelstellingen Gezondheidszorgsysteem
Het Belgische gezondheidszorgsysteem streeft naar:
• Universele Dekking: Zorg voor toegang tot gezondheidszorg voor elke burger. 🏥
• Financiële Solidariteit: Kostenverdeling via belastingen en sociale zekerheidsbijdragen.
• Billijke Toegankelijkheid: Zorg leveren zonder financiële barrières voor kwetsbare groepen.
• Kwalitatief Zorgaanbod: Zorgen voor hoge kwaliteit in behandeling en zorgverlening.
💰 Financiële Uitdagingen en Economische Duurzaamheid
De economische duurzaamheid van het systeem wordt beïnvloed door diverse factoren:
Economische Context
• Verouderende Bevolking: Verhoogt de zorgvraag en bijbehorende kosten. 👵👴
• Technologische Vooruitgang: Nieuwe technologieën kunnen zowel kostenverhogend als
kostenbesparend werken.
• Marktmechanismen: Invloed van vrije marktwerking op gezondheidszorguitgaven.
Economische Duurzaamheid
• Definitie: De mate waarin een systeem de gezondheidszorguitgaven (G) in evenwicht houdt
met de beschikbare economische middelen, zoals het BBP. 💰
• Relatie tot BBP: Groeitrajecten van G dienen in lijn te liggen met BBP-groei. Voorbeeld: Na
de kredietcrisis (2008-2009) stegen de gezondheidsuitgaven in veel landen sneller dan het
BBP, wat leidde tot beleidsaanpassingen.
• Duurzaamheid: G/BBP onder controle houden.
• COVID-crisis: BBP daalde sterk, gezondheidsuitgaven stegen, wat de druk op de
economische draagkracht vergrootte.
Fiscal Sustainability (Houdbaarheid van Publieke Financiën)
• Begrip: De houdbaarheid van publieke uitgaven voor gezondheidszorg, ondanks economische
druk.
• Overheidsfinanciering in België: 🇧🇪
o Publieke financiering dekt 75% van de gezondheidsuitgaven:
§ 21% via belastingen.
§ 54% via sociale zekerheidsbijdragen.
o Privé financiering via vrijwillige ziektekostenverzekering (VHI) en out-of-pocket
betalingen.
💲 Financieringsstructuren en Beleidsopties
Publieke Inkomsten en Verplichtingen
• Publieke Inkomsten: Directe impact, maar kunnen nadelige economische effecten hebben als
ze sterk op arbeid zijn gebaseerd.
, • Publieke Verplichtingen: Aanpassingen na vestiging van het zorgsysteem:
o Uitzuiveren van niet-klinische dienstverlening: Bijv. extra faciliteiten of lange
toegangstijden. ⏳
o Inkomstengerelateerde uitsluitingen: Zorguitbreiding voor hogere inkomens
beperken (soms via "opting out").
o Begrenzing tussenkomst: Bijv. door invoering van remgeld of lineaire besparingen
bij aanbieders.
o Selectieve tussenkomst: Kritische evaluatie van behandelingen middels Health
Technology Assessment (HTA), bijvoorbeeld voor tandzorg of nieuwe behandelingen.
Voorbeeld: KCE past HTA toe in België.
Financieringsmodellen voor Zorgverleners
• Fee-for-Service: Zorgverleners worden per handeling betaald; kan leiden tot overconsumptie.
• Capitation: Vaste jaarlijkse vergoeding per patiënt; voordelig voor kostenbeheersing, maar
risico op onderbehandeling.
• Globaal Budget: Vaste vergoeding per ziekenhuisopname.
• Pay-for-Performance: Betaling afhankelijk van de kwaliteit en prestatie van de zorg.
Private Financiering en de Dreiging van Marktmechanismen
• Vult het publieke systeem op drie manieren aan: 🤝
o Complementair: Dekt zelfrestricties zoals het remgeld.
o Supplementair: Dekt extra diensten buiten het basispakket (bijv. tandzorg).
o Duplicaat: Levert dubbele dekking, vaak met snellere toegang of meer
keuzemogelijkheden.
• Voorbeeld België: 97% van de bevolking heeft een vorm van privéverzekering, voornamelijk
hospitalisatieverzekering.
🏥 Organisatorische Aanpassingen en Beleidsmaatregelen
• Veranderende Groeinormen: Aanpassingen in de wettelijke groeinorm voor
gezondheidsuitgaven in België. 📈
o Historische Evolutie: 2000-2008: Lage groei (ca. 4,5%); Na 2008: Drastische daling
tot ca. 1,5%.
o Voorbeeld Maatregelen: Regering De Croo: extra financiering; Regering De Wever:
meer inspraak in geldverdeling.
• Projecties en Data: Overheidsuitgaven in België vergelijkbaar met EU-gemiddelden (ca.
15%). Veranderingen in uitgavenverdeling tussen ziekenhuizen, preventie en farmaceutische
hulp.
• COVID-effect: Explosieve stijgingen in preventie-uitgaven (vaccinatiecampagnes). Impact op
globale economische en gezondheidsuitgaven, met aandacht voor vermijdbare sterfte. 🦠
🧑⚕ Tewerkstellings- en Sectoroverzicht
Tewerkstelling in de Zorgsector
• Historische trend: België besteedt 14,4% van de totale tewerkstelling aan de
gezondheidszorg (EU-gemiddelde: 11%). Sterke stijging tussen 2002 en 2022 in alle EU-
landen. 🧑⚕
• Cyclische schommelingen: Zorgsector minder onderhevig aan economische cycli, stabiele
arbeidsmarkt.
, Groeicijfers en Specifieke Categorieën
• Health & Sociaal werk: Stijging met 24% tussen 2011 en 2021, hoogste groei.
🩺 Artsen en Medische Professionals
Aantal Artsen en Demografische Factoren
• Statistieken: België heeft 3,6 artsen per 1000 inwoners (EU-gemiddelde: 4,2). Beperkte
stijging in België.
• Numerus clausus: Beperking van het aantal artsen in de jaren '90, heeft nog steeds effect.
• Leeftijdspiramide: "Berg" oudere huisartsen die pensioenleeftijd naderen, risico op
vergrijzing. Specialisten minder afwijkingen in leeftijdsopbouw. 🩺
Arbeidsparticipatie en Activiteitsgraad
• Consultatiefrequenties: Gemiddeld 6,7 consultaties per jaar per Belg, iets hoger dan OECD-
gemiddelden.
• Hoge activiteitsgraad: Belgische artsen hebben een hoge activiteitsgraad door relatief lager
aantal artsen.
👩⚕ Verpleegkundigen, Tandartsen en Andere Zorgprofessionals
• Verpleegkundigen: 11,6 per 1000 inwoners (boven EU-gemiddelde van 8,4). Loonstijgingen
fors 2010-2013, daarna stagnatie. 👩⚕
• Tandartsen: 1,6 per 1000 inwoners. 🦷
💼 Financiering en Beleidsmaatregelen in de Gezondheidszorg
Vraag- en Aanbodzijde van de Arbeidsmarkt
• Aanbodzijde (supply): Instroom verhogen (opleidingsplaatsen, arbeidsvoorwaarden),
uitstroom beperken (emigratie, stimuleren langer doorwerken), efficiënt zorgaanbod
(thuiszorg, digitale technologie). 💼
• Vraagzijde (demand): Demografische evolutie, morbiditeit, technologische vooruitgang
beïnvloeden zorgvraag. Financiering (BBP) bepaalt beschikbare middelen.
Technologische Innovaties in de Zorg
• Digitale technologie: Diagnostische tools (huidkankerdetectie) verbeteren snelheid en
precisie. 💻
• Toepassing van AI en Digitalisering: Decision support tools voor triage, encounter
management, verslaggeving (voice recognition), beeldvorming, pathologie, large language
models voor dossieranalyse.
• Impact op werkdruk: Technologie verhoogt productiviteit en vermindert belasting op
personeel.
Financiële Mechanismen en Budgettering
• Generische geneesmiddelen en uitgaven: België gemiddeld binnen EU ondanks hoge
uitgaven. Mogelijke verdere besparingen. 💊
