Trauma &dissociatie (college 2 DDW)
DISSOCIATIEVE STOORNISSEN (DSM-V) as-I (fluïde concept)
- Dissociatieve identiteitsstoornis DID)
- Dissociatieve amnesie (including Fugue)
- Depersonalisatie / Derealisatiestoornis
- Dissociatieve stoornis NAO
- Dissociatieve stoornissen van beweging en gevoel (Conversiestoornissen)
Opletten met trauma als contrainerbegrip.
Overlap: persoonlijkheidsmoeilijkheden.
CONTROVERSE EN SCEPTICISME
- Historiek : Janet (link dissociatie- trauma) vs Freud
- Hype : 1970 – 1980
• PTSD, Vietnam: na terugkomst rare verschijnselen.
• Seksueel misbruik: kinderen en vrouwen worden meer serieus genomen
Non-blievers: ongeloof grote aantal vs believers: overal seksueel misbruik ontdekken
- Iatrogeen: hypnose (False Memory)
• Teruggaan naar moment, herbeleven
• Tegenwoordig: minder toegepast (dingen werden geïnduceerd die niet waren gebeurd) => EMDR!
- Juridisering / Mediatisering: werd groot in de media, valse beschuldigen, pijnlijke rechtzaken
- Culturele varatie
DISSOCIATION
Functie: verdedigingsmechanisme tegen trauma, het helpt de persoon zich los te maken van traumatische
ervaringen tijdens het plaatsvinden.
- Gevolg: vertraagt verwerking van trauma
- Kenmerkend: Verlies van gevoel één enkel bewustzijn te hebben
Bv. Een kleinkind dat wordt benaderd door een volwassen persoon met een seksuele activiteit en dat kind kan dat niet
plaatsen, doet fysiek pijn en dat wordt ‘weggeplaatst’- onbewust. Alsof het niet gebeurt is helpt bij de overleving. Om
op die moment te overleven, is dat een goed mechanisme, maar in het latere leven komt dit naar boven en kan zich
uiten tot pathologie.
Multiple-persoonlijkheid (heeft weinig met chizofrenie te maken), het stokkeren van bepaalde gebeurtenis
buiten het bewustzijn. Dit komt naar boven op latere momenten door bepaalde triggers.
- Heel vaak weten mensen het niet meer/ plots zijn stukken uit iemands leven weg (bv. ‘voor mijn 9j
weet ik niets meer, zelfs foto’s roepen niets op, het lijkt iemand anders te zijn) => alert op zijn!
ALS PSYCHOLOOG: Vaak plots stoppen in verhaal, vooruit staren, niet meer ‘hier’ lijken te zijn in een
gesprek. Om mensen terug te halen, kan je best focussen op het hier en nu en de zintuigelijke
waarneming bv. kijk naar de stoel, naar de kleur, kijk om je heen. Zorg ervoor om hen te laten voelen dat de
consultatie niet bedreigend is.
DEFENSES
Mechanisme Kernproces Kenmerk
Repressie Verstorende impulsen geblokkeerd uit Onbewuste onderdrukking van ongewenste
(regression) bewustzijn gedachten
Ontkenning Externe realiteit genegeerd Weigeren feiten of werkelijkheid te erkennen
(denial)
Dissociatie Groepen mentale processen functioneren Parallel bewustzijn, onafhankelijk van elkaar
(dissociation) gescheiden Cf. regressie van kind status, niet meer in
Vergeten en verdrukt, komt op ongezonde deze wereld, terug zich kind voelt, zo begint
manier weer naar boven. te praten en gedragen
, DSM IV: SOORTEN
DISSOCIATIVE AMNESIA
DEFINITIE: - verschillende vormen van ernst
- ≥1 episode van onvermogen om belangrijke persoonlijke info te herinneren (geheugeneffecten)
- Info = traumatisch/stresserend, te uitgebreid om gewone vergeetachtigheid te zijn
- Niet tijdens andere dissociatieve stoornis
- Niet door middel/substantie of medische aandoening
- Symptomen veroorzaken duidelijke stress of functionele beperking
Vaak verborgen gebleven, verschillende jaren. Moeilijk als leek te begrijpen want het ‘ging toch altijd goed’.
Wordt vaak gezien als komedie, worden niet geloofd, beschuldigd worden van leugens.
Mogelijke triggers: cf. zelf kinderen hebben van de leeftijd waarop men misbruikt was, fysiek misbruikt geweest,
werken in beenhouwerij en door bloedende steak te zien, in dissociatieve vorm komt (ervoor altijd perfect gewerkt in
bakkerij zonder problemen)…
SYMPTOMEN:
Kenmerk Details Kenmerk Details
Type Meest voorkomende vorm Bewustzijn Patiënt is zich bewust van geheugenverlies
Leeftijd Adolescenten / jongvolwassenen Type Gelokaliseerd (meest voorkomend),
amnesie gegeneraliseerd, selectief
Geslacht vrouwen >> mannen Winst Primaire of secundaire winst mogelijk
Begin/einde Abrupt begin- einde, zelden herhaling Alertheid Alert vóór en na de episode
Stressoren: oorlog, rampen, emotioneel trauma, seksueel misbruik, huiselijk geweld.
Differentiaal diagnose: combinatie ook mogelijk
- Medisch: hersenletsel, epilepsie, dementie, delirium
- Substanties: alcohol/ drugs
- Simulatie: malingering (bewuste aanstellerij)
BEHANDELING:
- Spontaan herstel mogelijk
• Houding: voorzichtig, toedekkend, ondersteunend (belang steunfiguren)
• Opgepast: secundair trauma
• 1/3: Goed leven, zonder ernstige pathologieën, hypotheses: steunfiguren & geluk omgeving
• 1/3: Ernstige psychiatrische problematiek: blijvende zorg
• 1/3: Tussenin: focus! Begeleiden naar positieve uitkomst
- Hypnose: voorzichtig verdronken herinneringen benaderen
- EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)
• Zeer efficiënt bij traumaverwerking!
• Belang van vertrouwen in veilige therapie bij complex trauma
- (Medicatie-ondersteund interview/ drugs assisted interview: niet zo verantwoord)
- Psychotherapie: belangrijk voor integratie herinneringen en verwerkingen
OORZAKEN
- Altijd gevolg van ernstige traumatische ervaringen
- Hectings’ verwondingen:
• Misbruik door ouder terwijl andere ouder dit weet
• Beschermingsfiguur is dader ⇒ extreem schadelijk
- Ernst van trauma wordt beïnvloed door:
• Hoe vertrouwder de dader & hoe jonger het kind → hoe erger/ ernstiger de gevolgen
• Jonge kinderen kunnen geen woorden geven aan trauma ⇒ diepere dissociatie
- Belang van steunfiguren:
• Als niemand betrouwbaar is om op terug te vallen → trauma verergert
• Liefdevolle, veilige omgeving = beschermend
- Context: Zwijgende, ontkennende of vijandige omgeving maakt het trauma zwaarder
DISSOCIATIEVE STOORNISSEN (DSM-V) as-I (fluïde concept)
- Dissociatieve identiteitsstoornis DID)
- Dissociatieve amnesie (including Fugue)
- Depersonalisatie / Derealisatiestoornis
- Dissociatieve stoornis NAO
- Dissociatieve stoornissen van beweging en gevoel (Conversiestoornissen)
Opletten met trauma als contrainerbegrip.
Overlap: persoonlijkheidsmoeilijkheden.
CONTROVERSE EN SCEPTICISME
- Historiek : Janet (link dissociatie- trauma) vs Freud
- Hype : 1970 – 1980
• PTSD, Vietnam: na terugkomst rare verschijnselen.
• Seksueel misbruik: kinderen en vrouwen worden meer serieus genomen
Non-blievers: ongeloof grote aantal vs believers: overal seksueel misbruik ontdekken
- Iatrogeen: hypnose (False Memory)
• Teruggaan naar moment, herbeleven
• Tegenwoordig: minder toegepast (dingen werden geïnduceerd die niet waren gebeurd) => EMDR!
- Juridisering / Mediatisering: werd groot in de media, valse beschuldigen, pijnlijke rechtzaken
- Culturele varatie
DISSOCIATION
Functie: verdedigingsmechanisme tegen trauma, het helpt de persoon zich los te maken van traumatische
ervaringen tijdens het plaatsvinden.
- Gevolg: vertraagt verwerking van trauma
- Kenmerkend: Verlies van gevoel één enkel bewustzijn te hebben
Bv. Een kleinkind dat wordt benaderd door een volwassen persoon met een seksuele activiteit en dat kind kan dat niet
plaatsen, doet fysiek pijn en dat wordt ‘weggeplaatst’- onbewust. Alsof het niet gebeurt is helpt bij de overleving. Om
op die moment te overleven, is dat een goed mechanisme, maar in het latere leven komt dit naar boven en kan zich
uiten tot pathologie.
Multiple-persoonlijkheid (heeft weinig met chizofrenie te maken), het stokkeren van bepaalde gebeurtenis
buiten het bewustzijn. Dit komt naar boven op latere momenten door bepaalde triggers.
- Heel vaak weten mensen het niet meer/ plots zijn stukken uit iemands leven weg (bv. ‘voor mijn 9j
weet ik niets meer, zelfs foto’s roepen niets op, het lijkt iemand anders te zijn) => alert op zijn!
ALS PSYCHOLOOG: Vaak plots stoppen in verhaal, vooruit staren, niet meer ‘hier’ lijken te zijn in een
gesprek. Om mensen terug te halen, kan je best focussen op het hier en nu en de zintuigelijke
waarneming bv. kijk naar de stoel, naar de kleur, kijk om je heen. Zorg ervoor om hen te laten voelen dat de
consultatie niet bedreigend is.
DEFENSES
Mechanisme Kernproces Kenmerk
Repressie Verstorende impulsen geblokkeerd uit Onbewuste onderdrukking van ongewenste
(regression) bewustzijn gedachten
Ontkenning Externe realiteit genegeerd Weigeren feiten of werkelijkheid te erkennen
(denial)
Dissociatie Groepen mentale processen functioneren Parallel bewustzijn, onafhankelijk van elkaar
(dissociation) gescheiden Cf. regressie van kind status, niet meer in
Vergeten en verdrukt, komt op ongezonde deze wereld, terug zich kind voelt, zo begint
manier weer naar boven. te praten en gedragen
, DSM IV: SOORTEN
DISSOCIATIVE AMNESIA
DEFINITIE: - verschillende vormen van ernst
- ≥1 episode van onvermogen om belangrijke persoonlijke info te herinneren (geheugeneffecten)
- Info = traumatisch/stresserend, te uitgebreid om gewone vergeetachtigheid te zijn
- Niet tijdens andere dissociatieve stoornis
- Niet door middel/substantie of medische aandoening
- Symptomen veroorzaken duidelijke stress of functionele beperking
Vaak verborgen gebleven, verschillende jaren. Moeilijk als leek te begrijpen want het ‘ging toch altijd goed’.
Wordt vaak gezien als komedie, worden niet geloofd, beschuldigd worden van leugens.
Mogelijke triggers: cf. zelf kinderen hebben van de leeftijd waarop men misbruikt was, fysiek misbruikt geweest,
werken in beenhouwerij en door bloedende steak te zien, in dissociatieve vorm komt (ervoor altijd perfect gewerkt in
bakkerij zonder problemen)…
SYMPTOMEN:
Kenmerk Details Kenmerk Details
Type Meest voorkomende vorm Bewustzijn Patiënt is zich bewust van geheugenverlies
Leeftijd Adolescenten / jongvolwassenen Type Gelokaliseerd (meest voorkomend),
amnesie gegeneraliseerd, selectief
Geslacht vrouwen >> mannen Winst Primaire of secundaire winst mogelijk
Begin/einde Abrupt begin- einde, zelden herhaling Alertheid Alert vóór en na de episode
Stressoren: oorlog, rampen, emotioneel trauma, seksueel misbruik, huiselijk geweld.
Differentiaal diagnose: combinatie ook mogelijk
- Medisch: hersenletsel, epilepsie, dementie, delirium
- Substanties: alcohol/ drugs
- Simulatie: malingering (bewuste aanstellerij)
BEHANDELING:
- Spontaan herstel mogelijk
• Houding: voorzichtig, toedekkend, ondersteunend (belang steunfiguren)
• Opgepast: secundair trauma
• 1/3: Goed leven, zonder ernstige pathologieën, hypotheses: steunfiguren & geluk omgeving
• 1/3: Ernstige psychiatrische problematiek: blijvende zorg
• 1/3: Tussenin: focus! Begeleiden naar positieve uitkomst
- Hypnose: voorzichtig verdronken herinneringen benaderen
- EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)
• Zeer efficiënt bij traumaverwerking!
• Belang van vertrouwen in veilige therapie bij complex trauma
- (Medicatie-ondersteund interview/ drugs assisted interview: niet zo verantwoord)
- Psychotherapie: belangrijk voor integratie herinneringen en verwerkingen
OORZAKEN
- Altijd gevolg van ernstige traumatische ervaringen
- Hectings’ verwondingen:
• Misbruik door ouder terwijl andere ouder dit weet
• Beschermingsfiguur is dader ⇒ extreem schadelijk
- Ernst van trauma wordt beïnvloed door:
• Hoe vertrouwder de dader & hoe jonger het kind → hoe erger/ ernstiger de gevolgen
• Jonge kinderen kunnen geen woorden geven aan trauma ⇒ diepere dissociatie
- Belang van steunfiguren:
• Als niemand betrouwbaar is om op terug te vallen → trauma verergert
• Liefdevolle, veilige omgeving = beschermend
- Context: Zwijgende, ontkennende of vijandige omgeving maakt het trauma zwaarder
