Inleiding tot het recht
Inleiding tot het recht.............................................................................................................1
Deel 1 : Het recht en zijn bronnen........................................................................................ 7
Module 1 : Het begrip recht................................................................................................ 7
Definitie........................................................................................................................ 7
Bindende regels (1)...................................................................................................... 7
Principe...................................................................................................................7
Onderverdelingen................................................................................................... 7
1) Gebods-, verbods- en verlofbepalingen....................................................... 7
2) Regels toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels............................. 7
3) Ondersteunende regels................................................................................ 8
4) Technische regels en formalisme................................................................. 8
Samenleving ordenen & in stand houden (2)............................................................... 9
Orde scheppen & in stand houden door :...............................................................9
Recht als beleidsinstrument................................................................................... 9
Het recht vereist gezag (3)........................................................................................... 9
Gezag bij het uitvaardigen van recht...................................................................... 9
Gezag bij het doen naleven van het recht............................................................ 10
Conclusie..............................................................................................................10
Recht ↔ andere normensystemen (bv. godsdienst).......................................10
Module 2 : De indeling van het recht................................................................................ 11
Algemeen....................................................................................................................11
Indeling vanuit de functie van de rechtstak...........................................................11
Vervaging van de grenzen.................................................................................... 11
Belang.................................................................................................................. 12
Rechtstakken van het publiekrecht............................................................................ 12
Staatsrecht..................................................................................................... 12
Bestuursrecht................................................................................................. 12
Strafrecht........................................................................................................ 12
Strafprocesrecht............................................................................................. 12
Fiscaal recht................................................................................................... 12
Rechtstakken van het privaatrecht............................................................................. 13
Burgerlijk recht................................................................................................13
Ondernemingsrecht........................................................................................ 13
Vennootschaps- en verenigingsrecht............................................................. 13
Gerechtelijk privaatrecht................................................................................. 13
Internationaal privaatrecht IPR....................................................................... 13
Gemengde rechtstakken............................................................................................ 13
Economisch recht........................................................................................... 13
Financieel recht.............................................................................................. 13
Sociaal recht................................................................................................... 14
Intellectuele rechten....................................................................................... 14
1
, Internationaal recht.....................................................................................................14
Volkenrecht..................................................................................................... 14
Supranationaal recht...................................................................................... 14
Andere indelingen...................................................................................................... 14
1. Het objectief en het subjectief recht................................................................. 14
2. Het materieel en formeel recht......................................................................... 16
3. Aanvullend, dwingend recht en recht van openbare orde................................ 16
4. Het positief recht en het natuurrecht................................................................ 16
Module 3 : Bronnen van het recht.................................................................................... 17
Algemeen : materiële en formele bronnen................................................................. 17
De wet........................................................................................................................ 17
Materiële en formele wetten - normenhiërarchie.................................................. 17
De Grondwet........................................................................................................ 18
Definitie...........................................................................................................18
Grondwetswijzigingen.....................................................................................18
Internationale normen...........................................................................................19
Algemeen....................................................................................................... 19
Internationale verdragen.................................................................................20
Supranationale organisaties........................................................................... 20
Verhouding tot de Grondwet........................................................................... 21
De federale wet.................................................................................................... 21
Soorten wetten : gewone wetten en bijzondere meerderheidswetten............ 22
Soorten wetten : monocamerale, verplicht bicamerale en optioneel
bicamerale wetten.......................................................................................... 22
Totstandkoming monocamerale wet............................................................... 23
Het decreet........................................................................................................... 24
Totstandkoming decreet................................................................................. 25
De ordonnantie..................................................................................................... 25
Het Wetskrachtig Koninklijk Besluit...................................................................... 26
Koninklijke besluiten en besluiten van de Gemeenschaps- en Gewestregeringen..
26
Totstandkoming.............................................................................................. 26
Ministeriële besluiten en besluiten van staatssecretarissen.................................27
Normen uitgevaardigd door gedecentraliseerde besturen................................... 28
Algemene rechtsbeginselen....................................................................................... 28
Algemeen............................................................................................................. 28
Plaats in de normenhiërarchie..............................................................................28
Indeling................................................................................................................. 28
De algemene rechtsbeginselen van behoorlijk bestuur..................................29
De algemene rechtsbeginselen van behoorlijke wetgeving............................30
De rechtspraak........................................................................................................... 31
Algemeen............................................................................................................. 31
Interpretatie.......................................................................................................... 31
Rechterlijke interpretatie................................................................................. 31
2
, Authentieke interpretatie.................................................................................32
Aanpassing regel aan gewijzigde omstandigheden............................................. 33
Invulling van algemene begrippen........................................................................33
Schepping van nieuwe rechtsfiguren....................................................................33
De gewoonte.............................................................................................................. 33
Indeling................................................................................................................. 33
Pseudowetgeving....................................................................................................... 34
Paralegale normen..................................................................................................... 34
De rechtsleer.............................................................................................................. 34
De billijkheid............................................................................................................... 35
Deel 2 : De rechtstakken en hun basisbegrippen............................................................. 35
Module 4 : Staatsrecht..................................................................................................... 35
Begrip......................................................................................................................... 35
De instellingen............................................................................................................ 35
Algemene kenmerken van de Belgische Staat.....................................................35
Een democratische staat................................................................................ 36
Scheiding der machten................................................................................... 36
Representatieve instellingen.......................................................................... 36
Gerationaliseerd parlementair regime............................................................ 36
De rechtsstaat................................................................................................ 37
Erfelijke grondwettelijke monarchie................................................................ 37
Federale staat.................................................................................................37
1. Federale staat en zijn instellingen........................................................ 38
2. Bevoegdheden......................................................................................38
De federale overheid............................................................................................ 40
Algemeen....................................................................................................... 40
Federaal parlement........................................................................................ 41
De koning....................................................................................................... 42
De federale regering....................................................................................... 43
De rechtsprekende functie......................................................................................... 43
Algemeen............................................................................................................. 43
Grondwettelijke inrichting............................................................................... 43
Gezag van een rechterlijke uitspraak............................................................. 44
Rechterlijke macht : hoven en rechtbanken......................................................... 45
Hoven en rechtbanken in burgerlijke en ondernemingszaken........................46
Vredegerecht............................................................................................ 46
Rechtbank van eerste aanleg................................................................... 46
Ondernemingsrechtbank.......................................................................... 47
Arrondissementsrechtbank....................................................................... 48
Hof van beroep......................................................................................... 48
Hof van cassatie....................................................................................... 49
Andere organen bij rechtspreken in burgerlijke en ondernemingszaken..49
Hoven en rechtbanken in arbeids- en sociale zaken......................................50
Arbeidsrechtbank......................................................................................50
3
, Arbeidshof.................................................................................................50
Hoven en rechtbanken in strafzaken.............................................................. 51
Politierechtbank........................................................................................ 51
Rechtbank van eerste aanleg................................................................... 51
Hof van beroep (in strafzaken)................................................................. 52
Hof van assisen........................................................................................ 52
Andere organen betrokken bij het strafproces..........................................53
Administratieve rechtscolleges............................................................................. 54
Overzicht........................................................................................................ 54
Raad van State............................................................................................... 54
Inrichting................................................................................................... 54
Afdeling Wetgeving...................................................................................54
Afdeling Bestuursrechtspraak...................................................................54
Bijzondere rechtscolleges.....................................................................................55
Grondwettelijk Hof.......................................................................................... 56
Samenstelling........................................................................................... 56
Bevoegdheden..........................................................................................56
De Gemeenschappen en Gewesten.......................................................................... 56
Algemeen............................................................................................................. 56
Bevoegdheden van de Gemeenschappen........................................................... 57
Bevoegdheden van de Gewesten........................................................................ 58
De organen van de Gemeenschappen en Gewesten.......................................... 58
Algemeen....................................................................................................... 58
Vlaams Parlement en de Vlaamse Regering..................................................59
De gemeenten en provincies......................................................................................59
Algemeen............................................................................................................. 59
De provincies........................................................................................................59
Organen..........................................................................................................59
De gemeenten...................................................................................................... 60
Organen..........................................................................................................60
Module 5 : Gerechtelijk recht............................................................................................61
Begrip......................................................................................................................... 61
Fundamentele principes van het rechtspreken.......................................................... 61
1) Onafhankelijkheid en onpartijdigheid............................................................... 61
2) Verplichting uitspraak te doen.......................................................................... 62
3) Verbod algemene regels uit te spreken............................................................62
4) Motiveringsplicht...............................................................................................62
5) Openbaarheid...................................................................................................62
6) Mogelijkheid om rechtsmiddelen in te stellen...................................................63
7) Recht zich te verdedigen..................................................................................63
Module 6 : Straf- en strafprocesrecht............................................................................... 63
Begrippen................................................................................................................... 63
Grondwettelijke beginselen........................................................................................ 64
(1) Strafrechtelijk legaliteitsbeginsel..................................................................... 64
4
, (2) Aanhoudingsrecht........................................................................................... 64
(3) Procedure van vervolging............................................................................... 64
(4) Sancties.......................................................................................................... 64
Onschendbaarheid van de woning....................................................................... 65
Basisbegrippen strafrecht...........................................................................................65
Soorten misdrijven................................................................................................65
Toepassing in tijd, ruimte en naar persoon...........................................................66
Poging als modaliteit van het misdrijf................................................................... 66
Deelneming als modaliteit van het misdrijf........................................................... 67
Verzachtende en verzwarende omstandigheden, rechtvaardigingsgronden........67
Straftoemeting en opdeciemen.............................................................................68
Doelstelling van de straf :............................................................................... 68
Straffenarsenaal :........................................................................................... 68
Opdeciemen................................................................................................... 69
Voorwaardelijke invrijheidstelling..........................................................................69
Verdachte, inverdenkinggestelde, beklaagde en beschuldigde............................70
Voornaamste onderzoeksverrichtingen................................................................ 70
Overzicht strafprocedure...................................................................................... 71
Module 7 : Burgerlijk recht................................................................................................72
Begrip en disciplines.................................................................................................. 72
Disciplines............................................................................................................ 72
Basisbegrippen van het familierecht.......................................................................... 72
Personenrecht...................................................................................................... 72
Het begrip persoon......................................................................................... 72
Attributen van de persoonlijkheid................................................................... 73
Naam en voornaam.................................................................................. 73
Het geslacht..............................................................................................73
Woonplaats...............................................................................................73
Nationaliteit............................................................................................... 74
Handelingsbekwaamheid..........................................................................74
Het familierecht stricto sensu............................................................................... 74
Het huwelijk.................................................................................................... 74
De echtscheiding............................................................................................ 75
Wijzen van echtscheiding......................................................................... 75
Gevolgen van echtscheiding.....................................................................75
Wettelijke samenwoning................................................................................. 76
Afstamming.....................................................................................................76
Afstamming van rechtswege (huwelijk / erkenning)..................................77
Adoptie......................................................................................................77
Gevolgen van afstamming........................................................................ 77
Familiaal vermogensrecht.................................................................................... 77
Het huwelijksvermogensstelsel...................................................................... 78
Wettelijk stelsel......................................................................................... 78
Scheiding van goederen........................................................................... 79
5
, Algehele gemeenschap van goederen..................................................... 79
Het niet-testamentair erfrecht......................................................................... 79
Basiscriteria.............................................................................................. 79
Regels van de erfelijke roeping................................................................ 81
Basisbegrippen vermogensrecht................................................................................82
Het vermogen....................................................................................................... 82
Zakelijke rechten.................................................................................................. 82
Indeling van de goederen............................................................................... 82
Indeling van goederen.............................................................................. 82
Eigendomsrecht..............................................................................................82
Aansprakelijkheidsrecht........................................................................................83
Algemeen....................................................................................................... 83
Feiten/grondslagen die leiden tot aansprakelijkheid.......................................83
(1) Foutaansprakelijkheid : aansprakelijkheid voor eigen daad................83
(2) Aansprakelijkheid voor andermans daad............................................ 84
(3) Aansprakelijkheid voor zaken en dieren..............................................86
Oorzakelijk / causaal verband........................................................................ 86
Schade........................................................................................................... 86
Foutloze vergoedingsplicht............................................................................. 87
Module 8 : Internationaal recht.........................................................................................87
Begrippen internationaal recht................................................................................... 87
Internationale organisaties................................................................................... 87
Verdragen............................................................................................................. 88
De Verenigde Naties.............................................................................................88
Organen..........................................................................................................88
De Europese Unie...................................................................................................... 88
Bevoegdheden..................................................................................................... 89
Inhoud en omvang.......................................................................................... 89
Beginselen................................................................................................ 89
Uitoefening van de bevoegdheden.................................................................89
De Europese instellingen......................................................................................90
Het Europees Parlement................................................................................ 90
Europese Raad...............................................................................................90
Voorzitter van de Europese Raad.............................................................91
Raad van de Europese Unie.......................................................................... 91
Europese Commissie..................................................................................... 91
Hoge vertegenwoordiger van de Unie............................................................ 92
Hof van Justitie............................................................................................... 92
Module 9 : Overige rechtstakken......................................................................................93
Ondernemingsrecht.............................................................................................. 93
Sociaal recht.........................................................................................................93
Bestuursrecht....................................................................................................... 93
Fiscaal recht......................................................................................................... 93
6
,Deel 1 : Het recht en zijn bronnen
Module 1 : Het begrip recht
Definitie
Recht is tijds-, context- en plaatsgebonden
→ geen universele definitie van het begrip ‘recht’, verschilt van maatschappij tot
maatschappij
Gemeenschappelijke elementen in de verschillende definities :
1) Het recht is een geheel van bindende regels
2) Het recht moet de samenleving ordenen en in stand houden
3) Het recht vereist gezag
Bindende regels (1)
Principe
Recht = een geheel van regels waaraan iedereen zich dient te houden (geen suggesties of
aanbevelingen)
Onderverdelingen
1) Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
→ algemeen toepasselijke rechtsregels van toepassing op ieder rechtssubject
Gebodsbepaling = legt aan een rechtssubject verplicht gedrag op
→ positief : subject moet een bepaald gedrag verplicht volgen
Bv. huwelijksplichten : echtgenoten zijn elkaar tot samenwoning verplicht
→ negatief : subject is verplicht een bepaald gedrag niet te volgen
Bv. schuldig verzuim van bijstand aan iemand die in groot gevaar verkeert
Verbodsbepaling = verbiedt een bepaald gedrag of het stellen van een bepaalde handeling
→ verboden opleggen
Bv. verbod tot diefstal
Verlofbepaling = laat toe een bepaalde handeling te stellen, maar het rechtssubject is daar
niet toe verplicht
Bv. het recht op bijstand van een advocaat bij een SALDUZ-verhoor van een verdachte
7
, 2) Regels toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels
Rechtsregel toepasselijk na keuze = toepasselijk nadat een rechtssubject in een bepaalde
toestand een keuze heeft gemaakt voor een bepaald gedrag
→ r.s. heeft keuze tussen verschillende vormen van gedrag, keuze is vrij maar eens
gekozen is deze bindend (“electa una via non datur recursus ad alteram”)
Bv. r.s. heeft de keuze om al dan niet te huwen, maar als hij huwt moeten de gevolgen
worden nageleefd (huwelijkplichten, ontbinding door echtscheiding,...)
Wilsaanvullende rechtsregels = hebben slechts een uitwerking indien partijen
(rechtssubjecten) geen eigen regeling hebben voorzien
→ niet van toepassing als er een eigen regeling is
Bv. Koop is voltrokken zodra er een overeenkomst is over prijs en voorwerp, maar partijen
kunnen contractueel anders bepalen
3) Ondersteunende regels
Ondersteunende regels = bieden ondersteuning aan gedragsregels door instellingen te
organiseren, begrippen te definiëren, de werking van gedragsregels in tijd en ruimte
omschrijven en door conflictenrecht hand te haven
→ geen eigenlijke gedragsregels!
Bv. oprichting en samenstelling RvS, organisatie en sanctionering GAS-boetes
4) Technische regels en formalisme
Technische rechtsregels = rechtshandelingen worden aan bepaalde vorm- en
procedurevoorschriften onderworpen opdat ze rechtsgeldig zouden zijn
→ termijnen, procedures en vormvoorschriften die omwille van de rechtszekerheid worden
ingevoerd
→ vergaande, onherstelbare gevolgen bij het niet eerbiedigen ervan
⇒ gekenmerkt door formalisme :
- formalisme in het recht (bepaalde modaliteiten moeten worden nageleefd)
- formalisme in de wilsuiting (duidelijke wens uitspreken voor een bepaalde persoon
op een bepaalde plaats)
- formalisme in de bescherming van personen (bv. minderjarige, consument,...
beschermen)
Voorbeeld : formalisme van de bescherming ; wanbetaler elektriciteit
→ recht beschermt de zwakke (de consument) door bv. afbetalingsplannen
8
Inleiding tot het recht.............................................................................................................1
Deel 1 : Het recht en zijn bronnen........................................................................................ 7
Module 1 : Het begrip recht................................................................................................ 7
Definitie........................................................................................................................ 7
Bindende regels (1)...................................................................................................... 7
Principe...................................................................................................................7
Onderverdelingen................................................................................................... 7
1) Gebods-, verbods- en verlofbepalingen....................................................... 7
2) Regels toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels............................. 7
3) Ondersteunende regels................................................................................ 8
4) Technische regels en formalisme................................................................. 8
Samenleving ordenen & in stand houden (2)............................................................... 9
Orde scheppen & in stand houden door :...............................................................9
Recht als beleidsinstrument................................................................................... 9
Het recht vereist gezag (3)........................................................................................... 9
Gezag bij het uitvaardigen van recht...................................................................... 9
Gezag bij het doen naleven van het recht............................................................ 10
Conclusie..............................................................................................................10
Recht ↔ andere normensystemen (bv. godsdienst).......................................10
Module 2 : De indeling van het recht................................................................................ 11
Algemeen....................................................................................................................11
Indeling vanuit de functie van de rechtstak...........................................................11
Vervaging van de grenzen.................................................................................... 11
Belang.................................................................................................................. 12
Rechtstakken van het publiekrecht............................................................................ 12
Staatsrecht..................................................................................................... 12
Bestuursrecht................................................................................................. 12
Strafrecht........................................................................................................ 12
Strafprocesrecht............................................................................................. 12
Fiscaal recht................................................................................................... 12
Rechtstakken van het privaatrecht............................................................................. 13
Burgerlijk recht................................................................................................13
Ondernemingsrecht........................................................................................ 13
Vennootschaps- en verenigingsrecht............................................................. 13
Gerechtelijk privaatrecht................................................................................. 13
Internationaal privaatrecht IPR....................................................................... 13
Gemengde rechtstakken............................................................................................ 13
Economisch recht........................................................................................... 13
Financieel recht.............................................................................................. 13
Sociaal recht................................................................................................... 14
Intellectuele rechten....................................................................................... 14
1
, Internationaal recht.....................................................................................................14
Volkenrecht..................................................................................................... 14
Supranationaal recht...................................................................................... 14
Andere indelingen...................................................................................................... 14
1. Het objectief en het subjectief recht................................................................. 14
2. Het materieel en formeel recht......................................................................... 16
3. Aanvullend, dwingend recht en recht van openbare orde................................ 16
4. Het positief recht en het natuurrecht................................................................ 16
Module 3 : Bronnen van het recht.................................................................................... 17
Algemeen : materiële en formele bronnen................................................................. 17
De wet........................................................................................................................ 17
Materiële en formele wetten - normenhiërarchie.................................................. 17
De Grondwet........................................................................................................ 18
Definitie...........................................................................................................18
Grondwetswijzigingen.....................................................................................18
Internationale normen...........................................................................................19
Algemeen....................................................................................................... 19
Internationale verdragen.................................................................................20
Supranationale organisaties........................................................................... 20
Verhouding tot de Grondwet........................................................................... 21
De federale wet.................................................................................................... 21
Soorten wetten : gewone wetten en bijzondere meerderheidswetten............ 22
Soorten wetten : monocamerale, verplicht bicamerale en optioneel
bicamerale wetten.......................................................................................... 22
Totstandkoming monocamerale wet............................................................... 23
Het decreet........................................................................................................... 24
Totstandkoming decreet................................................................................. 25
De ordonnantie..................................................................................................... 25
Het Wetskrachtig Koninklijk Besluit...................................................................... 26
Koninklijke besluiten en besluiten van de Gemeenschaps- en Gewestregeringen..
26
Totstandkoming.............................................................................................. 26
Ministeriële besluiten en besluiten van staatssecretarissen.................................27
Normen uitgevaardigd door gedecentraliseerde besturen................................... 28
Algemene rechtsbeginselen....................................................................................... 28
Algemeen............................................................................................................. 28
Plaats in de normenhiërarchie..............................................................................28
Indeling................................................................................................................. 28
De algemene rechtsbeginselen van behoorlijk bestuur..................................29
De algemene rechtsbeginselen van behoorlijke wetgeving............................30
De rechtspraak........................................................................................................... 31
Algemeen............................................................................................................. 31
Interpretatie.......................................................................................................... 31
Rechterlijke interpretatie................................................................................. 31
2
, Authentieke interpretatie.................................................................................32
Aanpassing regel aan gewijzigde omstandigheden............................................. 33
Invulling van algemene begrippen........................................................................33
Schepping van nieuwe rechtsfiguren....................................................................33
De gewoonte.............................................................................................................. 33
Indeling................................................................................................................. 33
Pseudowetgeving....................................................................................................... 34
Paralegale normen..................................................................................................... 34
De rechtsleer.............................................................................................................. 34
De billijkheid............................................................................................................... 35
Deel 2 : De rechtstakken en hun basisbegrippen............................................................. 35
Module 4 : Staatsrecht..................................................................................................... 35
Begrip......................................................................................................................... 35
De instellingen............................................................................................................ 35
Algemene kenmerken van de Belgische Staat.....................................................35
Een democratische staat................................................................................ 36
Scheiding der machten................................................................................... 36
Representatieve instellingen.......................................................................... 36
Gerationaliseerd parlementair regime............................................................ 36
De rechtsstaat................................................................................................ 37
Erfelijke grondwettelijke monarchie................................................................ 37
Federale staat.................................................................................................37
1. Federale staat en zijn instellingen........................................................ 38
2. Bevoegdheden......................................................................................38
De federale overheid............................................................................................ 40
Algemeen....................................................................................................... 40
Federaal parlement........................................................................................ 41
De koning....................................................................................................... 42
De federale regering....................................................................................... 43
De rechtsprekende functie......................................................................................... 43
Algemeen............................................................................................................. 43
Grondwettelijke inrichting............................................................................... 43
Gezag van een rechterlijke uitspraak............................................................. 44
Rechterlijke macht : hoven en rechtbanken......................................................... 45
Hoven en rechtbanken in burgerlijke en ondernemingszaken........................46
Vredegerecht............................................................................................ 46
Rechtbank van eerste aanleg................................................................... 46
Ondernemingsrechtbank.......................................................................... 47
Arrondissementsrechtbank....................................................................... 48
Hof van beroep......................................................................................... 48
Hof van cassatie....................................................................................... 49
Andere organen bij rechtspreken in burgerlijke en ondernemingszaken..49
Hoven en rechtbanken in arbeids- en sociale zaken......................................50
Arbeidsrechtbank......................................................................................50
3
, Arbeidshof.................................................................................................50
Hoven en rechtbanken in strafzaken.............................................................. 51
Politierechtbank........................................................................................ 51
Rechtbank van eerste aanleg................................................................... 51
Hof van beroep (in strafzaken)................................................................. 52
Hof van assisen........................................................................................ 52
Andere organen betrokken bij het strafproces..........................................53
Administratieve rechtscolleges............................................................................. 54
Overzicht........................................................................................................ 54
Raad van State............................................................................................... 54
Inrichting................................................................................................... 54
Afdeling Wetgeving...................................................................................54
Afdeling Bestuursrechtspraak...................................................................54
Bijzondere rechtscolleges.....................................................................................55
Grondwettelijk Hof.......................................................................................... 56
Samenstelling........................................................................................... 56
Bevoegdheden..........................................................................................56
De Gemeenschappen en Gewesten.......................................................................... 56
Algemeen............................................................................................................. 56
Bevoegdheden van de Gemeenschappen........................................................... 57
Bevoegdheden van de Gewesten........................................................................ 58
De organen van de Gemeenschappen en Gewesten.......................................... 58
Algemeen....................................................................................................... 58
Vlaams Parlement en de Vlaamse Regering..................................................59
De gemeenten en provincies......................................................................................59
Algemeen............................................................................................................. 59
De provincies........................................................................................................59
Organen..........................................................................................................59
De gemeenten...................................................................................................... 60
Organen..........................................................................................................60
Module 5 : Gerechtelijk recht............................................................................................61
Begrip......................................................................................................................... 61
Fundamentele principes van het rechtspreken.......................................................... 61
1) Onafhankelijkheid en onpartijdigheid............................................................... 61
2) Verplichting uitspraak te doen.......................................................................... 62
3) Verbod algemene regels uit te spreken............................................................62
4) Motiveringsplicht...............................................................................................62
5) Openbaarheid...................................................................................................62
6) Mogelijkheid om rechtsmiddelen in te stellen...................................................63
7) Recht zich te verdedigen..................................................................................63
Module 6 : Straf- en strafprocesrecht............................................................................... 63
Begrippen................................................................................................................... 63
Grondwettelijke beginselen........................................................................................ 64
(1) Strafrechtelijk legaliteitsbeginsel..................................................................... 64
4
, (2) Aanhoudingsrecht........................................................................................... 64
(3) Procedure van vervolging............................................................................... 64
(4) Sancties.......................................................................................................... 64
Onschendbaarheid van de woning....................................................................... 65
Basisbegrippen strafrecht...........................................................................................65
Soorten misdrijven................................................................................................65
Toepassing in tijd, ruimte en naar persoon...........................................................66
Poging als modaliteit van het misdrijf................................................................... 66
Deelneming als modaliteit van het misdrijf........................................................... 67
Verzachtende en verzwarende omstandigheden, rechtvaardigingsgronden........67
Straftoemeting en opdeciemen.............................................................................68
Doelstelling van de straf :............................................................................... 68
Straffenarsenaal :........................................................................................... 68
Opdeciemen................................................................................................... 69
Voorwaardelijke invrijheidstelling..........................................................................69
Verdachte, inverdenkinggestelde, beklaagde en beschuldigde............................70
Voornaamste onderzoeksverrichtingen................................................................ 70
Overzicht strafprocedure...................................................................................... 71
Module 7 : Burgerlijk recht................................................................................................72
Begrip en disciplines.................................................................................................. 72
Disciplines............................................................................................................ 72
Basisbegrippen van het familierecht.......................................................................... 72
Personenrecht...................................................................................................... 72
Het begrip persoon......................................................................................... 72
Attributen van de persoonlijkheid................................................................... 73
Naam en voornaam.................................................................................. 73
Het geslacht..............................................................................................73
Woonplaats...............................................................................................73
Nationaliteit............................................................................................... 74
Handelingsbekwaamheid..........................................................................74
Het familierecht stricto sensu............................................................................... 74
Het huwelijk.................................................................................................... 74
De echtscheiding............................................................................................ 75
Wijzen van echtscheiding......................................................................... 75
Gevolgen van echtscheiding.....................................................................75
Wettelijke samenwoning................................................................................. 76
Afstamming.....................................................................................................76
Afstamming van rechtswege (huwelijk / erkenning)..................................77
Adoptie......................................................................................................77
Gevolgen van afstamming........................................................................ 77
Familiaal vermogensrecht.................................................................................... 77
Het huwelijksvermogensstelsel...................................................................... 78
Wettelijk stelsel......................................................................................... 78
Scheiding van goederen........................................................................... 79
5
, Algehele gemeenschap van goederen..................................................... 79
Het niet-testamentair erfrecht......................................................................... 79
Basiscriteria.............................................................................................. 79
Regels van de erfelijke roeping................................................................ 81
Basisbegrippen vermogensrecht................................................................................82
Het vermogen....................................................................................................... 82
Zakelijke rechten.................................................................................................. 82
Indeling van de goederen............................................................................... 82
Indeling van goederen.............................................................................. 82
Eigendomsrecht..............................................................................................82
Aansprakelijkheidsrecht........................................................................................83
Algemeen....................................................................................................... 83
Feiten/grondslagen die leiden tot aansprakelijkheid.......................................83
(1) Foutaansprakelijkheid : aansprakelijkheid voor eigen daad................83
(2) Aansprakelijkheid voor andermans daad............................................ 84
(3) Aansprakelijkheid voor zaken en dieren..............................................86
Oorzakelijk / causaal verband........................................................................ 86
Schade........................................................................................................... 86
Foutloze vergoedingsplicht............................................................................. 87
Module 8 : Internationaal recht.........................................................................................87
Begrippen internationaal recht................................................................................... 87
Internationale organisaties................................................................................... 87
Verdragen............................................................................................................. 88
De Verenigde Naties.............................................................................................88
Organen..........................................................................................................88
De Europese Unie...................................................................................................... 88
Bevoegdheden..................................................................................................... 89
Inhoud en omvang.......................................................................................... 89
Beginselen................................................................................................ 89
Uitoefening van de bevoegdheden.................................................................89
De Europese instellingen......................................................................................90
Het Europees Parlement................................................................................ 90
Europese Raad...............................................................................................90
Voorzitter van de Europese Raad.............................................................91
Raad van de Europese Unie.......................................................................... 91
Europese Commissie..................................................................................... 91
Hoge vertegenwoordiger van de Unie............................................................ 92
Hof van Justitie............................................................................................... 92
Module 9 : Overige rechtstakken......................................................................................93
Ondernemingsrecht.............................................................................................. 93
Sociaal recht.........................................................................................................93
Bestuursrecht....................................................................................................... 93
Fiscaal recht......................................................................................................... 93
6
,Deel 1 : Het recht en zijn bronnen
Module 1 : Het begrip recht
Definitie
Recht is tijds-, context- en plaatsgebonden
→ geen universele definitie van het begrip ‘recht’, verschilt van maatschappij tot
maatschappij
Gemeenschappelijke elementen in de verschillende definities :
1) Het recht is een geheel van bindende regels
2) Het recht moet de samenleving ordenen en in stand houden
3) Het recht vereist gezag
Bindende regels (1)
Principe
Recht = een geheel van regels waaraan iedereen zich dient te houden (geen suggesties of
aanbevelingen)
Onderverdelingen
1) Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
→ algemeen toepasselijke rechtsregels van toepassing op ieder rechtssubject
Gebodsbepaling = legt aan een rechtssubject verplicht gedrag op
→ positief : subject moet een bepaald gedrag verplicht volgen
Bv. huwelijksplichten : echtgenoten zijn elkaar tot samenwoning verplicht
→ negatief : subject is verplicht een bepaald gedrag niet te volgen
Bv. schuldig verzuim van bijstand aan iemand die in groot gevaar verkeert
Verbodsbepaling = verbiedt een bepaald gedrag of het stellen van een bepaalde handeling
→ verboden opleggen
Bv. verbod tot diefstal
Verlofbepaling = laat toe een bepaalde handeling te stellen, maar het rechtssubject is daar
niet toe verplicht
Bv. het recht op bijstand van een advocaat bij een SALDUZ-verhoor van een verdachte
7
, 2) Regels toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels
Rechtsregel toepasselijk na keuze = toepasselijk nadat een rechtssubject in een bepaalde
toestand een keuze heeft gemaakt voor een bepaald gedrag
→ r.s. heeft keuze tussen verschillende vormen van gedrag, keuze is vrij maar eens
gekozen is deze bindend (“electa una via non datur recursus ad alteram”)
Bv. r.s. heeft de keuze om al dan niet te huwen, maar als hij huwt moeten de gevolgen
worden nageleefd (huwelijkplichten, ontbinding door echtscheiding,...)
Wilsaanvullende rechtsregels = hebben slechts een uitwerking indien partijen
(rechtssubjecten) geen eigen regeling hebben voorzien
→ niet van toepassing als er een eigen regeling is
Bv. Koop is voltrokken zodra er een overeenkomst is over prijs en voorwerp, maar partijen
kunnen contractueel anders bepalen
3) Ondersteunende regels
Ondersteunende regels = bieden ondersteuning aan gedragsregels door instellingen te
organiseren, begrippen te definiëren, de werking van gedragsregels in tijd en ruimte
omschrijven en door conflictenrecht hand te haven
→ geen eigenlijke gedragsregels!
Bv. oprichting en samenstelling RvS, organisatie en sanctionering GAS-boetes
4) Technische regels en formalisme
Technische rechtsregels = rechtshandelingen worden aan bepaalde vorm- en
procedurevoorschriften onderworpen opdat ze rechtsgeldig zouden zijn
→ termijnen, procedures en vormvoorschriften die omwille van de rechtszekerheid worden
ingevoerd
→ vergaande, onherstelbare gevolgen bij het niet eerbiedigen ervan
⇒ gekenmerkt door formalisme :
- formalisme in het recht (bepaalde modaliteiten moeten worden nageleefd)
- formalisme in de wilsuiting (duidelijke wens uitspreken voor een bepaalde persoon
op een bepaalde plaats)
- formalisme in de bescherming van personen (bv. minderjarige, consument,...
beschermen)
Voorbeeld : formalisme van de bescherming ; wanbetaler elektriciteit
→ recht beschermt de zwakke (de consument) door bv. afbetalingsplannen
8
