Grondwettelijk recht – Behrendt
Inleidend deel
Afdeling I. de bekendmaking & inwerkingtreding rechtsnormen
De bekendmaking & inwerkingtreding van de in België van toepassing zijnde rechtsnormen
Continentale rechtstraditie = elke regel van statelijk recht moet het voorwerp van bekendmaking
uitmaken om tegenstelbaar te zijn aan de burgers (Art. 190 GW) (voorwaarde voor inwerkingtreding)
– Behalve in:
VS: orgaan voor officiële bekendmaking (Federal register) publiceert enkel federale
regelgevingsnormen →geen federale (grond)wettelijke normen & zijn dan pas van
toepassing
VK: beschikt niet over publicatieblad → de wettelijke normen worden pas
bekendgemaakt door de administratie als ze inwerking zijn getreden
– Meestal door middel van verspreiding van de tekst van de norm
via opname tekst van de norm in publicatieblad (online): enkel voor normen waarbij
de bekendmaking van algemeen belang is (kennisname is voordeel voor de
gemeenschap)
via aanplakking: geldt enkel nog als officiële bekendmaking voor bepalingen op
gemeentelijk niveau en normen uitgevaardigd door provinciegouverneurs en
arrondissementcommissarissen (niet naleving = nietigheid)
Art. 190 GW regelt bekendmaking van officiële teksten – 3 opmerkingen:
– bepaling sinds 1831 nooit herzien
– goedgekeurd zonder enige parlementaire bespreking of voorbereiding
– bepaling is enkel van toepassing op normen waarvan de bekendmaking van openbaar belang
is (kennisname kan voordeel betekenen voor algemeenheid der burgers)
bv. wel: benoeming ministers, magistraten, professoren, …
bv. niet: gratie van Koning aan veroordeelde, ontheffing inzake huwelijksbelemmeringen, …
Bekendmaking van normen in publicatieblad
publicatieblad = de tekst van het besluit → rechtshandelingen van openbaar belang die uitgaan van
andere autoriteiten dan gemeentelijk niveau, provinciegouverneur & arrondissementcommissaris
moeten, zonder uitzondering, worden gepubliceerd in publicatieblad:
– Rechtsorde in België heeft niet één blad, maar meerdere:
Belgisch Staatsblad: normen Gewesten, Gemeenschappen & federale overheid +
verdragen
Bulletin provincial of Bestuursmemoriaal: normen van provincieraden & colleges
(1 per provincie)
Publicatieblad van de Europese Unie: normen van de EU (dus niet nog eens in BS)
o Als lidstaten de normen zelf mogen produceren kunnen ze dingen weglaten
of niet meteen publiceren (is extra soevereiniteit EU + normen zijn in elk land
op hetzelfde moment van toepassing)
– Bekendmaking kan:
integraal: de norm wordt overgenomen met al zijn bepalingen (principe) =
basisregel, wel van af te wijken
gedeeltelijk: enkel een uittreksel wordt gepubliceerd OF nog beperkter wordt enkel
vermelding opgenomen, vaak als het niet alle burgers aanbelangt bv. normen van
UM (besluiten & verordeningen)
1
, bv. aanplakking aan gemeentehuis → dan tegenwerpelijk aan derden (wel heel
zeldzaam)
er zijn dus drie verschillende regimes:
o geen openbaar belang: vrijgesteld aan verplichtingen van Art. 190 GW →
afzonderlijke kennisgeving aan de betrokkene volstaat
o wel een openbaar belang maar belangt niet alle burgers aan: Art. 190 GW
van toepassing → bekendmaking in Belgisch Staatsblad MAAR kan in vorm
van uittreksel of vermelding
o openbaar belang voor alle burgers: Art. 190 GW van toepassing →
bekendmaking in Belgisch Staatsblad met al hun bepaligen
Belgisch Staatsblad, publicatieblad van de nationale rechtsorde
– ontstaan door een besluit van Regent Surlet de Chokier op 10 juni 1831 (toen nog semi-privé)
– tussen 1830 en 1888 was publicatieblad enkel in het Frans, daarna tweetalig
– Officieel blad was initieel niet Belgisch Staatsblad maar ‘Bulletin Officiel’ (tussen 1 okt 1830 &
28 februari 1845) → kreeg volledige legitimiteit van Nationaal Congres
– Sinds 1 maart 1845: inwerkingtreding van Belgisch Staatsblad als officiële publicatieorgaan
– tijdens WO II (bezetting door Duitsers): lieten het verder publiceren mits controle
– oprichting nieuw blad in London (regering in ballingschap)
– na bevrijding: 2 versies MAAR de geldige is diegene van de regering (Arrest Peereboom, HvC,
1944) → Belgische verloor van ene dag op andere de geldigheid
Inwerkingtreding van normen binnen de Belgische rechtsorde
berekening van termijnen in volle dagen, geen uitzondering voor weekends/feestdagen
Bekendmaking/publicatie: dag 1 is de dag na de publicatie
Inwerkingtreding: 00:00 aan begin 10e dag → dus op 10e dag is de norm in werking
– Normen op gemeentelijk niveau met bekendmaking van normen openbaar belang:
treedt in werking op 5e dag volgend op dag van de aanplakking
– Normen van provinciale raad of provinciaal college:
treden in werking op 5e dag na de publicatie in Bestuursmemoriaal (Vlaamse
provincies)
treden in werking 8e dag na publicatie in Bulletin Provincial (Waalse provincies)
– Normen uitgevaardigd door provinciegouverneurs & arrondissementcommissarissen
moeten zelf de dag van inwerkingtreding bepalen (anders dode letter & kan dan niet
toegepast worden)
nalaten om moment te vermelden → besluit van toepassing vanaf dag aanplakking
– Uitvoerende normen (verordeningen & besluiten) uitgaande van federale overheid of
deelentiteiten
als de wet niets zegt: 10e dag die volgt op de bekendmaking (wet 31 mei 1961)
als de wet zelf dag van inwerkingtreding bepaalt: die dag
– Grondwettelijke normen:
treden in werking op de dag van bekendmaking zelf
2
,bv. een wet wordt op donderdag 26 april gepubliceerd in het Staatsblad en bevat geen specifieke
bepaling omtrent zijn inwerkingtreding
Datum Dag 1 Dag 2 Dag 3 Dag 4 Dag 5 Dag 6 Dag 7 Dag 8 Dag 9 Dag 10
van De wet
publi- treedt in
catie werking
van de
wet in
Belgisch
Staats-
blad
kalenderd Don Vrij Zat Zon Ma Din Woe Don Vrij Zat Zon
agen 26 27 28 29 30 1 2 3 4 5 6
april april april april april mei mei mei mei mei mei
De verschillende fasen van de grondwetsherziening en staatshervorming
Tot nu toe 7 grote fasen van grondwetsherzieningen:
– 1893
– 1920
– 1970
– 1980
– 1988
– 1993
– 2014
Niet te verwarren met de 6 staatshervormingen:
– 1970
– 1980
– 1988
– 1993
– 2001
– 2014
→ Ze komen ongeveer overeen: 1e staatshervorming is gerealiseerd door de 3e herziening van
de GW enzoverder BEHALVE de 5e staatshervorming die geen grondwetsherziening nodig
had omdat ze enkel gerealiseerd is op wetgevend niveau, zonder dat er aan de tekst van de
GW is geraakt
Afdeling II. Federaal België – het grondgebied en de onderverdeling ervan
Bekrachtiging van de federale structuur van het land
Art. 1 GW: “België is een federale Staat, samengesteld uit de gemeenschappen en de gewesten”
– “België”: gebruikelijke benaming MAAR niet de officiële benaming, dat is ‘Koninkrijk België’
(geen bekrachtiging van de officiële naam dus in GW terug te vinden)
– “is een federale staat”: bevestiging van het soevereine karakter van België (intern & extern) +
België vormt een staatsentiteit met een federale structuur dus geen vermelding van een
‘federale overheid’ (wel in andere artikelen)
– “samengesteld uit gemeenschappen en gewesten”: bekrachtigt de duale structuur van het
Belgisch federalisme → twee soorten afzonderlijke deelentiteiten bestaan tegelijkertijd op
eenzelfde grondgebied
3
, 3 gemeenschappen en 3 gewesten:
– 4e gemeenschap: Gemeentelijke Gemeenschapscommissie (GGC) in Brussel die bevoegd is
voor de aangelegenheden die niet verdeeld zijn bv. tweetalige ziekenhuizen (geen
vermelding in Art. 1)
Gewestenmodel:
– Nederlandstaligen overheersen in 1 van de 3 gewesten, Brussel heeft Franstalig voordeel
– 6 miljoen Nederlandstaligen & iets meer dan 4 miljoen Franstaligen die 2 gewesten besturen
→ Belgisch compromis: gemeenschapsmodel anders wordt de nationale meerderheid in
minderheid gebracht
– Brussel wordt beheerst door gewest- en gemeenschapsmodel bv. VUB en Nederlandstalige
scholen in Brussel beheerst door Vlaamse gemeenschap, de Franse scholen door Franse
gemeenschap
Wijziging internationale grenzen koninkrijk
Ontstaan van België (4 oktober 1830): gemeenschappelijke grenzen met Koninkrijk Nederlanden,
Koninkrijk Pruisen en Koninkrijk Frankrijk
– ontstaan Duitsland pas in 1871
– Luxemburg hoorde nog bij België
Art. 7 GW: “De grenzen van de Staat kunnen niet worden gewijzigd of gecorrigeerd dan krachtens
een wet” → van 1830 tot op heden zijn de internationale grenzen van het Koninkrijk talrijke keren
gewijzigd → drie belangrijke:
– 1e belangrijke wijziging grenzen: pas in 1839 erkent Nederland België als onafhankelijk land:
België staat helft provincie Luxemburg, helft provincie Limburg (met Maastricht) af
“ter compensatie”
Verlies is het gevolg van het Verdrag van Londen die een einde maakt aan de
betrekkingen die Nederland & België onderhielden sinds de afscheiding van de
Belgische provincies
België zal eeuwigdurende neutrale staat vormen
– 2e belangrijke wijziging grenzen: dag na WOI:
Verdrag van Versailles 28 juni 1919: hertekening kaart Europa ten voordele van
winnaars: voert overdracht uit van de Oostkantons (Eupen, Sankt Vith & Malmedy)
van Duitsland aan België
Verdrag kent ook het Belgisch-Pruisische condominium Neutraal Moresnet, een
minuscuul grondgebied dicht bij Aken toe (had speciaal statuut gekregen door
Verdrag van Wenen)
Belgisch-Duitse grens wordt definitief vastgelegd (24 september 1956)
– 3e belangrijke wijziging grenzen: zeegrenzen
Bilaterale verdragen met Frankrijk & Nederland: toegang tot haven van Antwerpen
via de Schelde & scheepvaart op kanaal van Terneuzen worden geregeld door
specifieke bepalingen sinds verdrag Londen (toegang tot Nederland)
Bepaling van de territoriale zee = 12 zeemijl in de zee (22,224 km) → grens van
zeeoppervlakte van België, verder dan die grens beland je in internationale waters
4
Inleidend deel
Afdeling I. de bekendmaking & inwerkingtreding rechtsnormen
De bekendmaking & inwerkingtreding van de in België van toepassing zijnde rechtsnormen
Continentale rechtstraditie = elke regel van statelijk recht moet het voorwerp van bekendmaking
uitmaken om tegenstelbaar te zijn aan de burgers (Art. 190 GW) (voorwaarde voor inwerkingtreding)
– Behalve in:
VS: orgaan voor officiële bekendmaking (Federal register) publiceert enkel federale
regelgevingsnormen →geen federale (grond)wettelijke normen & zijn dan pas van
toepassing
VK: beschikt niet over publicatieblad → de wettelijke normen worden pas
bekendgemaakt door de administratie als ze inwerking zijn getreden
– Meestal door middel van verspreiding van de tekst van de norm
via opname tekst van de norm in publicatieblad (online): enkel voor normen waarbij
de bekendmaking van algemeen belang is (kennisname is voordeel voor de
gemeenschap)
via aanplakking: geldt enkel nog als officiële bekendmaking voor bepalingen op
gemeentelijk niveau en normen uitgevaardigd door provinciegouverneurs en
arrondissementcommissarissen (niet naleving = nietigheid)
Art. 190 GW regelt bekendmaking van officiële teksten – 3 opmerkingen:
– bepaling sinds 1831 nooit herzien
– goedgekeurd zonder enige parlementaire bespreking of voorbereiding
– bepaling is enkel van toepassing op normen waarvan de bekendmaking van openbaar belang
is (kennisname kan voordeel betekenen voor algemeenheid der burgers)
bv. wel: benoeming ministers, magistraten, professoren, …
bv. niet: gratie van Koning aan veroordeelde, ontheffing inzake huwelijksbelemmeringen, …
Bekendmaking van normen in publicatieblad
publicatieblad = de tekst van het besluit → rechtshandelingen van openbaar belang die uitgaan van
andere autoriteiten dan gemeentelijk niveau, provinciegouverneur & arrondissementcommissaris
moeten, zonder uitzondering, worden gepubliceerd in publicatieblad:
– Rechtsorde in België heeft niet één blad, maar meerdere:
Belgisch Staatsblad: normen Gewesten, Gemeenschappen & federale overheid +
verdragen
Bulletin provincial of Bestuursmemoriaal: normen van provincieraden & colleges
(1 per provincie)
Publicatieblad van de Europese Unie: normen van de EU (dus niet nog eens in BS)
o Als lidstaten de normen zelf mogen produceren kunnen ze dingen weglaten
of niet meteen publiceren (is extra soevereiniteit EU + normen zijn in elk land
op hetzelfde moment van toepassing)
– Bekendmaking kan:
integraal: de norm wordt overgenomen met al zijn bepalingen (principe) =
basisregel, wel van af te wijken
gedeeltelijk: enkel een uittreksel wordt gepubliceerd OF nog beperkter wordt enkel
vermelding opgenomen, vaak als het niet alle burgers aanbelangt bv. normen van
UM (besluiten & verordeningen)
1
, bv. aanplakking aan gemeentehuis → dan tegenwerpelijk aan derden (wel heel
zeldzaam)
er zijn dus drie verschillende regimes:
o geen openbaar belang: vrijgesteld aan verplichtingen van Art. 190 GW →
afzonderlijke kennisgeving aan de betrokkene volstaat
o wel een openbaar belang maar belangt niet alle burgers aan: Art. 190 GW
van toepassing → bekendmaking in Belgisch Staatsblad MAAR kan in vorm
van uittreksel of vermelding
o openbaar belang voor alle burgers: Art. 190 GW van toepassing →
bekendmaking in Belgisch Staatsblad met al hun bepaligen
Belgisch Staatsblad, publicatieblad van de nationale rechtsorde
– ontstaan door een besluit van Regent Surlet de Chokier op 10 juni 1831 (toen nog semi-privé)
– tussen 1830 en 1888 was publicatieblad enkel in het Frans, daarna tweetalig
– Officieel blad was initieel niet Belgisch Staatsblad maar ‘Bulletin Officiel’ (tussen 1 okt 1830 &
28 februari 1845) → kreeg volledige legitimiteit van Nationaal Congres
– Sinds 1 maart 1845: inwerkingtreding van Belgisch Staatsblad als officiële publicatieorgaan
– tijdens WO II (bezetting door Duitsers): lieten het verder publiceren mits controle
– oprichting nieuw blad in London (regering in ballingschap)
– na bevrijding: 2 versies MAAR de geldige is diegene van de regering (Arrest Peereboom, HvC,
1944) → Belgische verloor van ene dag op andere de geldigheid
Inwerkingtreding van normen binnen de Belgische rechtsorde
berekening van termijnen in volle dagen, geen uitzondering voor weekends/feestdagen
Bekendmaking/publicatie: dag 1 is de dag na de publicatie
Inwerkingtreding: 00:00 aan begin 10e dag → dus op 10e dag is de norm in werking
– Normen op gemeentelijk niveau met bekendmaking van normen openbaar belang:
treedt in werking op 5e dag volgend op dag van de aanplakking
– Normen van provinciale raad of provinciaal college:
treden in werking op 5e dag na de publicatie in Bestuursmemoriaal (Vlaamse
provincies)
treden in werking 8e dag na publicatie in Bulletin Provincial (Waalse provincies)
– Normen uitgevaardigd door provinciegouverneurs & arrondissementcommissarissen
moeten zelf de dag van inwerkingtreding bepalen (anders dode letter & kan dan niet
toegepast worden)
nalaten om moment te vermelden → besluit van toepassing vanaf dag aanplakking
– Uitvoerende normen (verordeningen & besluiten) uitgaande van federale overheid of
deelentiteiten
als de wet niets zegt: 10e dag die volgt op de bekendmaking (wet 31 mei 1961)
als de wet zelf dag van inwerkingtreding bepaalt: die dag
– Grondwettelijke normen:
treden in werking op de dag van bekendmaking zelf
2
,bv. een wet wordt op donderdag 26 april gepubliceerd in het Staatsblad en bevat geen specifieke
bepaling omtrent zijn inwerkingtreding
Datum Dag 1 Dag 2 Dag 3 Dag 4 Dag 5 Dag 6 Dag 7 Dag 8 Dag 9 Dag 10
van De wet
publi- treedt in
catie werking
van de
wet in
Belgisch
Staats-
blad
kalenderd Don Vrij Zat Zon Ma Din Woe Don Vrij Zat Zon
agen 26 27 28 29 30 1 2 3 4 5 6
april april april april april mei mei mei mei mei mei
De verschillende fasen van de grondwetsherziening en staatshervorming
Tot nu toe 7 grote fasen van grondwetsherzieningen:
– 1893
– 1920
– 1970
– 1980
– 1988
– 1993
– 2014
Niet te verwarren met de 6 staatshervormingen:
– 1970
– 1980
– 1988
– 1993
– 2001
– 2014
→ Ze komen ongeveer overeen: 1e staatshervorming is gerealiseerd door de 3e herziening van
de GW enzoverder BEHALVE de 5e staatshervorming die geen grondwetsherziening nodig
had omdat ze enkel gerealiseerd is op wetgevend niveau, zonder dat er aan de tekst van de
GW is geraakt
Afdeling II. Federaal België – het grondgebied en de onderverdeling ervan
Bekrachtiging van de federale structuur van het land
Art. 1 GW: “België is een federale Staat, samengesteld uit de gemeenschappen en de gewesten”
– “België”: gebruikelijke benaming MAAR niet de officiële benaming, dat is ‘Koninkrijk België’
(geen bekrachtiging van de officiële naam dus in GW terug te vinden)
– “is een federale staat”: bevestiging van het soevereine karakter van België (intern & extern) +
België vormt een staatsentiteit met een federale structuur dus geen vermelding van een
‘federale overheid’ (wel in andere artikelen)
– “samengesteld uit gemeenschappen en gewesten”: bekrachtigt de duale structuur van het
Belgisch federalisme → twee soorten afzonderlijke deelentiteiten bestaan tegelijkertijd op
eenzelfde grondgebied
3
, 3 gemeenschappen en 3 gewesten:
– 4e gemeenschap: Gemeentelijke Gemeenschapscommissie (GGC) in Brussel die bevoegd is
voor de aangelegenheden die niet verdeeld zijn bv. tweetalige ziekenhuizen (geen
vermelding in Art. 1)
Gewestenmodel:
– Nederlandstaligen overheersen in 1 van de 3 gewesten, Brussel heeft Franstalig voordeel
– 6 miljoen Nederlandstaligen & iets meer dan 4 miljoen Franstaligen die 2 gewesten besturen
→ Belgisch compromis: gemeenschapsmodel anders wordt de nationale meerderheid in
minderheid gebracht
– Brussel wordt beheerst door gewest- en gemeenschapsmodel bv. VUB en Nederlandstalige
scholen in Brussel beheerst door Vlaamse gemeenschap, de Franse scholen door Franse
gemeenschap
Wijziging internationale grenzen koninkrijk
Ontstaan van België (4 oktober 1830): gemeenschappelijke grenzen met Koninkrijk Nederlanden,
Koninkrijk Pruisen en Koninkrijk Frankrijk
– ontstaan Duitsland pas in 1871
– Luxemburg hoorde nog bij België
Art. 7 GW: “De grenzen van de Staat kunnen niet worden gewijzigd of gecorrigeerd dan krachtens
een wet” → van 1830 tot op heden zijn de internationale grenzen van het Koninkrijk talrijke keren
gewijzigd → drie belangrijke:
– 1e belangrijke wijziging grenzen: pas in 1839 erkent Nederland België als onafhankelijk land:
België staat helft provincie Luxemburg, helft provincie Limburg (met Maastricht) af
“ter compensatie”
Verlies is het gevolg van het Verdrag van Londen die een einde maakt aan de
betrekkingen die Nederland & België onderhielden sinds de afscheiding van de
Belgische provincies
België zal eeuwigdurende neutrale staat vormen
– 2e belangrijke wijziging grenzen: dag na WOI:
Verdrag van Versailles 28 juni 1919: hertekening kaart Europa ten voordele van
winnaars: voert overdracht uit van de Oostkantons (Eupen, Sankt Vith & Malmedy)
van Duitsland aan België
Verdrag kent ook het Belgisch-Pruisische condominium Neutraal Moresnet, een
minuscuul grondgebied dicht bij Aken toe (had speciaal statuut gekregen door
Verdrag van Wenen)
Belgisch-Duitse grens wordt definitief vastgelegd (24 september 1956)
– 3e belangrijke wijziging grenzen: zeegrenzen
Bilaterale verdragen met Frankrijk & Nederland: toegang tot haven van Antwerpen
via de Schelde & scheepvaart op kanaal van Terneuzen worden geregeld door
specifieke bepalingen sinds verdrag Londen (toegang tot Nederland)
Bepaling van de territoriale zee = 12 zeemijl in de zee (22,224 km) → grens van
zeeoppervlakte van België, verder dan die grens beland je in internationale waters
4
