Gerechtelijke geneeskunde en (medische)
criminalistiek
Tekst canvas: basis examen (stellingen waar/niet waar & meerkeuzenvragen)
-> Geen specifieke artikels bevragen, wel kennis die je hebt kunnen gebruiken. Een aantal
medische termen dienen wel gekend te zijn.
Hoofdstuk 1: forensische/gerechtelijke geneeskunde - inleiding
Historiek, definitie en opdrachten van de forensische geneeskunde
Terminologie
Nederlands: forensische geneeskunde, forensische pathologie,
gerechtelijke geneeskunde, medico-legale geneeskunde
Engels: forensic medicine, forensic pathology, legal medicine
Duits: Forensische Medizin, Gerichtmedizin, …
Frans: médecine légale, …
Forensisch afkomstig van forum in Rome (forum Romanum) -> op het
forum verschillende basilica aanwezig. In basilica Julia werd het recht
gesproken en was toegankelijk voor alle Romeinse burgers (openbaarheid -
> cf. opebare zitting).
-> Forensische geneeksunde heeft iets met openbaar te maken (openbaar
ministerie)
Vorige eeuw: gerechtelijke geneeskunde -> stilaan verschoven naar
forensische (vanaf begin deze eeuw)
Historiek
De Romeinse arts Antistius stelde 23 wonden vast op het lichaam van de
vermoorde keizer Julius Caesar. De steek in de borst moet de dodelijke
steek zijn geweest.
-> 1 van de oudste medico-legale rapporten
Binnen rechtspraak heeft men nood aan medische informatie om over
rechtszaak te kunnen oordelen.
Ontwikkeling geneeskunde in het algemeen:
1. Oudheid
a. Hipocrates
b. Plinius de Oude
c. Antistius
2. Zestiende eeuw
a. Andreas Vesalius (1514-1564): grondlegger anatomie (heeft
menselijk lichaam bestudeerd en gezegd hoedat we eigenlijk
in mekaar zitten)
3. Achttiende eeuw
a. Giovanni Battista Morgagni (1682-1771): grondlegger
histologie/microscopie (bepaald lichaamsdeel onder
microscoop leggen)
i. “Those who have dissected or inspected many bodies have at
least learned to doubt, while those who are ignorant of
1
, anatomy and do not take the trouble to attend to it, are in no
doubt at all.”
4. Negentiende eeuw
a. Vanaf 19e eeuw worden belangrijke wetenschappelijke
ontdekkingen gebruikt in de forensische geneeskunde, met oa
de ontwikkeling van verschillende disicplines zoals de
forensische toxicologie, radiologie, odontologie, entomologie.
Disciplines en technieken ontwikkeld en direct ook toegepast
b. 1895: X-stralen -> Röntgenfoto (toegepast in 1896 voor
schotwonde)
c. 1984: DNA-fingerprinting techniek (Jeffreys)
Forensische geneeskunde is wetenschap die van ver komt, maar in al
die tijd mee-geëvolueerd is en die nog steeds blijft mee-evolueren.
Definitie
Forensisiche geneesunde = een geneeskunde specialiteit die gebruik
maakt van specifieke geneeskundige kennis en vaardigheden om
een deskundig advies te kunnen geven aan de bevoegde gerechtelijke
instanties op gerezen rechtsvragen, van medische aard, en dit binnen
de toepassing van het strafrecht.
-> Binnen toepassing strafrecht (niet burgerlijk recht, fiscaal recht, …)
In ons land heeft een magistraat een vrije keuze in welke deskundige
(arts) hij zal vorderen of aanstellen om een welomschreven opdracht
te vervullen en hem hierover een advies te geven.
-> Advies geven aan rechter. Rechter is niet verplicht om advies te volgen.
Geen bindend advies
Specifieke geneeskundige kennis en vaardigheden
Ministerieel besluit van 27/02/2002 tot vaststelling van de bijzondere
criteria voor de erkenning van geneesheren-specialisten, stagemeesters
en stagediensten voor de specialiteit van gerechtelijke geneeskunde.
Nationaal register voor gerechtsdeskundigen en voor beëdigd vertalers,
tolken en vertalers-tolken, wet van 10/04/2014, gewijzigd bij een wet van
19/04/2017.
Magistraten moeten ten rade gaan in nationaal register om arts aan te
stellen -> om kwaliteit expertises in ons land te verbeteren en goed te
houden.
Complexiteit van een medisch forensisch onderzoek
Forensisch medisch
onderzoek Alle elementen samennemen
(interdisciplinaire aanpak
om een goed antwoord te
vormen op de opdracht die je
hebt gekregen.
Klinische Politionele gegevens
gegevens: (strafdossier): bevindingen Deze info verzamelen kost
behandelende van andere deskundigen. tijd
arts, medisch Resultaten forensisch
dossier sporenonderzoek
2
,Opdrachten forensische geneeskunde
Onderzoek van levende personen:
Strafrecht -> strafrechtelijke belangen
o Slachtoffer(s) van poging doodslag, vechtpartije, intrafamiliaal
geweld
o Letselbilan opstellen: aard, oorzaak en gevolgen van
verwondingen
Welke feiten?
Ernst van de feiten (kwalificatie – arts Sw)
o Forensisch sporenonderzoek
Onderzoek van personen:
Strafrecht -> strafrechtelijke belangen
o Levenden: slachtoffers(s)
Seksueel geweld (slachtoffer of verdachte)
Evolutie: zorgcentra na seksueel geweld -> in iedere
Vlaamse provincie is er een zorgcentrum. Hier vindt
onderzoek plaats (fysiek, psychologisch, medische
verzorging, …). Men kan als slachtoffer hier ook zeggen
dat men wenst klacht neer te leggen.
-> Heel ander concept dan tov andere landen in Europa
en tov vroeger.
-> Vooral een positieve evolutie voor de slachtoffers.
-> Onderzoek wordt uitgevoerd door forensisch
verpleegkundige
Medische fout
Alles wat medisch handelen of niet handelen betreft.
Voorbeeld: amputatie linkerbeen, maar men heeft
rechterbeen geamputeerd
Geschiktheid tot …
Verhoord worden
Opgesloten worden
Besturen van voertuig
Deelname aan jury van Hof van Assisen
Getuigen in een proces
o Levenden: verdachte(n)
Letselbilan
Forensische sporenonderzoek
Causaliteit met feiten
o Overleden personen
Identificatie
Tijdstip van overlijden
Aard en oorzaak van de verwondingen
Doodsoorzaak / doodsmechanisme
Aard van overlijden
Onderzoek van lijkendelen, skelet(delen)
Varia: onderzoek van (gevonden) organen, wedersamenstelling (=
reconstructie -> slo, verdachte(n) en getuigen naar plaats feiten
brengen en vragen aan verdachten om te tonen wat er allemaal gebeurd
is en toevoegen aan deskunidge bevindingen zoals autopsie) -> nagaan of
3
, de feiten verteld door verdachten waarheidsgetrouw zijn., getuigenis in
de rechtbank (vragen beantwoorden, dan pas zit taak er volledig op)
Wettelijke bronnen van de forensische geneeskunde
KB 10/11/1967 betreffende de uitoefening van de geneeskunst, de
verpleegkunde, de paramedische beroepen en de geneeskundige
commissies
-> Je moet eerst arts worden
Medische beroepsgeheim (art. 458bis Sw) van artsen
-> Een gerechtsdeskundige is binnen de grenzen van zijn opdracht niet
door het beroepsgeheim gebonden ten aanzien van de overheid die hem
heeft opgevorderd.
Hele reeks MB en KB (gerechtskosten in strafzaken)
Wetboek van strafvordering
Strafwetboek
Gerechtelijk wetboek
Bijzondere wetgeving
Rechtspraak
Aanstelling van deskundigen in strafzaken en burgerlijke zaken
In strafzaken
Vonnisgerecht: onderzoek ter terechtzitting
Deskundige (arts)
Vooronderzoek: Procureur des Konings – vooronderzoek:
onderzoeksrechter -
opsporingsonderzoek gerechtelijk onderzoek
-> Veel ruimer
Vooronderzoeken beëindigd -> raadkamer -> KI -> (seponeren of)
aanhangig maken -> verwijzen naar een rechtbank (op niveau ter
terechtzitting kan er opnieuw een deskundige worden aangesteld)
Opsporingsonderzoek: buiten heterdaad (art. 22 Sv)
PdK kan advies inwinnen van een deskundige (arts)
Opsporingsonderzoek: in geval van heterdaad (art. 43, 44, 44bis en
44quinquies Sv)
Afnemen van bloed kan enkel door een arts gebeuren, politie kan dus geen
bloedstalen afnemen. Onder fysieke dwang mag je geen bloedstaal
afnemen.
Procedure
Opdracht
o Duidelijk omschreven
o Schriftelijk (aanvankelijk mondeling, later schriftelijk bevestigd)
o Verbod tot weigering
Tegensprekelijkheid
4
criminalistiek
Tekst canvas: basis examen (stellingen waar/niet waar & meerkeuzenvragen)
-> Geen specifieke artikels bevragen, wel kennis die je hebt kunnen gebruiken. Een aantal
medische termen dienen wel gekend te zijn.
Hoofdstuk 1: forensische/gerechtelijke geneeskunde - inleiding
Historiek, definitie en opdrachten van de forensische geneeskunde
Terminologie
Nederlands: forensische geneeskunde, forensische pathologie,
gerechtelijke geneeskunde, medico-legale geneeskunde
Engels: forensic medicine, forensic pathology, legal medicine
Duits: Forensische Medizin, Gerichtmedizin, …
Frans: médecine légale, …
Forensisch afkomstig van forum in Rome (forum Romanum) -> op het
forum verschillende basilica aanwezig. In basilica Julia werd het recht
gesproken en was toegankelijk voor alle Romeinse burgers (openbaarheid -
> cf. opebare zitting).
-> Forensische geneeksunde heeft iets met openbaar te maken (openbaar
ministerie)
Vorige eeuw: gerechtelijke geneeskunde -> stilaan verschoven naar
forensische (vanaf begin deze eeuw)
Historiek
De Romeinse arts Antistius stelde 23 wonden vast op het lichaam van de
vermoorde keizer Julius Caesar. De steek in de borst moet de dodelijke
steek zijn geweest.
-> 1 van de oudste medico-legale rapporten
Binnen rechtspraak heeft men nood aan medische informatie om over
rechtszaak te kunnen oordelen.
Ontwikkeling geneeskunde in het algemeen:
1. Oudheid
a. Hipocrates
b. Plinius de Oude
c. Antistius
2. Zestiende eeuw
a. Andreas Vesalius (1514-1564): grondlegger anatomie (heeft
menselijk lichaam bestudeerd en gezegd hoedat we eigenlijk
in mekaar zitten)
3. Achttiende eeuw
a. Giovanni Battista Morgagni (1682-1771): grondlegger
histologie/microscopie (bepaald lichaamsdeel onder
microscoop leggen)
i. “Those who have dissected or inspected many bodies have at
least learned to doubt, while those who are ignorant of
1
, anatomy and do not take the trouble to attend to it, are in no
doubt at all.”
4. Negentiende eeuw
a. Vanaf 19e eeuw worden belangrijke wetenschappelijke
ontdekkingen gebruikt in de forensische geneeskunde, met oa
de ontwikkeling van verschillende disicplines zoals de
forensische toxicologie, radiologie, odontologie, entomologie.
Disciplines en technieken ontwikkeld en direct ook toegepast
b. 1895: X-stralen -> Röntgenfoto (toegepast in 1896 voor
schotwonde)
c. 1984: DNA-fingerprinting techniek (Jeffreys)
Forensische geneeskunde is wetenschap die van ver komt, maar in al
die tijd mee-geëvolueerd is en die nog steeds blijft mee-evolueren.
Definitie
Forensisiche geneesunde = een geneeskunde specialiteit die gebruik
maakt van specifieke geneeskundige kennis en vaardigheden om
een deskundig advies te kunnen geven aan de bevoegde gerechtelijke
instanties op gerezen rechtsvragen, van medische aard, en dit binnen
de toepassing van het strafrecht.
-> Binnen toepassing strafrecht (niet burgerlijk recht, fiscaal recht, …)
In ons land heeft een magistraat een vrije keuze in welke deskundige
(arts) hij zal vorderen of aanstellen om een welomschreven opdracht
te vervullen en hem hierover een advies te geven.
-> Advies geven aan rechter. Rechter is niet verplicht om advies te volgen.
Geen bindend advies
Specifieke geneeskundige kennis en vaardigheden
Ministerieel besluit van 27/02/2002 tot vaststelling van de bijzondere
criteria voor de erkenning van geneesheren-specialisten, stagemeesters
en stagediensten voor de specialiteit van gerechtelijke geneeskunde.
Nationaal register voor gerechtsdeskundigen en voor beëdigd vertalers,
tolken en vertalers-tolken, wet van 10/04/2014, gewijzigd bij een wet van
19/04/2017.
Magistraten moeten ten rade gaan in nationaal register om arts aan te
stellen -> om kwaliteit expertises in ons land te verbeteren en goed te
houden.
Complexiteit van een medisch forensisch onderzoek
Forensisch medisch
onderzoek Alle elementen samennemen
(interdisciplinaire aanpak
om een goed antwoord te
vormen op de opdracht die je
hebt gekregen.
Klinische Politionele gegevens
gegevens: (strafdossier): bevindingen Deze info verzamelen kost
behandelende van andere deskundigen. tijd
arts, medisch Resultaten forensisch
dossier sporenonderzoek
2
,Opdrachten forensische geneeskunde
Onderzoek van levende personen:
Strafrecht -> strafrechtelijke belangen
o Slachtoffer(s) van poging doodslag, vechtpartije, intrafamiliaal
geweld
o Letselbilan opstellen: aard, oorzaak en gevolgen van
verwondingen
Welke feiten?
Ernst van de feiten (kwalificatie – arts Sw)
o Forensisch sporenonderzoek
Onderzoek van personen:
Strafrecht -> strafrechtelijke belangen
o Levenden: slachtoffers(s)
Seksueel geweld (slachtoffer of verdachte)
Evolutie: zorgcentra na seksueel geweld -> in iedere
Vlaamse provincie is er een zorgcentrum. Hier vindt
onderzoek plaats (fysiek, psychologisch, medische
verzorging, …). Men kan als slachtoffer hier ook zeggen
dat men wenst klacht neer te leggen.
-> Heel ander concept dan tov andere landen in Europa
en tov vroeger.
-> Vooral een positieve evolutie voor de slachtoffers.
-> Onderzoek wordt uitgevoerd door forensisch
verpleegkundige
Medische fout
Alles wat medisch handelen of niet handelen betreft.
Voorbeeld: amputatie linkerbeen, maar men heeft
rechterbeen geamputeerd
Geschiktheid tot …
Verhoord worden
Opgesloten worden
Besturen van voertuig
Deelname aan jury van Hof van Assisen
Getuigen in een proces
o Levenden: verdachte(n)
Letselbilan
Forensische sporenonderzoek
Causaliteit met feiten
o Overleden personen
Identificatie
Tijdstip van overlijden
Aard en oorzaak van de verwondingen
Doodsoorzaak / doodsmechanisme
Aard van overlijden
Onderzoek van lijkendelen, skelet(delen)
Varia: onderzoek van (gevonden) organen, wedersamenstelling (=
reconstructie -> slo, verdachte(n) en getuigen naar plaats feiten
brengen en vragen aan verdachten om te tonen wat er allemaal gebeurd
is en toevoegen aan deskunidge bevindingen zoals autopsie) -> nagaan of
3
, de feiten verteld door verdachten waarheidsgetrouw zijn., getuigenis in
de rechtbank (vragen beantwoorden, dan pas zit taak er volledig op)
Wettelijke bronnen van de forensische geneeskunde
KB 10/11/1967 betreffende de uitoefening van de geneeskunst, de
verpleegkunde, de paramedische beroepen en de geneeskundige
commissies
-> Je moet eerst arts worden
Medische beroepsgeheim (art. 458bis Sw) van artsen
-> Een gerechtsdeskundige is binnen de grenzen van zijn opdracht niet
door het beroepsgeheim gebonden ten aanzien van de overheid die hem
heeft opgevorderd.
Hele reeks MB en KB (gerechtskosten in strafzaken)
Wetboek van strafvordering
Strafwetboek
Gerechtelijk wetboek
Bijzondere wetgeving
Rechtspraak
Aanstelling van deskundigen in strafzaken en burgerlijke zaken
In strafzaken
Vonnisgerecht: onderzoek ter terechtzitting
Deskundige (arts)
Vooronderzoek: Procureur des Konings – vooronderzoek:
onderzoeksrechter -
opsporingsonderzoek gerechtelijk onderzoek
-> Veel ruimer
Vooronderzoeken beëindigd -> raadkamer -> KI -> (seponeren of)
aanhangig maken -> verwijzen naar een rechtbank (op niveau ter
terechtzitting kan er opnieuw een deskundige worden aangesteld)
Opsporingsonderzoek: buiten heterdaad (art. 22 Sv)
PdK kan advies inwinnen van een deskundige (arts)
Opsporingsonderzoek: in geval van heterdaad (art. 43, 44, 44bis en
44quinquies Sv)
Afnemen van bloed kan enkel door een arts gebeuren, politie kan dus geen
bloedstalen afnemen. Onder fysieke dwang mag je geen bloedstaal
afnemen.
Procedure
Opdracht
o Duidelijk omschreven
o Schriftelijk (aanvankelijk mondeling, later schriftelijk bevestigd)
o Verbod tot weigering
Tegensprekelijkheid
4
